Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 września 2023 r., II SA/Bk 245/23

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 września 2023 r., II SA/Bk 245/23

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.),, sędzia WSA Marcin Kojło, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 września 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. B. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem w sprawie II SA/Bk 744/22 ze skargi J. B. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Białymstoku z dnia 1 września 2022 r. Nr GK-II.7221.69.2022.KT w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie sprostowania zapisów w rejestrze gruntów p o s t a n a w i a odrzucic skargę o wznowienie postępowania sądowego ,

Uzasadnienie

2 Skarżący – J. B. wniósł o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z 8 grudnia 2022 r. wydanym w sprawie II SA/Bk 744/22. Wyrokiem tym oddalono skargę J. B. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Białymstoku z 1 września 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Starosty Sokólskiego z 3 sierpnia 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie sprostowania zapisów w rejestrze gruntów obrębu Sokółka dla działki nr [...] poprzez wpisanie w rubryce właściciel Skarb Państwa – Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, Ośrodek Terenowy w Białymstoku zamiast Gmina Sokółka oraz poprzez wpisanie zamiast dzierżawca J. B. – władający J. B.

3 Jako podstawę wznowienia postępowania sądowego wskazano:

4 - art. 271 § 1 pkt 2 P.p.s.a., ustalający podstawę wznowienia postępowania w sytuacji, gdy wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możliwości działania – w tym przypadku wypowiedzenia się co do zebranego przez sąd poza rozprawą materiału dowodowego; jak bowiem wynika z uzasadnienia wyroku, sąd z naruszeniem art. 106 § 3 P.p.s.a., dopuścił - w tajemnicy przed stronami (skarżącym i organem) - dowód z nieprawomocnego wyroku SR w Sokółce, wydanego w sprawie I C 48/22; a wcześniej organ drugiej instancji dopuścił w tajemnicy przez wnioskodawcą dowód z aktualnego wypisu z ewidencji gruntów i budynków dla działki nr [...];

5 - art. 273 § 2 P.p.s.a., tj. wykrycie nowej okoliczności faktycznej w postaci faktu wykreślenie skarżącego jako dzierżawcy działki nr [...] z datą dostarczenia przez Gminę Sokółka dokumentu wypowiedzenia umowy dzierżawy, a nie z datą upływu ostatniego dnia umowy dzierżawy - co miało istotny wpływ na treść wyroku, ponieważ został on oparty na błędnej dacie utraty przez stronę przymiotu strony.

6 Wskazując na powyższe podstawy wznowienia postępowania skarżący wniósł o uchylenie w całości przedmiotowego wyroku i zniesienie postępowania objętego zarzutem nieważności ewentualnie, o ile sąd nie podzieli zarzutu nieważności postępowania, uchylenie w całości przedmiotowego wyroku i uwzględnienie skargi oraz zasądzenie na jego rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania.

7 W uzasadnieniu skargi wskazano, że ze str. 10 uzasadnienia wyroku wynika, że na wniosek skarżącego, ale bez zachowania procedury wydania postanowienia o dopuszczeniu dowodu, sąd na posiedzeniu niejawnym, w tajemnicy przez stronami, dopuścił dowód z uzasadnienia wyroku SR w Sokółce wydanego w sprawie I C 48/22. Z uzasadnienia wyroku wynika również, że organ drugiej instancji potajemnie dopuścił dowód z aktualnego wypisu dla działki nr [...]. Na podstawie tych dokumentów sąd ustalił, że skarżący na datę złożenia wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego (11 marca 2022 r.) nie figurował w ewidencji gruntów i budynków jako dzierżawca tej nieruchomości. Ocena wskazanych dowodów przez sąd była błędna, do czego by nie doszło gdyby strony mogły na rozprawie roztrząsać nowe dowody i mieć prawo przeciwstawienia kontrdowodów z dokumentów.

8 Nadto zarzucono, że z ustaleń sądu poczynionych na podstawie nowych dowodów zaistniałych na etapie postępowania sądowego wynika, że do wykreślenia skarżącego jako dzierżawcy nie doszło po dniu 30 marca 2022 r., lecz z chwilą doręczenia przez Gminę Sokółka do Starostwa Powiatowego w Sokółce pisma wypowiadającego umowę dzierżawy - czyli w 2021 r.

