Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 marca 2016 r., II SO/Gd 16/15

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 marca 2016 r., II SO/Gd 16/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2016 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokat A. K. – K. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w sprawie z wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego postanawia zmienić postanowienie Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt II SO/Gd 16/15 i przyznać adwokat A. K. – K. koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 złotych (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), obejmujące podatek od towarów i usług.

Uzasadnienie

2 Wnioskodawczyni B. K. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w związku z zamiarem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdyńsku bezczynności Wójta Gminy w przedmiocie nieodpłatnego przekazania działki. Sprawę wniosku zarejestrowano pod sygn. akt II SO/Gd 16/15.

3 Postanowieniem z dnia 9 listopada 2015 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata, a odmówił zwolnienia od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu wnioskodawczyni Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 10 grudnia 2015 r. utrzymał postanowienie referendarza w mocy.

4 Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła dla wnioskodawczyni adwokata z urzędu w osobie adwokat A. K.- K.

5 Wnioskiem z dnia 11 stycznia 2016 r. adwokat A. K. – K. wniosła o zasądzenie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu. We wniosku wyjaśniła, że po analizie sprawy, w tym po zapoznaniu się z jej aktami w sekretariacie sądu oraz analizie dokumentacji dostarczonej przez wnioskodawczynię doszła do wniosku, że skarga na bezczynność organu nie jest właściwym środkiem załatwienia tej sprawy. Swoje stanowisko przekazała B. K., która zadecydowała o niewnoszeniu skargi. Do pisma dołączono pisemne oświadczenie B. K. Pełnomocnik z urzędu oświadczyła, że koszty udzielonej pomocy prawnej nie zostały pokryte w całości ani w części.

6 Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2016 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił adwokat A. K. – K. przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Referendarz przywołał treść art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z którym wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady te zostały doprecyzowane w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801) określającym czynności, stawki minimalne i szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (§ 1 rozp.).

7 Referendarz wyjaśnił, że wynagrodzenie ze środków budżetowych pozostających w dyspozycji sądu należy się adwokatowi ustanowionemu dla strony z urzędu za czynności podjęte w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na co wskazuje przepis § 21 ust. 1 powołanego rozporządzenia. W tym przypadku skoro skarga nie została złożona nie może być mowy o jakichkolwiek czynnościach, które adwokat podejmowałaby przed sądem administracyjnym.

8 Brak też podstaw normatywnych do przyjęcia, że za stwierdzony przez adwokata brak podstaw do złożenia skargi należy się wynagrodzenie od Skarbu Państwa jak za opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Według stanowiska referendarza wyznaczony pełnomocnik powinien podjąć swoją aktywność w chwili zawiadomienia, że przed sądem zawisła sprawa ze skargi, w której został wyznaczony pełnomocnikiem. Twierdzi referendarz, że wniesienie skargi na działalność administracji publicznej do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zostało obwarowane przez prawodawcę przymusem adwokacko-radcowskim i strona posiada zdolność postulacyjną, gdy chodzi o zakomunikowanie organowi procesowemu chęci wywołania określonego skutku procesowego. Zatem od wniesienia skargi rozpoczyna się umocowanie adwokata działającego z urzędu do reprezentacji strony. Trudno wywodzić, by strona korzystała z pomocy prawnej, gdy ustanowiony dla niej z urzędu pełnomocnik odwodzi ją od zamiaru wniesienia skargi (nawet gdy zasadnie nie widzi podstaw do jej wniesienia). Według referendarza podstawą żądania wynagrodzenia jest podjęcie czynności procesowych zmierzających do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny pierwszej instancji sprawy strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu. Natomiast nie zalicza się do takich czynności zapoznanie się przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z treścią akt sprawy z wniosku o przyznania prawa pomocy ani rozmów, które nie doprowadziły do wyjaśnienia ani rozstrzygnięcia sprawy. Uznając, że na obecnym etapie postępowania brak jest podstaw faktycznych i prawnych do żądania przez adwokata zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, referendarz sądowy orzekł na podstawie art. 258 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o odmowie przyznania adwokatowi pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu.

9 W sprzeciwie od powyższego postanowienia adwokat A. K. – K. wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu według norm przepisanych z uwzględnieniem podatku od towarów i usług. Pełnomocnik wskazała, że zobowiązana jest do podejmowania czynności w interesie osoby, którą reprezentuje bez względu na etap postępowania, w którym wstępuje do sprawy. Podjęte przez nią czynności po wyznaczeniu jako pełnomocnika z urzędu były właściwe dla etapu postępowania, w którym wstąpiła do sprawy. Oceniła sprawę i doszła do wniosku, że skarga nie jest w sytuacji wnioskodawczyni właściwym środkiem do realizacji jej celów. Według pełnomocnika sama dopuszczalność przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu przed wniesieniem skargi legitymizuje jego udział w postępowaniu i uzasadnia zwrot kosztów jego działania.

