Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 grudnia 2010 r., II SA/Bd 1355/10

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 grudnia 2010 r., II SA/Bd 1355/10

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant: Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Wójta Gminy I. z dnia [...], nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącej kwotę 20 (dwadzieścia) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 II SA/Bd 1355/10

3 Uzasadnienie

4 Decyzją z dnia [..] sygn. [...] Wójt Gminy I., na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) w związku z art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r., Nr 105, poz. 881) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r., Nr 129, poz. 1058) odmówił przyznania B. O. świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę – H. R. oraz związanej z nim składki na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu organ wskazał, że osoba wymagająca opieki tj. H. R. pozostaje w związku małżeńskim, wobec czego nie została spełniona przesłanka warunkująca ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wymienionej składki.

5 W odwołaniu od powyższej decyzji B. O. podniosła, że obydwoje rodzice są inwalidami i nie są w stanie nawzajem świadczyć sobie usług opiekuńczych, w związku z czym jako jedyne dziecko musiała z nimi zamieszkać w celu sprawowania nad nimi opieki, co wyklucza możliwość podjęcia przezeń zatrudnienia.

6 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

7 W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na regulację zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, zaś H. R. pozostaje w związku małżeńskim z ojcem odwołującej się- S. R. Jakkolwiek przywołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 uznający za niezgodny z Konstytucją RP art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ uznał za konieczne uwzględnienie przy dokonywaniu wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy konstytucyjnej zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji to według niego nie można było pominąć odniesienia się do przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest rezygnacja przez wnioskodawcę z zatrudnienia i niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Zdaniem organu przesłanki tej B. O. nie spełnia, gdyż z zaświadczeń Powiatowego Urzędu Pracy w I. wynika, że w ostatnim czasie nie pracowała i trzykrotnie zarejestrowana była jako bezrobotna, a osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego musi być bezrobotną z własnego wyboru, musi bowiem wykazać związek między zatrudnieniem, które istniało a rezygnacją z tego zatrudnienia. Ustalony stan faktyczny i prawny rozpatrywanej sprawy, jak wskazał organ odwoławczy, obliguje go do utrzymania w mocy niekorzystnej dla wnioskodawczyni decyzji organu I instancji.

8 Zaskarżając do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. B. O. zarzuciła, iż organ ten błędnie przyjął, że nie zrezygnowała z pracy, by opiekować się rodzicami. Faktycznie bowiem musiała uczynić to w 2008 r., gdy prowadziła działalność gospodarczą, ze względu na coraz gorszy stan zdrowia matki i ojca a zarejestrowała się jako bezrobotna tylko po to, by mieć prawo do korzystania ze świadczeń lekarskich. Nie ubiegła się natomiast od razu o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż nie wiedziała, że istnieje taka możliwość. Aktualnie nie może podejmować żadnej pracy, gdyż rodzice wymagają całodobowej opieki: matka po zawale serca i wylewie połączonym z częściowym paraliżem, a ojciec z chorobą parkinsona, również po wylewie skutkującym częściowym niedowładem i z amputowaną nogą. Skarżąca podkreśliła, że z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad nimi od około dwóch lat razem mieszkają.

9 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a nadto wywodząc, że rezygnacja z zatrudnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne oznacza porzucenie zamiaru podjęcia zatrudnienia lub rozwiązanie dotychczasowego stosunku zatrudnienia, zaś wyjaśnienia skarżącej, że zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej, by opiekować się niepełnosprawnymi rodzicami, zważywszy tylko na 10 – letni okres pracy na przestrzeni lat 1983 -2008 r., są mało wiarygodne.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

11 Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego i przepisów postępowania mogących w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy.

12 Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki między innymi nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

13 Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

14 Jak wynika z akt sprawy B. O. złożyła wniosek o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. R., nad którą nie jest w stanie sprawować opieki jej mąż a ojciec wnioskodawczyni S. R. będący również osobą niepełnosprawną. Do wniosku załączyła wypis z orzeczenia nr [..] Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [..] w I. o trwałym powstałym przed 1 marca 1997 r. inwalidztwie oraz niezdolności do pracy i samoegzystencji matki, a nadto odpis orzeczenia nr [...] lekarza orzecznika ZUS w B. stwierdzającego niezdolność od grudnia 2005 r. urodzonego w [..] S. R. do samodzielnej egzystencji i odpis decyzji ZUS w B. z dnia [..] przyznającej wyżej wymienionemu na stałe rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

15 Jednocześnie wnioskodawczyni podała, że jako jedyne dziecko zrezygnowała z pracy celem zajęcia się rodzicami i z nimi zamieszkała.