9 Twierdzenie organów obu instancji i sądu, że skarżący na dzień 11 marca 2022 r., a generalnie w 2022 r. nie figurował w ewidencji gruntów i budynków jako dzierżawca i tym samym nie miał przymiotu strony, składając w dniu 11 marca 2022 r. wniosek o sprostowanie danych w ewidencji - jest sprzeczne z faktem, że powołując się na art. 21 ustawy - Prawo Geodezyjne i Kartograficzne oraz dane z ewidencji gruntów i budynków, Burmistrz Sokółki ustalił łączne zobowiązanie pieniężne na 2022 r. dla działki nr [...] za I kwartał 2022 r. oraz ustalił roczny limit zwrotu podatku akcyzowego na 2022 r. dla tej działki z uwagi na fakt wchodzenia jej w skład gospodarstwa rolnego na dzień 1 lutego 2022 r.

10 Wskutek dokonania na posiedzeniu niejawnym błędnej subsumcji stanu faktycznego sąd dopuścił się błędnej subsumcji stanu prawnego przez powołanie się na przepisy regulujące kwestię zmiany danych ewidencyjnych (kto i na podstawie jakiego dokumentu może to uczynić), gdy chodziło - przy założeniu, że skarżący jest na datę składania wniosku nadal dzierżawcą - o sprostowanie błędnych danych, powstałych wskutek omyłki, a nie wskutek zmiany stanu faktycznego (wypowiedzenia umowy dzierżawy). Skarżący wywiódł, że obowiązujące przepisy ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne nie regulują spraw dotyczących trybu postępowania w przypadku ujawnienia błędów i pomyłek w operacie ewidencji gruntów i budynków - jako dokumencie urzędowym. Przepisy te nie odnoszą się również do sposobu ich usuwania. W przypadku wykrycia oczywistych błędów/omyłek starosta jako organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków dokonuje ich sprostowania w trybie czynności materialno-technicznych. Stąd prawidłową reakcją Starosty powinna być odmowa dokonania czynności materialno-technicznej lub odmowa sprostowania istniejącego zapisu, a nie odmowa wszczęcia postępowania w sprawie zmian - o co J. B. nie wnosił, a tylko tak zostało to zinterpretowane. Ewentualnie wątpliwości co do intencji strony należało usunąć na korzyść skarżącego, a nie przez "wmawianie mu", że usiłuje zmienić zapisy, gdy w rzeczywistości żądał sprostowania przez wpisanie właściwej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa i prawidłowej relacji cywilno-prawnej z tą jednostką.

11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

12 Skarga o wznowienie postępowania sądowego podlega odrzuceniu.

13 Wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, który może być zastosowany wyłącznie z powodów nadzwyczajnych, ściśle określonych w ustawie. Zgodnie z art. 270 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Nie jest to "zwykły" środek odwoławczy (zaskarżenia), zaś przesłanki wznowienia postępowania sądowego zostały sformułowane w sposób odmienny od przesłanek skargi kasacyjnej.

14 Dopuszczalność wznowienia postępowania sądowego uwarunkowana jest od spełnienia dwóch przesłanek: po pierwsze, skarga o wznowienie musi opierać się na ustawowej podstawie wznowienia, a po drugie, winna być wniesiona w terminie. Podanie podstawy wznowienia następuje poprzez powołanie i wyraźne określenie, które z podstaw wymienionych w art. 271 - 273 P.p.s.a. uzasadniają wznowienie postępowania w danej sprawie. Natomiast, uzasadnienie postawy wznowienia winno polegać na dokładnym i precyzyjnym określeniu zarówno okoliczności wskazujących na istnienie powołanej podstawy wznowienia, jak i (przy przyczynach restytucyjnych) wpływu na rozstrzygnięcie, jaki wywiera istnienie tych okoliczności (vide: H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 677).

15 W myśl przepisu art. 280 § 1 P.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.

16 W rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania sądowego. Rozpatrywana skarga o wznowienie postępowania sądowego nie opiera się bowiem na ustawowej podstawie wznowienia. Skarga o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie, co prawda została oparta na dwóch podstawach określonych w art. 271 pkt 2 (skarżący podał art. 271 § 1 pkt 2, sąd to potraktował jako oczywistą omyłkę, gdyż nie ma takiej jednostki redakcyjnej, i mając na uwadze uzasadnienie tej podstawy uznał że chodzi o art. 271 pkt 2) i art. 273 § 2 P.p.s.a.

