Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 listopada 2013 r., I SA/Gd 1134/13
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 listopada 2013 r., I SA/Gd 1134/13
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 listopada 2013 r. sprawy ze skargi D.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę.
Uzasadnienie
2 Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu wniosku D.B. z dnia 5 kwietnia 2013 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 31 stycznia 2013 r., ustalającej podatniczce wysokość zryczałtowanego podatku dochodowego za 2008 r. od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych w kwocie 213. 417 zł, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
3 W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, iż jak wynika z akt sprawy, decyzja organu pierwszej instancji została nadana przesyłką poleconą w dniu 1 lutego 2013 r. na adres pełnomocnika podatniczki, będący jednocześnie adresem zamieszkania strony. Z informacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wynika, że przesyłka ta była dwukrotnie awizowana: w dniu 5 lutego oraz w dniu 13 lutego 2013 r. A zatem skutek prawny doręczenia ww. przesyłki zgodnie z art. 150 § 1 pkt 1 w zw. z § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz.U z 2012 r. poz. 749 ze zm.) zwanej dalej jako "O.p.", nastąpił w dniu 19 lutego 2013 r.
4 W świetle powyższego w ocenie organu termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 5 marca 2013 r. Natomiast odwołanie podatniczki zostało wniesione w dniu 5 kwietnia 2013 r. W związku z powyższym organ odwoławczy odrębnym postanowieniem z dnia 21 czerwca 2013 r. stwierdził, że podatniczka uchybiła terminowi do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji.
5 We wniosku o przywrócenie terminu D. B. wskazała, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania było przez nią niezawinione, bowiem aktualny najemca lokalu, odbierając korespondencję z skrzynki pocztowej, zabrał nieskierowane do niego awizo i nie poinformował o tym strony ani jej pełnomocnika. W ocenie strony, ani ona, ani jej pełnomocnik nie ponoszą odpowiedzialności za niedochowanie terminu do złożenia odwołania. Przypuszczenie, że decyzja została wydana podatniczka powzięła z chwilą odebrania upomnienia w dniu 29 marca 2013 r., dotyczącego zaległości podatkowej. Wówczas w dniu 3 kwietnia 2013 r. pełnomocnik W. B. udał się do urzędu skarbowego w celu wyjaśnienia sprawy i został poinformowany o fakcie wydania decyzji i o upływie terminu do wniesienia odwołania. W ciągu 7 dni od powzięcia wiadomości o uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania podatniczka, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem, do wniosku o przywrócenie terminu załączyła kopię umowy najmu lokalu przy ul. P. [...] w G. W piśmie z dnia 7 maja 2013 r. strona złożyła wniosek o przesłuchanie świadków W.B. oraz A. D. w celu wyjaśnienia okoliczności sprawy. Dodatkowo w piśmie z dnia 16 maja 2013 r. podatniczka złożyła do akt sprawy oświadczenie najemcy ww. lokalu, wskazujące na brak jej winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania.
6 Mając na uwadze przywołane okoliczności, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że na gruncie Ordynacji podatkowej przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić w przypadku, kiedy zostaną spełnione łączenie przesłanki określone w art. 162 §1 O.p.
7 Odnosząc się do przesłanki dotyczącej uprawdopodobnienia, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony, organ wyjaśnił, że przy ocenie braku winy przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony, dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuści się choćby lekkiego niedbalstwa.
8 W związku z powyższym organ stwierdził, że twierdzenia podatniczki nie dają podstawy do pozytywnego załatwienia jej wniosku, bowiem nie stanowią o braku winy wszelkie sytuacje związane z przyczynieniem się osoby trzeciej, a na które powołuje się strona. Podatniczka winna tak zorganizować prowadzenie własnych spraw, aby nie dochodziło do uchybienia terminowi. Organ argumentował, że podatniczka i jej pełnomocnik posiadali wiedzę, w jakim terminie zostanie wydana decyzja w przedmiotowej sprawie, a więc powinni wykazać większą staranność oraz zainteresowanie odbiorem korespondencji. Zaniechanie w tym zakresie pełnomocnika obciąża również stronę postępowania. Strona ponosi odpowiedzialność za dobór osób, którymi posługuje się przy dokonywaniu czynności procesowych.
