Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 października 2015 r., IV SA/Gl 1083/14

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 października 2015 r., IV SA/Gl 1083/14

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2015 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie

2 Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] r. ustalił, że w okresie od 1.09.2008 r. do 31.10.2009 r. S.W. pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 5.000,00 zł na K.W. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 64 zł miesięcznie w okresie od 1.09.2008 r. do 31.10.2009 r., na R.W. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 64 zł miesięcznie w okresie od 1.09.2008 r. do 31.10.2009 r. i w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł jednorazowo, na J.W. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 64 zł miesięcznie w okresie od 1.09.2008 r. do 31.10.2009 r., w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł jednorazowo i w postaci dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 80 zł miesięcznie w okresie od 1.09.2008 r. do 30.04.2009 r. oraz na A.W. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 48 zł miesięcznie w okresie od 1.09.2008 r. do 30.09.2009 r. i w postaci dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 80 zł miesięcznie w okresie od 1.08.2009 r. do 31.09.2009 r. przyznanych decyzją ostateczną wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w R. nr [...] z dnia [...] r. i decyzją nr [...] z dnia [...] r.

3 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w wyniku rozpoznania odwołania S.W., zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

4 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

5 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

6 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

7 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

8 Następnie organ podniósł, że przepis art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych definiuje pojęcie dochodu rodziny. Stosownie do wskazanego przepisu ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (tj. w niniejszej sprawie w roku 2007). Dodał, że przepis art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje jakie środki finansowe uzyskiwane przez członków rodziny stanowią dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wpływa na ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych i że zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a w/w ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o: dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto wskazał, iż ustawodawca mocą art. 3 pkt 1 lit c przewidział, że ilekroć w ustawie jest mowa o: dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych - należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.).

9 W powyższym zakresie organ odwoławczy podniósł, że w postępowaniu administracyjnym wykazano, iż mąż strony otrzymał w 2007 r. diety wypłacone zgodnie z art. 77 Kodeksu pracy jako należności za pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową poza granicami kraju. Po uwzględnieniu dochodu z tytułu otrzymanych diet - od 1 września 2008 r. dochód w przeliczeniu na członka rodziny wyniósł 648,99 zł i przekroczył ustawowe kryterium uprawniające do przyznania świadczeń rodzinnych o kwotę wyższą od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego, wobec czego przepis art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może mieć w sprawie zastosowania. Następnie organ wskazał, że orzekając o nienależnie pobranych świadczeniach organ I instancji uznał, iż w sprawie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy. W tym zakresie organ odwoławczy podkreślił, że przepis ten nie dotyczy sytuacji, w której świadczenie nie przysługiwało od samego początku, a więc nie mogło "ustać", albo podlegać wstrzymaniu. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie, wskazana przez organ I instancji przesłanka nienależnie pobranych świadczeń nie wystąpiła, gdyż J.W. otrzymał w roku 2007 r. (tj. przed wydaniem przez organ I instancji decyzji w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych) do wynagrodzenia za pracę - należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową zgodnie z art. 77 Kodeksu pracy, w łącznej kwocie 37742,62 zł. Następnie stwierdził, że we wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych strona nie ujawniła okoliczności uzyskania przez męża dochodu nieopodatkowanego w roku 2007 pomimo, że została prawidłowo pouczona o takiej konieczności. Wobec powyższego w ocenie Kolegium strona świadomie wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenia i tym samym w sprawie została spełniona przesłanka nienależnie pobranych świadczeń wskazana w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, że w jego ocenie decyzja organu I instancji zasługuje na utrzymanie w mocy, gdyż organ I instancji pomimo wskazania błędnej przesłanki, słusznie orzekł o nienależnie pobranych świadczeniach przez S.W. w okresie od 1.09.2008 r. do 31.10.2009 r. w kwocie 5.000,00 zł.

10 W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, S.W. podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci, tj. art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że strona świadomie wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenia i tym samym w sprawie została spełniona przesłanka nienależnie pobranych świadczeń. Ponadto zarzuciła naruszenie innych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci: art. 7, 77 § 1 i art. 80 § 1 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

11 Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

14 Ponadto - co wymaga podkreślenia – na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

15 Natomiast według art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; - a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; - b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; - c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

16 Mając na uwadze powyższe kryteria, stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy.

17 W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że wskazana przez organ I instancji przesłanka nienależnie pobranych świadczeń - z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wystąpiła, gdyż ten przepis nie dotyczy sytuacji, w której świadczenie nie przysługiwało od samego początku. W tym zakresie organ wskazał, że mąż skarżącej otrzymał w roku 2007 (tj. przed wydaniem przez organ I instancji decyzji w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych) do wynagrodzenia za pracę - należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową, zgodnie z art. 77 Kodeksu pracy. Następnie stwierdził, że we wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych strona nie ujawniła okoliczności uzyskania przez jej męża dochodu nieopodatkowanego w roku 2007 pomimo, że została prawidłowo pouczona o takiej konieczności. Wobec powyższego w ocenie Kolegium strona świadomie wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenia i w sprawie została spełniona przesłanka nienależnie pobranych świadczeń wskazana w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

18 W zaskarżonej decyzji organ stwierdził zatem, że w sprawie wystąpiły okoliczności faktyczne uzasadniające przyjęcie zupełnie innej przesłanki niż ta, którą przyjął organ I instancji.

