Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 19 czerwca 2019 r., II SA/Go 254/19

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 19 czerwca 2019 r., II SA/Go 254/19

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] stycznia 2019r. Nr [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania B.P. prawa do świadczenia w pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad matką E.B..

3 W uzasadnieniu wydanej decyzji organ przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018r., poz. 2220 ze zm., dalej jako u.ś.r.). Organ podał, iż w dniu 19 grudnia 2018 r. B.P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką E.B. Do wniosku strona załączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki E.B. Zgodnie z tym dokumentem niepełnosprawność E.B istnieje od 43 roku życia. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkołę wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Biorąc pod uwagę, iż niepełnosprawność matki wnioskodawczyni powstała w 43 roku życia, to zgodnie z art. 17 ust. 1b świadczenie nie przysługuje. Jednak z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem TK z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny.

4 Na podstawie złożonego przez stronę oświadczenia, mając na uwadze art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ uznał, że strona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawna matką, a zatem spełnia przesłanki art. 17.ust 1 u.ś.r.. W następnej kolejności organ zbadał sprawę pod kątem art. 17 ust 5 u.ś.r., który wymienia negatywne przesłanki i okoliczności wykluczające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. We wniosku o świadczenie pielęgnacyjne B.P. napisała, że matka jest osobą zamężną w związku z tym organ w dniu [...] stycznia 2019r. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji małżonka osoby wymagającej opieki oraz zobowiązał wnioskodawczynię do pełnego wyjaśnienia sytuacji małżonka osoby wymagającej opieki, w tym faktu posiadania orzeczenia o niepełnosprawności oraz jego sytuacji zdrowotnej z uwzględnieniem przesłanek wykluczających możliwość sprawowania opieki nad żoną. W dniu [...] stycznia 2019 r. B.P. zgłosiła się do biura Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i oświadczyła, że: "Mąż mamy nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec nie ma przeciwskazań zdrowotnych do sprawowania opieki nad matką. Z uwagi na ich nie najlepsze relacje nie chce się opiekować żoną. Pracuje na umowę o pracę i nie zrezygnuje z niej celem sprawowania opieki". Organ stwierdził, że przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować w pierwszej kolejności mąż osoby wymagającej opieki, a więc wystąpiła negatywna przesłanka art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit a u.ś.r., która uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie.

5 Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B.P.

6 Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257) - - "k.p.a." i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

7 W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło ustalony dotychczas stan faktyczny sprawy oraz stwierdziło, że organ I instancji w żaden sposób nie kwestionuje faktu, że matka B.P. wymaga opieki. Z uwagi jednak na fakt, że E.B. pozostaje w związku małżeńskim, a mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest wykluczona możliwości sprawowanie opieki przez męża nad niepełnosprawną żoną. Odwołująca złożyła oświadczenie, z którego wynika, iż mąż E.B. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie ma przeciwskazań zdrowotnych do sprawowania opieki nad niepełnosprawną małżonką. Jednak z uwagi na nie najlepsze relacje małżonków nie chce opiekować się żoną, pracuje na umowę o pracę i nie zrezygnuje z niej celem sprawowania opieki nad małżonką. Zdaniem organu odwoławczego wyjaśnienia złożone przez odwołującą są wiarygodne, jednoznaczne i nie wymagają żadnej interpretacji. Powodem odmowy przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że mąż E.B. jest w stanie sprawować opiekę nad chorą żoną, ale jak sama odwołująca oświadczyła, z przyczyn subiektywnych, zależnych wyłącznie od niego i od jego woli nie zrezygnuje on z zatrudnienia w celu sprawowania opieki.

8 Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r. Wniosła, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, B.P., która zarzuciła naruszenie:

9 1. prawa materialnego poprzez nieprawidłową wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim wyklucza on możliwość przyznania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, o które ubiega się skarżąca, wyłącznie z tego względu, że osoba nad którą sprawuje ona opiekę pozostaje w związku małżeńskim, choć prawidłowa i dogłębna analiza stanu faktycznego sprawy prowadzi do wniosku, iż charakter więzi i relacji panujących między E.B. a M.B. nie dowodzi trwania między nimi małżeństwa a brak wyroku rozwodowego nie powinien stanowić przeszkody do przyznania świadczenia,

10 2. art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez brak uznania przez organ II instancji, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymać prawo prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką skoro jest jej jedynym i wyłącznym faktycznym opiekunem i z tego też względu nie podejmuje pracy zarobkowej.

11 Mając na względzie wskazane zarzuty skarżąca wniosła o:

12 1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej jej decyzji wydanej z upoważnienia wójta przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej a w konsekwencji przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej względnie o

13 2. uchylenie decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

14 3. zasądzenie od organu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych.