9 Zdaniem organu argumentacja strony, że niedochowanie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło w wyniku działania osoby trzeciej, tj. poprzez zaniedbanie aktualnego najemcy lokalu, który odebrał awizo z skrzynki pocztowej, lecz nie poinformował o tym D. B. i jej pełnomocnika, pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.
10 Organ stwierdził, że o braku należytej staranności świadczy okoliczność, że strona przebywała poza adresem, na który była wysłana decyzja organu pierwszej instancji. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, pojęcie adresu oznacza nie tylko adres stałego zamieszkania, czy pobytu, lecz również wykonywania pracy zawodowej, czy też adres tylko do doręczeń. Zatem winien być to adres aktualny, pozwalający na dokonanie czynności doręczenia pism zgodnie z prawem. Dlatego przy użyciu niewielkiego wysiłku w prowadzeniu własnych spraw D. B., działająca przez pełnomocnika, winna wskazać adres do korespondencji, w którym faktycznie, zarówno ona jak i jej pełnomocnik, zamieszkują. Ten sposób organizacji odbioru korespondencji wyeliminowałby wpływ osób trzecich. W ocenie organu, zaniechanie tym zakresie niewątpliwe wskazuje na winę strony w co najmniej jej lżejszej postaci, tj. niedbalstwo.
11 Organ, działając na podstawie art. 188 O.p., nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku strony o przesłuchanie świadków, co uzasadnił tym, że przedmiotem wniosku strony są okoliczności nie mające wpływu na wynik sprawy oraz okoliczności stwierdzone wystarczająco innymi dowodami.
12 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 czerwca 2013 r. D. B. podniosła zarzuty naruszenia prawa procesowego:
13 - art. 162 §1 i § 2 oraz art. 163 § 2 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie, skutkujące odmową wnioskowanego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania,
14 - art. 150 O.p. poprzez bezzasadne zastosowanie,
15 - art. 188 O.p. poprzez bezzasadne oddalenie wniosków dowodowych skarżącej o przesłuchanie świadków W. B. oraz A.D.
16 W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie od strony przeciwnej na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z kosztami opłaty skarbowej od pełnomocnictwa według norm przepisanych.
17 W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż ostateczne postanowienie organu odwoławczego o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest nietrafne, bowiem przeczą temu okoliczności faktyczne sprawy. W toku postępowania podatniczka była reprezentowana przez W. B. i wszelka korespondencja była odbierana przez W. B. w terminie, pod adresem ul. P.[...] [....]-[...] G. W dniu 29 marca 2013 r. skarżąca otrzymała upomnienie, dotyczące zapłaty zaległości podatkowej, wynikającej z decyzji podatkowej. Skarżąca domniemywała, że chodzi o postępowanie prowadzone przez Naczelnikiem Urzędu Skarbowego. Następnie w dniu 3 kwietnia 2013 r. pełnomocnik podatniczki zapoznał się z aktami sprawy i niezwłocznie złożono wniosek przywrócenie terminu.
18 Strona skarżąca podkreśliła, że organ, rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, nie kwestionował powyższych faktów, jednakże uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. W ocenie skarżącej kwestia ta wymagała weryfikacji przez organ poprzez przesłuchanie wnioskowanych świadków. Zdaniem skarżącej organ błędnie przyjął, że niedochowanie terminu wynikło z braku staranności po jej stronie, czy też ówczesnego pełnomocnika związanej z uaktualnieniem adresu. Istotą sprawy była okoliczność, iż na skutek działania osoby trzeciej do odbioru korespondencji, zawierającej decyzję nie doszło.
19 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.