16 W świetle zamieszczonej w art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych definicji znacznego stopnia niepełnosprawności zarówno matka, jak i ojciec skarżącej spełniają wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy kryterium.

17 Sama zaś skarżąca należy do "innych osób, na których zgodnie z przepisami... ciąży obowiązek alimentacyjny" wobec matki, z tytułu opieki nad którą ubiega się o świadczenie. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodziny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązek alimentacyjny, to jest dostarczania m.in. środków utrzymania ciąży na rodzeństwie oraz krewnych w linii prostej, którymi w pierwszej kolejności są jako zstępni dzieci.

18 Natomiast negatywną przesłankę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pozostawanie H. R. w związku małżeńskim, gdyż jak wyżej wskazano art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a wyłącza możliwość przyznania świadczenia w związku z opieką nad osobą zamężną (żonatą).

19 Podnieść trzeba, że pomimo wielokrotnych nowelizacji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przesłanka wykluczająca z kręgu osób uprawnionych osobę pozostającą w związku małżeńskim nie uległa zmianie i przepis ten w dotychczasowym brzmieniu nadal obowiązuje. Jednakże kierując się treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. P 27/07, na który powołało się Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wskazując na konieczność uwzględniania konstytucyjnej zasady równości wszystkich wobec prawa, którym to wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innymi niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, w praktyce orzeczniczej, którą skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie podziela, przyjęto (vide wyroki: WSA w Bydgoszczy z dnia 14 września 2010 r. II SA/Bd 683/10, WSA w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2010 r. II SA/Rz 272/10, WSA w Olsztynie z 11 marca 2009 r. II SA/Ol 61/09, NSA w Warszawie z dnia 7 grudnia 2009 r. OSK 722/09 oddalający skargę od tego ostatniego wyroku – dostępne w Internecie), iż w sytuacji, w której obydwoje małżonkowie z racji niepełnosprawności wymagają opieki, a tym samym nie jest możliwe wykonywanie przez małżonka opieki nad współmałżonkiem, gdyż sam jej potrzebuje, fakt pozostawania w małżeństwie nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia córce lub synowi także małżonków, sprawującemu nad nimi opiekę, a tego rodzaju sytuacja w rozpatrywanej sprawie ma miejsce.

20 Mimo zaistnienia wyżej wymienionych pozytywnych przesłanek przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy niekorzystną dla niej decyzję organu I instancji uznając, że wystąpiła równocześnie przesłanka negatywna, gdyż zdaniem organu odwoławczego skarżąca nie jest osobą, która w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami (w tym zwłaszcza matką) zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Według organu skarżąca nie jest bowiem bezrobotną z własnego wyboru, lecz w następstwie niekorzystnej sytuacji na rynku pracy, o czym świadczy, jak można wnioskować z użytej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacji, fakt trzykrotnego rejestrowania się w charakterze osoby bezrobotnej w Powiatowym Urzędzie Pracy w I. (od 1 grudnia 2000 r. do 23 lutego 2006 r., od 1 marca 2006 r. do 7 kwietnia 2006 r. i do 12 maja 2008 r. do 20 września 2010 r.). W odpowiedzi na skargę organ II instancji dodatkowo umotywował powyższe stwierdzenie faktem tylko 10-letniego stażu pracy skarżącej od momentu podjęcia w 1983 r. pierwszego zatrudnienia.

21 Z tego rodzaju stanowiskiem nie sposób się zgodzić.

22 Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że zawarty w art. 17 ust. 1 ustawy zapis przewiduje dwa niezależnie od siebie alternatywne stany faktyczne: pierwszy, którym osoba legitymowana do świadczenia nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki i drugi, w którym osoba ta rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. W pierwszym przypadku chodzi o sytuację, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, bo sprawuje pieczę nad rodzicem, czy dzieckiem, w drugim zaś, gdy rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej (np. rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z przeprowadzonej działalności gospodarczej), bo musi sprawować tego rodzaju opiekę.

