Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 lutego 2021 r., III SA/Gd 1181/20

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 lutego 2021 r., III SA/Gd 1181/20

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 lutego 2021 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 29 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 20 sierpnia 2020 r. nr [...].

Uzasadnienie

2 J. L. (dalej jako "wnioskodawca", "strona", albo "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 29 września 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 20 sierpnia 2020 r. nr [...], którą organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

3 W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

4 W dniu 24 lipca 2020 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek J. L. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką B. L. (ur.1 września 1953 r.).

5 Po rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 20 sierpnia 2020 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania J. L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał art. 17, art. 20, art. 24 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r.") oraz art. 104, art. 107 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.").

6 W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wyjaśnił, że w toku postępowania ustalił, iż w wieku 66 lat B. L. wydane zostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (nr [...] z dnia 20 listopada 2019 r.), z którego wynika, że B. L. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 lipca 2016 r. (wiek osoby wymagającej opieki wynosił wtedy 63 lata ). Z orzeczenia wynika ponadto, że daty wystąpienia niepełnosprawności (inwalidztwa) nie da się ustalić (pkt 5). W konsekwencji organ pierwszej instancji stwierdził, że niepełnosprawność u B. L. nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Nie została tym samym spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., a wnioskowane świadczenie nie mogło zostać przyznane.

7 Wójt Gminy [...] podniósł ponadto, że z dołączonych do wniosku o przyznanie świadczenia dokumentów wynika, że 31 maja 2020 r. wnioskodawca rozwiązał umowę o pracę z powodu upływu czasu, na jaki została zawarta. Od 1 czerwca 2020 r. wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku. Przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad swoją matką, która zamieszkuje z mężem, Z. L., mającym orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Okoliczność ta stanowi dodatkową, negatywną przesłankę (określoną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.) do pobierania przez J. L. świadczenia pielęgnacyjnego.

8 Po rozpoznaniu wniesionego przez stronę odwołania, zaskarżoną decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

9 W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny po czym wskazał, że argumentacja organu pierwszej instancji w części dotyczącej podstaw odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na czas powstania niepełnosprawności osoby dorosłej i ustalenie, iż w związku z tym nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., była błędna. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest bowiem wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną strony. W kontekście zapadłego wyroku ugruntowała się podzielana przez Kolegium linia orzecznicza sądów administracyjnych, zgodnie z którą kryterium momentu powstania niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Wobec strony organ pierwszej instancji zastosował przewidziany tym przepisem niekonstytucyjny warunek, od spełnienia którego uzależniono przyznanie prawa do żądanego świadczenia, stawiając ją tym samym w gorszej sytuacji niż osoby sprawujące opiekę nad dorosłym członkiem najbliższej rodziny, którego niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18. roku życia, ewentualnie przed ukończeniem 25 roku życia w wypadku nauki

10 w szkole lub szkole wyższej. Brak było zatem podstaw do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego ze wskazanego powodu. W obecnym stanie prawnym (dopóki nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) organ ma więc obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

11 Kolegium podkreśliło, że niezależnie od powyższego organ pierwszej instancji wskazał na brak możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.), co wypełniło dyspozycję drugiej negatywnej przesłanki w sprawie. Kolegium nie podzieliło jednakże takiego stanowiska wskazując, że organ pierwszej instancji dokonał wyłącznie wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Tymczasem w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje wykładnia celowościowa i systemowa tego przepisu, w świetle której pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest przesądzający. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. A mianowicie byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki.

12 W realiach sprawy Z. L. (ur. 24 lipca 1948 r.) orzeczeniem nr [...] z dnia 20 lipca 2020 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do 31 lipca 2023 r. Z. L. nie jest w stanie zająć się żoną, gdyż sam ma problemy zdrowotne i orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym, a zatem nie jest obiektywnie zdolny obowiązku alimentacyjnego wypełnić z przyczyn niezależnych od jego woli,

13 z uwagi na swój stan zdrowia. Zrealizować tę pomoc jest w stanie - w jego zastępstwie - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (syn).

14 Mimo tego, zdaniem organu odwoławczego, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w rozpoznawanej sprawie nie pozwalają na przyznanie przedmiotowego świadczenia. Natomiast powodem odmowy jego przyznania jest fakt pobierania przez wnioskodawcę zasiłku dla bezrobotnych, czego nie dostrzegł organ pierwszej instancji. Decydujący jest zatem fakt, że J. L. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną z prawem do zasiłku i z tego tytułu pobierającą świadczenie pieniężne.

15 Z przedłożonych akt przedmiotowej sprawy wynika, że J. L. jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych i od 1 czerwca 2020 r. posiada prawo do zasiłku. Przedmiotowy zasiłek został wypłacony (w 100%) w dniu 13 lipca 2020 r. za czerwiec 2020 r. oraz w dniu 12 sierpnia 2020 r. za okres od 1 lipca 2020 r. do 31 lipca 2020 r. (również w 100%).