20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
21 Dokonując kontroli zaskarżonego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia według kryterium określonego w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), tj. pod względem zgodności z prawem, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które uzasadniałoby jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. Skarga nie zasługiwała zatem na uwzględnienie.
22 Zgodnie z art. 162 § 1 O.p. w razie uchybienia terminowi należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przy czym stosownie do § 2 art. 162 O.p. podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.
23 Z powyższej regulacji wynikają następujące przesłanki przywrócenia terminu, które muszą być spełnione łącznie:
24 1) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony,
25 2) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi,
26 3) zainteresowany dopełnił czynności, dla których określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu.
27 Wymaga podkreślenia, że przywrócenie terminu nie jest oparte na uznaniu administracyjnym, ale ziszczeniu się wskazanych warunków; ich wystąpienie skutkować musi przywróceniem terminu, brak z kolei któregokolwiek z nich powoduje, iż termin nie może zostać przywrócony (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt I SA/Wr 849/06, LexPolonica nr 2142388).
28 W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że podatniczka w terminie 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, złożyła wniosek o jego przywrócenie, jednocześnie dopełniając czynności, dla której określono termin, tj. wniosła odwołanie. Organ odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia odwołania, stwierdzając, że skarżąca nie spełniła przesłanki w postaci braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania.
29 W ocenie Sądu, kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności prośby o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy prowadzeniu własnych spraw i szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. W przypadku działania strony postępowania podatkowego przez pełnomocnika, kryterium braku winy wiąże się przede wszystkim z zachowaniem należytej staranności w jego wyborze, ale oznacza też, iż ponosi ona konsekwencje braku należytej staranności osoby, przez którą działa.
30 Przepis art. 162 O.p. nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Uprawniony jest zatem wniosek, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminowi wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania, wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania, bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci, tj. niedbalstwa. Zatem trafnie wyeksponował w uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy, że przy ocenie braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności wymagany od strony należycie dbającej o swoje interesy przy prowadzeniu spraw. W konsekwencji o braku winy w uchybieniu terminowi można mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W doktrynie, jak i w orzecznictwie, do niezawinionych przyczyn uchybienia terminowi zalicza się z reguły: przerwę w komunikacji, powódź, pożar, inną katastrofę, nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie NSA z 2 października 2002 r., sygn.akt V SA 793/02, M.Pr. 2002, nr 23, s. 1059; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 stycznia 2008 r., sygn.akt I SA/Bk 506/07, dostępny na stronie http://orzeczenia.gov.pl).
31 Ponadto przy ocenie winy strony lub jej braku w niedochowaniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 354/08, LEX nr 494229).
32 Na gruncie niniejszej sprawy skarżąca, formułując wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wskazała, że niewniesienie w terminie ustawowym odwołania było przez nią niezawinione, bowiem aktualny najemca lokalu, odbierając korespondencję z skrzynki pocztowej, zabrał nieskierowane do niego awizo i nie poinformował jej o tym oraz ustanowionego przez nią pełnomocnika.
33 W świetle powyższego zdaniem Sądu słusznie organ odwoławczy zauważył, że skarżąca oraz jej pełnomocnik mieli świadomość o toczącym się postępowaniu podatkowym przed organem pierwszej instancji. W dniu 27 marca 2012 r. pełnomocnik strony odebrał bowiem postanowienie o wszczęciu tego postępowania (k. 19 akt administracyjnych), a w dniu 12 listopada 2012 r. zawiadomienie o wyznaczeniu nowego terminu zakończenia postępowania, tj. do dnia 31 stycznia 2013 r. (k. 85 akt administracyjnych). Co istotne, w dniu 20 grudnia 2012 r. pełnomocnik strony podjął zawiadomienie o wyznaczeniu siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji (k. 93 akt administracyjnych).