23 Odnosząc powyższe regulacje do stanu faktycznego niniejszej sprawy stwierdzić należy, że jeżeli nawet skarżąca by przed dwoma już laty nie zrezygnowała z działalności gospodarczej w związku ze stanem zdrowia przynajmniej matki, to w dacie składania wniosku o świadczenie będąc osobą bezrobotną, nie podejmując zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spełniła pierwszy z wymienionych warunków. W razie wątpliwości, wystarczyło tylko potwierdzić, czy opieka przez skarżącą a nie przez inną osobę, zwłaszcza nad niepełnosprawną H. R. (nie budzi bowiem wątpliwości, że opieki wymaga), jest aktualnie sprawowana, co można było uczynić przy pomocy przewidzianych w kpa środków dowodowych, zwłaszcza w drodze odebrania od skarżącej wyjaśnień, przesłuchania innych domowników (jeśli poza osobami wymienionymi we wniosku wchodzącymi w skład rodziny skarżącej takowi zamieszkują w .) lub innych wskazanych przez skarżącą osób spośród rodziny, sąsiadów itp.

24 Tymczasem organ II instancji ograniczając się do stwierdzenia w uzasadnieniu decyzji, że musi mieć pewność, iż wnioskodawczyni spełnia omawianą przesłankę przyznania świadczenia, z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa nic w kierunku uzyskania tej pewności nie zrobił.

25 Fakt, iż skarżąca przed złożeniem wniosku o świadczenie i wcześniej była zarejestrowana jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w I. nie może być uznany za równoznaczny z niemożnością sprawowania w tym czasie przez nią opieki.

26 Co więcej, gdyby rejestracja jej w PUP nadal była aktualna w czasie prowadzonego w sprawie przyznania świadczenia postępowania, a status osoby bezrobotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415) oznacza gotowość do podjęcia zatrudnienia, to złożenie wniosku o przyznanie świadczenia należałoby traktować jako rezygnację przez skarżącą z tej gotowości, przez co także tylko z potencjalnej pracy, którą dopiero mógłby zaproponować jej organ zatrudnienia. Potencjalne zaś zatrudnienie nie jest tożsame z zatrudnieniem, z którego jak wymaga tego art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżąca winna zrezygnować. Zresztą każda osoba, nawet bez rejestracji w PUP może poszukiwać pracy, deklarować chęć jej podjęcia, co jednak nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyby osoba taka zwróciła się do organu z wnioskiem w tym przedmiocie z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Nadto za tym, że osoba bezrobotna zarejestrowana w urzędzie pracy nie posiadająca jednak zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 o świadczeniach rodzinnych spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przemawia treść art. 17 ust. 5 tej ustawy określającego, w jakich sytuacjach świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Gdyby ustawodawcy zależało na pozbawieniu takich osób możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, z pewnością uczyniłaby to powyższym przepisie. Dokonywanie w tym wypadku wykładni systemowej byłoby zabiegiem nieuprawnionym. Takie stanowisko zajmowane też jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Lublinie z dnia 13 października 2009 r. II SA/Lu 458/09, WSA w Krakowie dnia 6 sierpnia 2008 r. III SA/Kr 276/08 i WSA we Wrocławiu z dnia 25 lipca 2007 r. IV SA/Wr 289/07). Nadmienić należy, że za powyższą argumentacją przemawia również okoliczność, że przyznane osobie bezrobotnej zarejestrowanej w urzędzie pracy świadczenia pielęgnacyjnego rodzi skutek w postaci podstawy do wszczęcia przez organ zatrudnienia postępowania w przedmiocie pozbawienia jej statusu bezrobotnego w związku z niespełnieniem warunków określonych w art. 33 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dnia 20 kwietnia 2004 r.

27 W następstwie niewłaściwej interpretacji na tle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych statusu skarżącej w okresie jej zarejestrowania w charterze bezrobotnej organ odwoławczy z naruszeniem art. 7 i 77 §1 kpa nie podjął dalszych czynności zmierzających do właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy zarówno w zakresie faktycznego sprawowania przez skarżącą opieki nad H. R., jak i w zakresie spełniania ustawowego kryterium dochodowego w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącej uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia, czego konsekwencją było przedwczesne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji odmawiającej przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

28 Wobec powyższego, mając jednocześnie na względzie, że wykonanie w następstwie poczynionych wyżej uwag czynności wymagało będzie ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), uwzględniając skargę orzekł o uchyleniu zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy I.