16 Wprawdzie w świetle art. 17 ust. 6 ww. ustawy, zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten nie uprawnia

17 - w zakresie dyspozycji, wysłowionej nim normy - do przyznania świadczenia osobie zarejestrowanej w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadająca status osoby bezrobotnej, pobierającej zasiłek dla bezrobotnych. Odróżnienia wymaga wszak sytuacja posiadania uprawnienia do zasiłku dla bezrobotnych i jego niepobieranie od stanów faktycznych, w których osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne pobiera już taki zasiłek.

18 Organ wskazał, że cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy

19 o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że nie uzyskują one żadnych dochodów, decydując się na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów, a to w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

20 Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osób, które przejmują na siebie realizację zadań Państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Jego celem jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie to ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu, w tym przypadku z tytułu zasiłku dla bezrobotnych, powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zatem zbieg obu tych świadczeń, ani ich wzajemna kompensata. Ewentualne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku skutkowałoby utratą statusu osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku i zwrotem wstecz otrzymywanego zasiłku dla bezrobotnych.

21 W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. L. zaprzeczył rezygnacji z zatrudnienia. Wyjaśnił, że firma w której pracował ze względów ekonomicznych rozwiązała stosunek pracy. Mając na względzie stanowisko organu odwoławczego w październiku 2020 r. zrezygnował z pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący nie wiedział, że będąc na zasiłku dla bezrobotnych

22 i pobierając środki niezbędne do funkcjonowania nie uzyska świadczenia pielęgnacyjnego do opieki nad chorą matką. Wyjaśnił, że obecnie nie może podjąć pracy, ponieważ stan zdrowia rodziców jest bardzo zły. Matka posiada niepełnosprawność w stopniu znacznym, stopień niepełnosprawności ojca jest umiarkowany ale stan jego zdrowia bardzo się pogorszył w związku z czym nie jest

23 w stanie zapewnić opieki małżonce. Żaden przepis prawa nie ogranicza natomiast możliwości opieki nad chorym ojcem i matką, a tym samym pobierania środków na cele bytowe. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie dochodu osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić, gdyż musi opiekować się osobą niepełnosprawną w takim stopniu (zakresie), że uniemożliwia jej to zadbanie o środki finansowe pochodzące z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Bez pomocy skarżącego ojciec sam nie może funkcjonować. Pomoc rodzicom jest zatem niezbędna w życiu codziennym, jak i w sprawach związanych z opieką medyczną i leczeniem.

24 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

26 Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy

27 z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

28 (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżone orzeczenie (w realiach niniejszej sprawy decyzję administracyjną) pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

29 W tym kontekście trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

30 Dokonując kontroli wydanych w sprawie rozstrzygnięć w oparciu o wskazane kryteria Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazanych.

31 Przedmiotem oceny Sądu skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 29 września 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 20 sierpnia 2020 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką B. L.

32 Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz. 111; dalej powoływanej nadal w skrócie jako "u.ś.r.").

33 Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

34 1) matce albo ojcu,

35 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

36 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

37 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

38 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

39 - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

40 o znacznym stopniu niepełnosprawności

41 - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku

42 ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

43 Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje,

44 jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

45 Ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera w art. 17 także katalog przesłanek negatywnych, których wystąpienie wyłącza możliwość przyznania świadczenia nawet

46 w przypadku ustalenia, że strona spełnia przesłanki pozytywne przyznania świadczenia, to jest rzeczywiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną i z tego powodu nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

47 Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje zatem jeżeli w sprawie zostanie ustalone wystąpienie choć jednej z przedstawionych okoliczności:

48 - osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej

49 z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej

50 i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego,

51 o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.);

52 - osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (art. 17 ust. 5 pkt 1

53 lit. b u.ś.r.);

54 - osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.);

55 - osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku

56 z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r.);

57 - na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r.);

58 - na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego,

59 o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa

60 w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

61 (art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r.);

62 - na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r.).

63 Wskazać należy, że jako przyczynę odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia organy orzekające przywołały odmienne powody.

64 O ile bowiem organ pierwszej instancji wskazał na okoliczność, że u B. L. niepełnosprawność nie powstała, jak - w ocenie tego organu - wymaga tego przepis art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia oraz na fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.), to organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż Z. L. nie może opiekować się żoną ze względu na stan zdrowia a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje skarżącemu z powodu pobierania przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych.

65 Rozważając wskazane kwestie wskazać należy, że analiza zastosowania w sprawie negatywnych przesłanek materialnoprawnych (organy powołały się na regulacje art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) i art. 17 ust. 6 u.ś.r.) winna mieć miejsce w następstwie dogłębnego ustalenia wszystkich elementów stanu faktycznego w sprawie abstrahując od tego, że w sytuacji ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną osobą dorosłą organy orzekające winny pomijać tę część normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP. Organy winny mieć nadto na uwadze, że w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle określonych stanów faktycznych wyrażono pogląd, w świetle którego zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i posiadanie prawa do zasiłku dla bezrobotnych nie wyklucza samoistnie możliwości ubiegania się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

66 W realiach rozpatrywanej sprawy, wziąwszy pod uwagę określone przez przepisy k.p.a. wymogi odnoszące się do postępowania wyjaśniającego (wynikające z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80) Sąd uznał, że ustalenia organów orzekających w zakresie stanu faktycznego sprawy w aspekcie odnoszącym się do możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną przez Z. L. (ojca skarżącego) nie były należyte i że ten zakres postępowania wyjaśniającego wymaga powtórzenia i konwalidacji.