17 Zgodnie z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W uzasadnieniu wyroku NSA z 24 kwietnia 2021 r., II OSK 2557/11 sąd ten wyjaśnił, że warunkiem wznowienia postępowania na podstawie dotyczącej naruszenia przepisów postępowania wskutek których strona była pozbawiona możności działania, jest współistnienie trzech przesłanek: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa. Oznacza to, że rozważania, czy istnieją podstawy do wznowienia postępowania z powodu przesłanki, o której mowa w art. 271 pkt 2 P.p.s.a., rozpocząć należy od ustalenia, czy możemy mówić o tym, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa, a gdyby odpowiedź na to pytanie okazała się pozytywna, naruszenie to należy ocenić pod kątem jego rezultatu - czy wskutek tego naruszenia doszło do pozbawienia strony możności działania w postępowaniu. Sąd w sprawie niniejszej nie znalazł podstaw, aby przyjąć, że w sprawie niniejszej doszło do naruszenia przepisów prawa, w efekcie którego strona została pozbawiona możności działania w postępowaniu sądowym II SA/Bk 744/22. Nie można zgodzić się bowiem ze stanowiskiem skarżącego, że sąd w tym postępowaniu z naruszeniem art. 106 § 3 P.p.s.a. dopuścił - w tajemnicy przed stronami (skarżącym i organem) - dowód z nieprawomocnego wyroku SR w Sokółce, wydanego w sprawie I C 48/22.

18 Sprawa II SA/Bk 744/22 została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Sąd był uprawniony do rozpoznania sprawy w tym trybie, gdyż przedmiotem zaskarżenia było postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (przedmiotem kontroli sądu było postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania wydane na podstawie art. 61a § 1 K.p.a.). Nadto bez naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a dopuszczono dowód z przedmiotowego wyroku sądu cywilnego. Przepis ten nie został zastrzeżony tylko dla posiedzeń w formie rozprawy. Zgodnie z tą regulacją sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten w ogólności dotyczy postępowania w sprawie, co nie ogranicza się tylko do rozprawy, ale też dotyczy posiedzeń sądów administracyjnych prowadzonych poza rozprawą (w trybie niejawnym) – vide: wyrok NSA II OSK 2719/21, pub. CBOSA. Z akt sprawy II SA/Bk 744/22 wynika, że to skarżący w skardze wnioskował o dopuszczenie dowodu z wyroku zapadłego w sprawie I C 48/22 – oznacza to, że skarżący znał treść tego wyroku. W związku z tym wnioskiem zarządzeniem z 18 listopada 2022 r. sędzia sprawozdawca zwrócił się do SR w Sokółce o nadesłanie tego wyroku. Wyrok ten został wydany w sprawie z powództwa J. B. przeciwko Gminie Sokółka oraz SP Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa w Warszawie o rozwiązanie umowy sprzedaży, ustalenie i zobowiązanie do określonego zachowania. Na podstawie tego wyroku nie ustalono żadnych nowych okoliczności kontrolowanej przez sąd administracyjny sprawy.

19 Odnośnie kolejnej podstawy wznowienia z art. 273 § 2 P.p.s.a. wskazać należy, że zgodnie z tą regulacją można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. W przepisie tym chodzi o takie okoliczności faktyczne i dowody, które istniały w czasie trwania postępowania, którego wznowienia strona się domaga, ale nie były znane stronom i z tego tylko względu nie mogły one z nich skorzystać. Środkiem dowodowym, o którym mowa w art. 273 § 2 P.p.s.a. może być każdy środek, który zgodnie z prawem służyć może wykazaniu konkretnego faktu. Okolicznością faktyczną jest zaś zdarzenie, fakt lub wydarzenie zaistniałe w sensie fizycznym lub ich niewystąpienie. Okoliczności te i dowody muszą być przy tym tego rodzaju, że ich znajomość w dacie wydania prawomocnego orzeczenia mogłaby spowodować wydanie rozstrzygnięcia odmiennej treści. Skarżący jako wykrycie nowej okoliczności faktycznej wskazuje przyjęcie wykreślenia go jako dzierżawcy działki nr [...] z datą dostarczenia przez Gminę Sokółka dokumentu wypowiedzenia umowy dzierżawy, a nie z datą upływu ostatniego dnia umowy dzierżawy. Wskazana okoliczność nie jest nową w rozumieniu art. 273 § 2 P.p.s.a. Pismo Gminy z 7 października 2021 r. znajduje się w aktach administracyjnych sprawy - k. 13 akt administracyjnych i skarżący co najmniej na etapie postępowania przez organem drugiej instancji posiadał wiedzę o tym piśmie.