15 W ocenie skarżącej organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. opierając się wyłącznie na wykładni językowej, a zdaniem skarżącej konieczne jest odwołanie się do wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu. Podobną wykładnię przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18.11.2015 r., sygn. akt I OSK 1200/14, w którym stwierdził, że "Negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich".

16 Zdaniem skarżącej nie stan cywilny winien determinować przyznanie bądź odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia, a fakt realnego wypełniania bądź nie obowiązków małżeńskich, w tym dostarczania pomocy i sprawowania opieki nad chorym małżonkiem. W niniejszej sprawie małżonkowie żyją w separacji faktycznej od wielu lat, a jedyna osobą faktycznie sprawującą opiekę E.B. jest skarżąca. Matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim tylko w sensie formalno-prawnym, zaś faktycznie nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, mieszkają w osobnych pokojach, a mąż nie pomaga jej w codziennym życiu. Nadto mąż matki około 9 lat temu prawomocnym wyrokiem karnym został skazany za psychiczne i fizyczne znęcanie się nad żoną. Przy tym mąż E.B. jest czynny zawodowo, pracuje na cały etat i nie jest zainteresowany wsparciem żony w pomocy, wyraźnie oświadczając, że pomocy takiej nie będzie świadczył. W konsekwencji w ocenie skarżącej fakt formalnego pozostawania matki skarżącej w związku małżeńskim przy jednoczesnej faktycznej wieloletniej separacji małżonków i braku pomocy ze strony małżonka nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.

17 W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

18 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

19 Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.Dz.U.2017.2188 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz.U.2018.1302 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

20 Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

21 Przedmiotem oceny Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia w pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad matką, a materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U.2018.2220, dalej jako u.ś.r.)

22 Istota rozpoznawanej sprawy sprowadzała się do oceny dokonanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy obu instancji przyjęły, iż ponieważ z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nie przysługiwało ono skarżącej, albowiem wymagająca opieki jej matka E.B. pozostaje w związku małżeńskim, a mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze zarzucono, iż organy poprzestały na literalnym brzmieniu 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., a zdaniem skarżącej konieczne jest odwołanie się do wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, która winna doprowadzić do takiego jego rozumienia, że pozostawanie w związku małżeńskim nie zawsze jest przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie zobowiązanej do alimentacji. Na potwierdzenie tego stanowiska odwołano się w skardze do orzecznictwa.

23 Należy w związku z tym zauważyć, iż w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych, które sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje, chodziło o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek, mimo, że formalnie nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie był zdolny tej opieki wykonywać ze względu na swój stan zdrowia czy wiek. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia zatem uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w związku ze sprawowaniem opieki, nawet jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (por. wyroki NSA z 18 listopada 2015 r., I OSK 1200/14 i z 19 stycznia 2017 r., I OSK 1622/15 oraz wyroki WSA w Białymstoku 11 października 2012 r., II SA/Bk 642/12 i z dnia 4 kwietnia 2013 r. II SA/Bk 987/12, a także wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lutego 2015 r., IV SA/Wr 924/14).

24 Także zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny tylko wtedy, gdy małżonek jest w stanie skutecznie opiekę sprawować. Możliwe jest natomiast przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, zdaniem Sądu, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny. Nie jest zatem trafny zarzut skargi naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. albowiem organy prawidłowo ustaliły, że mąż wymagającej opieki E.B. jest obiektywnie zdolny do sprawowania opieki nad żoną, lecz opieki tej nie sprawuje z przyczyn subiektywnych. Nie było natomiast konieczne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy ustalanie przez organy z jakich konkretnie powodów mąż E.B. odmawia sprawowania nad nią opieki.

25 Nie doszło też w ocenie Sądu do zarzucanego w skardze naruszenia prawa materialnego poprzez nieprawidłową wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a) u.ś.r. Ustawodawca stanowiąc ten przepis wyszedł z założenia, że wobec istnienia związku małżeńskiego małżonkowie mają obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, który wyprzedza obowiązek alimentacyjny innych krewnych. Zatem jeżeli inne osoby, wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chcą zaopiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny pozostającym w związku małżeńskim i w tym celu rezygnują lub nie podejmują pracy zarobkowej, to nie zawsze świadczenie pielęgnacyjne będzie im przysługiwało. W szczególności brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i nie ma żadnych obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki przez współmałżonka, natomiast współmałżonek ten, jak w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, odmawia sprawowania opieki. Zdaniem Sądu żadne dyrektywy wykładni systemowej czy celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie mogą podważyć jasno wyrażonej intencji ustawodawcy, którą było wykluczenie możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest w stanie skutecznie sprawować opiekę.

26 Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.