10 Rozpoznając sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

11 W pierwszej kolejności należało uwzględnić wejście w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658), zwanej dalej ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie wniesiony został w dniu 5 października 2015 r., to jest po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r.

12 Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym jej ustawą zmieniającą rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.

13 W rozpoznawanej sprawie sąd wojewódzki uznał, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego podlegało zmianie.

14 Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Nie ma wątpliwości, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przed wszczęciem postępowania wszczyna samodzielne postępowanie sądowe o charakterze pomocniczym, wobec czego powinien być traktowany adekwatnie do treści art. 63 i art. 64 p.p.s.a. Postępowanie to jest postępowaniem toczącym się przed sądem administracyjnym pomimo tego, że nie zmierza do weryfikacji legalności działań bądź zaniechań organów administracji, ale do rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przepis ten wyraźnie dopuszcza możliwość przyznania prawa pomocy, a w tym i przyznania pełnomocnika z urzędu, jeszcze przed wniesieniem skargi. Legitymizuje zatem działalność pełnomocnika z urzędu jeszcze przed wniesieniem skargi w ramach toczącego się postępowania przed sądem administracyjnym.

15 W myśl natomiast art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie wskazane art. 250 p.p.s.a. w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04; z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 341/08; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2009, s. 704). Wynagrodzenie przysługuje zatem za pomoc rzeczywiście udzieloną i to bez względu na wynik postępowania.

16 Sądowi wojewódzkiemu znane jest orzecznictwo, zgodnie z którym samo zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy oraz udzielenie stronie informacji (telefonicznie) bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11; z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I OZ 768/12, dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie trudno jednak zarzucić pełnomocnikowi z urzędu, że nie podjął dalszych czynności procesowych, w tym wypadku nie wniósł skargi, skoro rekomendował wnioskodawczyni rezygnację z wniesienia skargi uzasadnioną jej bezzasadnością.

17 Brak jest podstaw do podważania wiarygodności oświadczenia pełnomocnika o zakresie podjętych i przeprowadzonych przez niego czynności w postępowaniu wszczętym wnioskiem B. K. o przyznanie prawa pomocy zmierzających do zweryfikowania zamiaru wnioskodawczyni wniesienia skargi na bezczynność, wykazanych zresztą oświadczeniem mocodawczyni. Skoro pełnomocnik działający zgodnie z wymogami należytej staranności niezbędnej przy wykonywaniu jego zawodu w ramach świadczenia pomocy prawnej z urzędu zapoznał się z dokumentami, zanalizował sprawę i doszedł do wniosku, że skarga byłaby bezzasadna, to nie mógł podjąć żadnych dalszych czynności procesowych poza poinformowaniem o tym wnioskodawczyni i sądu, co też uczynił. Działał w interesie osoby reprezentowanej chroniąc jednocześnie Skarb Państwa przed ponoszeniem zbędnych kosztów związanych z zaangażowaniem wymiaru sprawiedliwości w rozpoznanie niecelowej skargi. W tej sytuacji nie można pomijać nakładu pracy włożonego przez pełnomocnika w analizę sprawy i odmówić mu wynagrodzenia z tego powodu, że nie doszło do wniesienia skargi. Promowanie przeciwnego stanowiska w konsekwencji doprowadziłoby do nadużycia prawa. Pełnomocnik bowiem udzielił wnioskodawcy pomocy prawnej zgodnie z jej interesem, za co na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. należy mu się stosowne wynagrodzenie.

18 Wysokość tego wynagrodzenia należało ustalić w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Przepisy tego rozporządzenia, przeciwnie do stanowiska zawartego w zaskarżonym sprzeciwem postanowieniu, znajdują w rozpoznawanej sprawie zastosowanie na zasadzie § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801), zgodnie z którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy wszczęto w dniu 5 października 2015 r., a postanowienie o przyznaniu prawa pomocy wydano w dniu 9 listopada 2015 r., przed dniem 1 stycznia 2016 r., tj. dniem wejścia w życie rozporządzenia z 2016 r.

19 Mając na względzie powyższe na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 ust. 1-3 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu sąd wojewódzki przyznał pełnomocnik A. K. – K. wynagrodzenie w wysokości 295,20 złotych, uwzględniające podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności według stawki 23% obowiązującej w dniu orzekania o wynagrodzeniu.