Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 stycznia 2025 r., II SA/Gd 770/24

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 stycznia 2025 r., II SA/Gd 770/24

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi M. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 4 czerwca 2024 r., nr SKO Gd/2671/24 w przedmiocie wydania kopii z akt sprawy dotyczącej pomocy społecznej uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 Skarga M. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 4 czerwca 2024 r., nr SKO Gd/2671/24, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

3 Pismem z dnia 4 kwietnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku poinformowało skarżącą o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie z jej odwołania od decyzji z dnia 25 lutego 2022 r., nr [...], a także o możliwości zapoznania się z aktami sprawy w siedzibie Kolegium jak i w siedzibie organu I instancji.

4 W piśmie z dnia 2 maja 2024 r. skarżąca zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku o przesłanie jej kopii akt tej sprawy. Skarżąca wskazała przy tym, że mieszka sama z niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, nad którą samodzielnie sprawuje opiekę i której nie może zostawić, w związku z czym nie pracuje i nie osiąga żadnego dochodu, i nie ma ani możliwości czasowych, ani finansowych by przybyć do organu by tam przeglądać akta.

5 Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem, wydanym na podstawie art. 73 § 1 i art. 73 § 2 w zw. z art. 74 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.) – zwanej dalej k.p.a., Kolegium odmówiło wydania kopii akt sprawy przesłanych do Kolegium 24 stycznia 2024 r. przez Kierownika Dzielnicowego Ośrodka Pomocy Społecznej nr [...] w G., dotyczących decyzji organu I instancji nr [...] z dnia 25 lutego 2022 r.

6 Uzasadniając wydane postanowienie, Kolegium wskazało, że ustawodawca nie wprowadził do k.p.a. prawa do domagania się przez stronę sporządzenia przez organ kopii całości akt sprawy lub wybranych dokumentów z akt sprawy i nie nałożył na organ administracji publicznej tego rodzaju obowiązku. Sporządzenie kopii akt na żądanie strony jest możliwe jedynie w przypadku wykazania przez stronę ważnego interesu, zgodnie z treścią art. 73 § 2 k.p.a. Jednakże, w ocenie Kolegium, przedstawiona przez skarżącą we wniosku z dnia 2 maja 2024 r. argumentacja nie uzasadnia wydania żądanych kopii akt, z którymi skarżąca może zapoznać się zarówno w siedzibie Kolegium, jak i w siedzibie organu I instancji, a więc w miejscu zamieszkania skarżącej.

7 We wniesionej do Sadu skardze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

8 W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i dodatkowo podkreślając, że odmowa wydania kserokopii z akt sprawy wynikała z braku uzasadnienia przyjętej przez skarżącą praktyki unikania jakiegokolwiek kontaktu z organem zarówno I jak i II instancji. Zdaniem Kolegium, skarżąca w sposób oczywisty i świadomy nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a.

9 Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

10 Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 4 czerwca 2024 r. nie jest zgodne z prawem.

11 Wskazać należy, że w piśmie z dnia 2 maja 2024 r. skarżąca zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku o przesłanie jej kopii akt sprawy, której jest stroną.

12 Kolegium, po rozpoznaniu wniosku skarżącej, odmówiło wydania żądanych przez nią kopii akt sprawy, powołując się na art. 73 § 2 k.p.a., zgodnie z którym strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów – o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Kolegium uznało bowiem, że skarżąca nie wykazała aby posiadała ważny interes, o którym mowa w tym przepisie.

13 Jednakże, jak wynika z akt sprawy, we wniosku z dnia 2 maja 2024 r. skarżąca wniosła o przesłanie jej "kopii" akt sprawy a nie o uwierzytelnienie jej kopii lub wydanie z akt uwierzytelnionych kopii, o których mowa w powołanym art. 73 § 2 k.p.a.

14 Tym samym, skoro skarżąca nie wyraziła żądania, o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., to organ nie miał prawa odmówić skarżącej udostępnienia żądanych kopii z powodu niewykazania przez nią ważnego interesu, o którym mowa w tym przepisie.

15 Wbrew stanowisku Kolegium wniosek skarżącej powinien zaś być rozpoznany w trybie art. 73 § 1 k.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania.