67 Podkreślić należy, że organ pierwszej instancji odmawiając przyznania żądanego świadczenia powiązał fakt pozostawania osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim z literalnie odczytaną regulacją zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

68 Organ odwoławczy nawiązując do tego aspektu sprawy powołał się z kolei na obowiązującą w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnię celowościową i systemową wskazanego przepisu, w świetle której pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Jak wskazało Kolegium sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest przesądzający. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających

69 z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki.

70 Sąd w składzie rozpoznającym sprawę pogląd zaprezentowany przez organ odwoławczy akceptuje przyjmując jako własne prezentowane w orzecznictwie sądowym zapatrywanie o konieczności zastosowania takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., która umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale – co warte podkreślenia – tylko wówczas, gdy współmałżonek faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania opieki nad drugim małżonkiem.

71 Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że powołanie się przez organ pierwszej instancji na pozostawanie osoby pozostającej pod opieką w związku małżeńskim bez poczynienia jakichkolwiek szerszych ustaleń co do tego, czy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki, było wadliwe. W ocenie Sądu również kategoryczny wniosek organu odwoławczego wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (s. 7), że mąż niepełnosprawnej nie jest zdolny do udzielenia pomocy żonie nie znajdował oparcia w materiale dowodowym sprawy (zgromadzonym do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy).

72 Podkreślenia wymaga, że rozpatrując sprawę organy orzekające dysponowały aktualnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Z. L. wydanym w dniu 20 lipca 2020 r. (ustalenie umiarkowanego stopnia niepełnosprawności). Orzeczenie to zostało wydane okresowo, to jest do dnia 31 lipca 2023 r., a z jego treści wynika, że Z. L. może być zatrudniony w warunkach chronionych. Spełnia nadto warunki aby ubiegać się o kartę parkingową.

73 W wydanych decyzjach organy nie wyraziły przekonywującego stanowiska w przedmiocie tego, czy orzeczenie o takiej treści potwierdza w sposób kategoryczny brak możliwości sprawowania opieki nad żoną. Wymienione okoliczności zdają się podważać zasadność zajętego przez organy stanowiska, zaś w aktach administracyjnych sprawy zgromadzonych do momentu wydania decyzji przez organ odwoławczy, poza wspomnianym orzeczeniem, nie znajduje się zbyt wiele dodatkowych informacji na temat sytuacji zdrowotnej, w jakiej znajduje się Z. L. Potwierdza to m.in. treść kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, w którym do stanu zdrowia ojca skarżącego odniesiono się w jednym zdaniu.

74 W tej sytuacji kategoryczne przyjęcie przez organ pierwszej instancji, że ojciec skarżącego jest w stanie opiekować się żoną jak i zupełnie przeciwstawne stwierdzenie organu odwoławczego ukierunkowane na wskazanie, że Z. L. nie ma możliwości by opiekować się żoną zdają się być dowolnymi i nie znajdującymi oparcia w materiale dowodowym sprawy. Okoliczności te nie wynikają bynajmniej z lakonicznych uzasadnień wydanych w sprawie decyzji w częściach odnoszących się do poruszanej kwestii (sporządzonych w tym zakresie z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a.). Sąd uznał, że w tym zakresie organy wyraziły kategoryczne, odmienne stanowiska bez wyjaśnienia z czego tak naprawdę one wynikają. Wyczerpujące zebranie materiału dowodowego, a następnie jego wnikliwa analiza stanowią tymczasem jeden z podstawowych i najbardziej oczywistych obowiązków organów prowadzących postepowania administracyjne. Na tym tle nie są dopuszczalne najmniejsze nawet ustępstwa, albowiem uchybienia w tym przedmiocie mogą mieć znaczący wpływ na wynik sprawy.

75 Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że decyzje organów orzekających zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

76 Wyrok został wydany w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

77 Organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę winien zbadać, czy Z. L. jest obiektywnie zdolny do sprawowania prawidłowej opieki nad niepełnosprawną żoną, czy też taka możliwość jest wykluczona. Oceny niemożności sprawowania opieki należy dokonać kierując się zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Dokonując tej oceny nie można bowiem z góry założyć, że tylko osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym nie jest zdolna do sprawowania pełnej i efektywnej opieki nad osobą tej opieki wymagającą. Dokładnego ustalenia, w kontekście realnej możliwości zapewnienia opieki żonie, wymagają więc kwestie związane ze stanem zdrowia i rodzajem schorzeń zdiagnozowanych u Z. L. oraz ich potencjalnego wpływu na możliwość realizacji funkcji opiekuńczych (w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.).

78 Ustalenia w tej materii pozwolą organowi pierwszej instancji na merytorycznie rozstrzygnięcie sprawy, zgodnie z regulacją zawartą w art. 104 § 2 k.p.a.