34 W związku z powyższym uprawniona jest konkluzja, że skarżąca i jej pełnomocnik mogli i powinni liczyć się z możliwością wydania przez organ podatkowy decyzji w toczącej się sprawie. Tymczasem z okoliczności niniejszej sprawy nie wynika, aby skarżąca i jej pełnomocnik wykazali większą staranność oraz zainteresowanie odbiorem korespondencji. Słusznie zatem organ ocenił, iż zaniechanie osoby trzeciej, polegające na nieoddaniu w właściwym czasie pisma adresatowi, obciąża tego adresata. Strona winna poczynić starania, w celu zapewnienia takiego odbioru korespondencji, aby uniknąć negatywnych konsekwencji upływu terminu procesowego. Skoro podatniczka przebywała poza adresem zamieszkania wskazanym jako adres do doręczeń, to przy użyciu niewielkiego wysiłku w prowadzeniu własnych spraw, ona i jej pełnomocnik winni wskazać adres, który pozwoliłby na skuteczne doręczenie pism oraz wyeliminowałby udział osób trzecich. Zatem ocena postępowania skarżącej, a zwłaszcza jej pełnomocnika, pozwala na stwierdzenie, że do uchybienia terminu do wniesienia odwołania doszło z wyłącznej ich winy, co wyklucza uwzględnienie wniosku o przywrócenie tego terminu. Jest to wina w lżejszej postaci, tzw. niedbalstwo.
35 W ocenie Sądu, należy podzielić stanowisko organu, iż okoliczności przywołane przez skarżącą nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu terminu. Nieodebranie przez pełnomocnika skarżącej korespondencji pod adresem, pod którym zgodnie z prawem winna być ona kierowana, nie uzasadnia bowiem przywrócenia uchybionego terminu.
36 W doktrynie oraz orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że nieodebranie awizowanej przesyłki pocztowej przez pełnomocnika strony skarżącej nie może być potraktowane jako niezawiniona przyczyna uchybienia terminowi. Wystarczy w tym miejscu przypomnieć poglądy przytoczone przez B. Adamiak w Komentarzu do Ordynacji podatkowej – B. Adamiak, J, Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki (Oficyna Wydawnicza Unimex, Wrocław 2006, s. 638) oraz pogląd zaprezentowany w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 3 marca 2010 r. , sygn. akt I SA/Gl 977/09 - dostępny na stronie http://orzeczenia.gov.pl.
37 W świetle powyższego, zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo stwierdził w zaskarżonym postanowieniu, że okoliczności powołane przez skarżącą nie stanowią wyjątkowych i nagłych okoliczności, które uniemożliwiły dochowanie uchybionego terminu i nie świadczą o dochowaniu przez skarżącej należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. W konsekwencji organ prawidłowo zastosował art. 162 § 1 O.p, odmawiając podatniczce przywrócenia terminu do wniesienia odwołania z uwagi na niespełnienie przesłanki w postaci braku winy w uchybieniu terminowi.
38 Sąd aprobuje również stanowisko organu, iż na gruncie rozpoznawanej sprawy wnioski strony skarżącej o przesłuchanie świadków nie zasługiwały na uwzględnienie. Organ nie kwestionował bowiem okoliczności podnoszonych przez skarżącą w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu, prawidłowo przyjmując, że zostały one wystarczająco stwierdzone innymi dowodami.
39 Niezależnie od tego wypada zauważyć, że wprowadzenie środka w postaci uprawdopodobnienia do wniosku o przywrócenie terminu jest uzasadnione incydentalnym, wpadkowym charakterem tego postępowania w stosunku do toku postępowania zasadniczego. Z tego powodu ustawodawca przewiduje jedynie namiastkę dowodu, a weryfikacja twierdzeń zawartych we wniosku nie może przerodzić się w osobne postępowanie. Organ powinien jedynie ocenić prawdopodobieństwo określonego ciągu zdarzeń, a przeprowadzanie dowodów mających na celu weryfikację uprawdopodobnienia ograniczyć do niezbędnego minimum (por. wyrok NSA z 13 czerwca 2002 r., sygn. akt V SA 2320/01, opubl. LEX Nr 109300).
40 Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a skargę jako bezzasadną należało oddalić, o czym orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).