16 Wskazać bowiem należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 8 października 2018 r., sygn. akt I OPS 1/18, wskazał, że w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. NSA wyjaśnił przy tym, że za takim rozwiązaniem przemawia konieczność zharmonizowania art. 73 k.p.a. z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, uregulowaniami innych procedur, dotyczącymi udostępniania akt, a także konieczność dokonywania interpretacji z uwzględnieniem gwarancji konstytucyjnych. Z tego względu, dokonując wykładni art. 73 § 1 k.p.a. trzeba mieć również na uwadze, że możliwość rzetelnego zapoznania się z materiałem zebranym w aktach sprawy jest istotnym uprawnieniem procesowym gwarantującym stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a w efekcie podejmowanie inicjatywy dowodowej, co ma istotne znaczenie w dochodzeniu do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) Interpretacja powinna uwzględniać także wymogi standardów określonych zasadą pogłębiania zaufania obywatela do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasady szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.).

17 Tym samym twierdzenie Kolegium o braku możliwości udostępnienia kserokopii akt sprawy na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. było błędne.

18 Jak wyjaśnił NSA w powołanej uchwale, odmowa uwzględnienia wniosku strony o sporządzenie kserokopii z akt mogłaby nastąpić jedynie, gdyby organ wykazał konkretne utrudnienia wynikające z braku potrzebnego sprzętu lub dużej liczby dokumentów przewidzianych do kopiowania. Tylko więc w sytuacjach wymagających większego organizacyjnego zaangażowania ze strony pracowników organu dopuszczalne byłoby wyznaczenie stronie określonych warunków realizacji wniosku w przedmiocie sporządzenia kserokopii dokumentów. Oczywiście odmowa wydania kopii z akt sprawy może być też usprawiedliwiona w sytuacji, gdy strona w sposób oczywisty i świadomy nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a. Takie rozumienie art. 73 § 1 k.p.a. nie oznacza zatem bezwzględnego związania organu żądaniem strony o wydanie kserokopii dokumentów z akt sprawy, lecz wprowadza ograniczenia mające wykluczyć nieuzasadnioną odmowę załatwienia wniosku w tym przedmiocie.

19 W przywołanej uchwale wskazano również, że przepis art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi podstawę do obciążenia strony kosztami sporządzenia kopii dokumentacji, gdyż mieszczą się one w kosztach postępowania administracyjnego poniesionych na jej żądanie. Koszty te nie pozostają bowiem w bezpośrednim związku z rozstrzygnięciem sprawy, a tylko przez ten pryzmat odczytywać należy ustawowe obowiązki organu, o których mowa w tym przepisie, co w konsekwencji wyklucza obciążenie nimi organu.

20 A zatem przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że nie ma aksjologicznych przesłanek, aby czynność wysyłki wykonanych kopii odrywać od prawa udostępnienia akt. A odmowa wykonania kopii akt oraz ich wysyłki mogłaby nastąpić jedynie, gdyby organ wykazał konkretne utrudnienia wynikające z braku potrzebnego sprzętu lub dużej liczby dokumentów przewidzianych do kopiowania oraz gdyby strona w sposób oczywisty i świadomy nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a.

21 W zaskarżonym postanowieniu Kolegium takimi argumentami się nie posłużono. Dopiero w odpowiedzi na skargę, Kolegium wskazało, że skarżąca nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a., bliżej nie uzasadniając tego stanowiska. Jednakże a nadto, odpowiedź na skargę nie może zastępować ani uzupełniać niezbędnego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia.

22 Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 73 § 1 i 2 k.p.a. Kolegium naruszyło także zasady prawidłowo prowadzonego postępowania, w szczególności zasadę uwzględnienia słusznego interesu obywateli (art. 7a k.p.a.) oraz zasadę budowania zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Ponadto, Kolegium nie wyjaśniło wszystkich istotnych okoliczności sprawy, czym naruszyło również art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia swojego stanowiska.

23 Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 4 czerwca 2024 r.

24 Ponownie rozpoznając sprawę, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., Kolegium będzie zobowiązane do uwzględnienia wyrażonej powyżej oceny prawnej, a następnie w zależności od dokonanych ustaleń, w przypadku ewentualnej odmowy wykonania i przesłania kopii akt, zobowiązane będzie do wyczerpującego uzasadnienia wydawanego postanowienia. W przypadku przychylenia się do wniosku skarżącej konieczne będzie zaś jej poinformowanie, że koszty wykonania przez organ kopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz ich wysyłki obciążają wnioskodawcę.

25 Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.