20 W tym miejscu należy wskazać, że nie wystarczy dla stwierdzenia dopuszczalności skargi o wznowienie wskazanie podstawy wznowienia i przytoczenie jej ustawowej nazwy. Należy wskazać takie okoliczności faktyczne, które mogą stanowić jedną z podstaw wznowienia postępowania. Jeżeli natomiast już z samego sformułowania powoływanych przez stronę skarżącą okoliczności wynika, że nie stanowią one żadnej z tych podstaw, to nie jest spełniona zasadnicza przyczyna prawna pozwalająca na wznowienie postępowania.

21 Odnosząc powyższe wymogi do okoliczności niniejszej sprawy trzeba stwierdzić, że skarżący wprawdzie powołał się podstawy wznowienia z art. 271 pkt 2 i art. 273 § 2 P.p.s.a., ale przedstawiona w skardze o wznowienie postępowania argumentacja, nie uzasadnia w żadnym stopniu wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem sądu z 8 grudnia 2022 r. wydanym w sprawie II SA/Bk 744/22. Zawarte w skardze zarzuty sprowadzają się do wykazania, że wyrok został oparty na błędnym przyjęciu, że umowa dzierżawy wygasła 7 października 2021 r. a nie 30 marca 2022 r. a w konsekwencji błędnym ustaleniu, że w dniu złożenia wniosku o wszczęcie postępowania 11 marca 2022 r. skarżący, który nie był już dzierżawcą działki nr [...] nie miał interesu prawnego we wszczęciu tego postępowania. Stanowisko to w świetle uzasadnienia wyroku nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem odmowa wszczęcia postępowania nie nastąpiła w wyniku okoliczności na które wskazuje skarżący. Sąd w sprawie tej przede wszystkim nie przyjął, że umowa dzierżawy wygasła w dniu 7 października 2021 r. Na s. 10 uzasadnienia sąd wprost stwierdza "Ostatnia umowa dzierżawy zawarta 12 października 2000 r. na czas nieokreślony, została wypowiedziana przez Gminę Sokółka pismem z 7 października 2021 r. ze skutkiem na dzień 30 marca 2022 r.". W dalszej kolejności sąd wywiódł, że w dacie odmowy wszczęcia postępowania skarżący nie figurował w ewidencji gruntów jako dzierżawca nieruchomości (postanowienie organu pierwszej instancji zostało wydane 3 sierpnia 2022 r.). Postanowienie to zostało wydane kiedy w KW jako właściciel nieruchomości figurowała już Gmina Sokółka tj. od 15 marca 2022 r. Z uwagi na udokumentowane prawo własności Gminy w odniesieniu do działki nr [...], skarżący już w dacie złożenia wniosku w dniu 11 marca 2022 r. nie miał interesu prawnego w żądaniu wprowadzenia wnioskowanych zmian w ewidencji w odniesieniu do tej działki. Osoba dzierżawcy nie mogła być już wykazana w ewidencji. W sytuacji uregulowania stanu prawnego nieruchomości – wskazania jego właściciela brak jest podstaw do ujawniania dzierżawców gruntów. Z powyższego wynika, że zasadniczym powodem odmowy wszczęcia postępowania był uregulowany stan prawny nieruchomości, a nie jak wywodzi skarżący błędne ustalenia w zakresie daty wygaśnięcia umowy dzierżawy.

22 W ocenie sądu twierdzenia skarżącego stanowią "polemikę" z treścią wyroku i nie mieszczą się w żadnej z ustawowych podstaw wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym. Jeżeli skarżący miała wątpliwości co do prawidłowości wydanego przez sąd orzeczenia to powinna zawrzeć je w skardze kasacyjnej od tego orzeczenia, której jak wynika z akt postępowania II SA/Bk 744/22 – ostatecznie nie złożył. Tymczasem, jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie, w skardze o wznowienie postępowania nie można upatrywać substytutu postępowania kasacyjnego. Są to bowiem dwa odrębne względem siebie postępowania, a co za tym idzie, nie mogą być one inicjowane przez stronę zamiennie, bowiem służą zwalczaniu innych wadliwości orzeczenia sądowego, co znajduje wyraz w uregulowanych przez ustawodawcę podstawach kasacyjnych i wznowieniowych (tak m.in. WSA w Łodzi w wyroku z 25 maja 2018 r., II SAB/Łd 54/18, pub. CBOSA).

23 Z przedstawionych powyżej względów, uznając, że skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z 8 grudnia 2022 r., nie jest dopuszczalna, na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a., sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.