19 Przez to organ odwoławczy pozbawił stronę możliwości zakwestionowania stwierdzeń o tak podstawowym znaczeniu, jak te dotyczące świadomego wprowadzenia w błąd organu przyznającego świadczenia.

20 Było to szczególnie istotne naruszenie zasad postępowania, zwłaszcza z uwagi na to, że przyjęcie przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z orzecznictwem sądowym, wymaga wykazania przez organ, że działanie strony było ukierunkowane na wprowadzenie w błąd organu przyznającego świadczenia.

21 Natomiast z uwagi na rozbieżną linię orzeczniczą oraz rozbieżne interpretacje przepisów dotyczących diet z tytułu podróży zagranicznej, konieczne jest wykazanie, że strona miała świadomość, że diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych podlegają wliczeniu do dochodu.

22 Podkreślenia wymagało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w cytowanym w części opisowej zaskarżonej decyzji, wyroku z dnia 6 lutego 2014 r. uchylającym decyzję SKO w K. z dnia [...] r. stwierdził, że w postępowaniu zmierzającym do ustalenia, czy w sprawie doszło do uzyskania nienależnie pobranych świadczeń, powinno się wyjaśnić, czy zaistniały w rozpatrywanej sprawie obie przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w tym czy nastąpiło prawidłowe pouczenie skarżącej o konieczności zgłoszenia, jako nieopodatkowany dochód jej męża, otrzymywanych przez niego diet z tytułu delegacji służbowych (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 379/13). Niezależnie od tego, że w cytowanym fragmencie wyroku jest mowa o art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie ulega wątpliwości, że tym bardziej w postępowaniu dotyczącym ustalenia, czy wystąpiła przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, tj. przesłanka świadomego wprowadzenia w błąd organu przyznającego świadczenia, organ jest zobowiązany do wykazania wyżej wskazanej okoliczności, tj. czy nastąpiło prawidłowe pouczenie skarżącej o konieczności zgłoszenia, jako nieopodatkowany dochód jej męża, otrzymywanych przez niego diet z tytułu delegacji służbowych.

23 W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie wykazał powyższej okoliczności. Stwierdzenie w uzasadnieniu decyzji (ostatni akapit trzeciej strony), że "fakt niezgłoszenia przez skarżącą dochodu uzyskiwanego przez jej męża z tytułu diet wynikał nie z braku pouczenia w tym przedmiocie tylko z zajmowanego przez stronę stanowiska" - nie czyni zadość obowiązkowi ustalenia, czy strona była prawidłowo pouczona o konieczności zgłoszenia, jako nieopodatkowany dochód jej męża, otrzymywanych przez niego diet z tytułu delegacji służbowych. Cytowane stwierdzenie jest tylko dywagacją organu na temat tego, z czego wynikał "fakt niezgłoszenia przez skarżącą dochodu uzyskiwanego przez jej męża z tytułu diet", ale nie jest odpowiedzią na pytanie, czy skarżąca została pouczona o obowiązku zgłoszenia właśnie tego dochodu, tj. z tytułu diet.

24 Podobnie – stwierdzenie organu (na ostatniej stronie uzasadnienia), że "strona nie ujawniła okoliczności uzyskania przez męża dochodu nieopodatkowanego w roku 2007 pomimo, że została prawidłowo pouczona o takiej konieczności" – nie jest równoznaczne z dokonaniem ustaleń co do powyższej okoliczności. Nie dotyczy bowiem pouczenia skarżącej - konkretnie - o konieczności zgłoszenia diet (tylko ogólnie dochodu nieopodatkowanego). Natomiast - jak to zostało podkreślone wyżej - z uwagi na rozbieżną linię orzeczniczą oraz rozbieżne interpretacje przepisów dotyczących diet z tytułu podróży zagranicznej, konieczne jest wykazanie, że strona miała świadomość, że diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych podlegają wliczeniu do dochodu.

25 W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że przy rozpoznaniu sprawy doszło do naruszenia art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

26 W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego nie zostały bowiem przedstawione ustalenia i oceny prawne dotyczące wyżej wymienionych, istotnych w sprawie kwestii.

27 Wobec stwierdzonych uchybień, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję.

28 Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.