Zarządzenie Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie z dnia 5 października 2026 r., IX U 393/26

zarządzenie Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie z dnia 5 października 2026 r., IX U 393/26

Tekst

1 sygn. akt IX U 393/26

Uzasadnienie

2 Decyzją z 27 lutego 2025 roku, znak: (...), nr sprawy (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił A. B. prawa do zasiłku chorobowego za następujące okresy: od 22 kwietnia 2021 roku do 24 kwietnia 2021 roku, od 26 kwietnia 2021 roku do 7 maja 2021 roku i od 18 czerwca 2021 roku do 30 czerwca 2021 roku z uwagi na fakt, iż świadczyła ona pracę zarobkową otrzymując z tego tytułu wynagrodzenie. Nadto zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 6.629,81 zł, na którą składają się: należność główna 4.431,56 zł wypłacona z funduszu chorobowego oraz odsetki 2.198,25 zł.

3 ZUS oparł swoją decyzję na ustaleniu, że w okresach orzeczonej niezdolności do pracy ubezpieczona wykonywała pracę zarobkową oraz wykorzystywała zwolnienie w sposób niezgodny z jego celem. Organ podniósł, iż w toku postępowania ustalono, że ubezpieczona, będąc pracownikiemK. P. w S., w czasie zwolnień lekarskich świadczyła pracę zarobkową i pełniła dyżury z tytułu zatrudnienia na UniwersytecieS.. Dodał, że Uniwersytet S.potwierdził, że w okresach objętych zwolnieniem ubezpieczona 26 czerwca 2021 roku przeprowadziła egzamin w formie zdalnej, zaś w dniach 23-24 kwietnia 2021 roku, 7 maja 2021 roku, 18 czerwca 2021 roku oraz 21 czerwca 2021 roku pełniła dyżury (po 2 godziny) w formie gotowości do odpowiedzi telefonicznych lub mailowych. Organ argumentował, że zgodnie z przepisami wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Ponadto organ wskazał, iż przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w ramach którego zweryfikował informacje u obu pracodawców oraz wezwał ubezpieczoną do złożenia wyjaśnień. Zaznaczył, że mimo złożonych wyjaśnień wskazujących na techniczny charakter czynności, ich krótki czas trwania oraz stan wyższej konieczności związany z dobrem studentów i pandemią, podtrzymał stanowisko o złamaniu zakazu pracy podczas zwolnienia.

4 Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. B. zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej poprzez uznanie, że pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczenia chorobowego za wskazane okresy, błędne ustalenie, że odsetki od należności głównej winna zapłacić od dnia wypłaty świadczenia chorobowego podczas gdy odsetki od należności głównej winny być naliczane do dnia doręczenia odwołującej się decyzji o żądaniu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oraz nierozpoznanie sprawy z uwzględnieniem szczególnych zasad wykonywania umowy zlecenia oraz zasad wynagrodzenia za zlecenie. Mając na względzie powyższe ubezpieczona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do zasiłku chorobowego, ustalenie że nie ma obowiązku zwrotu pobranego świadczenia oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

5 W uzasadnieniu ubezpieczona podniosła, że czynności wykonane na rzecz Uniwersytetu S. miały charakter incydentalny, kilkuminutowy i czysto techniczny. Dodała, iż polegały one na zalogowaniu się do systemu i wpisaniu ocen do protokołu elektronicznego, co było niezbędne, aby studenci mogli otrzymać świadectwa ukończenia studiów. Wskazała, że za samo wypełnienie protokołu nie otrzymała wynagrodzenia, gdyż nie była to czynność objęta zleceniem. Ubezpieczona podniosła, że większość zakwestionowanych przez ZUS okresów to dyżury, które zdaniem odwołującej były jedynie gotowością do udzielenia odpowiedzi mailowej lub telefonicznej, co nie wymagało żadnego wysiłku fizycznego i odbywało się zdalnie z domu. Wskazała, że w spornym okresie nie dokonała żadnych korekt planu studiów ani nie prowadziła zajęć dydaktycznych. W dalszej kolejności ubezpieczona podkreśliła, że przez cały czas zwolnień przebywała w domu (co dokumentowała zdjęciami w aplikacji kwarantannowej) i ściśle przestrzegała zaleceń lekarskich. Jej zdaniem krótkotrwała aktywność przy komputerze nie miała żadnego negatywnego wpływu na proces leczenia (infekcja (...)19 oraz dolegliwości kręgosłupa). Nadto ubezpieczona wskazała, że ze względu na epidemię i nakaz izolacji nie mogła zrezygnować z umowy zlecenia, gdyż wymagałoby to osobistego przekazania dokumentacji, co było niemożliwe. Podniosła, iż zarządzenie Dyrektora K. P.wS.bezwzględnie zakazywało przychodzenia do pracy nawet przy najmniejszych objawach infekcji. Ubezpieczona podkreśliła, że dochód z umowy zlecenia był bardzo niski i nie gwarantował minimum życiowego. Zdaniem ubezpieczonej całkowite pozbawienie prawa do zasiłku za długie okresy z powodu kilkuminutowej aktywności jest zdaniem odwołującej drastyczne, niesprawiedliwe i sprzeczne z art. 67 Konstytucji (prawo do zabezpieczenia społecznego). Ubezpieczona stwierdziła, że korzystała ze świadczeń w dobrej wierze, a ZUS może żądać zwrotu tylko wtedy, gdy można przypisać ubezpieczonemu złą wolę lub świadome wprowadzenie w błąd. Nadto ubezpieczona zarzuciła ZUS, że odsetki powinny być naliczane dopiero od momentu doręczenia decyzji nakazującej zwrot (kiedy roszczenie stało się wymagalne), a nie od daty wypłaty zasiłku.

6 W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.wniósł o oddalenie odwołania w całości orz zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

7 Organ oparł swoje stanowisko na art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Organ argumentował, że wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy, bez względu na jej wymiar, skutkuje utratą prawa do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Organ rentowy wskazał na informacje uzyskane od zleceniodawcy (Uniwersytetu S.), z których wynika, że w spornych okresach ubezpieczona przeprowadziła egzamin w formie zdalnej z przedmiotu „B.” oraz pełniła dwugodzinne dyżury jako kierownik studiów w formie gotowości do odpowiedzi telefonicznych lub mailowych. Według ZUS czynności te, mimo ich zdalnego charakteru, stanowią pracę zarobkową. Zdaniem organu celem zwolnienia lekarskiego jest odzyskanie pełnej zdolności do pracy oraz regeneracja organizmu poprzez odpoczynek i ewentualną rehabilitację. Organ podniósł, że podejmowanie w tym czasie innych zajęć, które nie są związane z procesem leczenia i nie zostały zlecone przez lekarza, traktuje jako wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego przeznaczeniem. Nadto ZUS powołał się na art. 84 ustawy systemowej, wskazując, że świadczenie pobrane w okresie wykonywania pracy zarobkowej jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi. Odnośnie spornej kwestii odsetek, organ podtrzymał, że są one naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia aż do dnia jego spłaty.

8 Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

9 A. B. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w K. P. im.S. S. w S..

10 Jednocześnie w roku akademickim 2020/2021 współpracowała z Uniwersytetem S. na podstawie trzech umów zlecenia. Dwie z tych umów dotyczyły pełnienia funkcji kierownika studiów podyplomowych (kierunek: B. i I. N. – dwie specjalności – dla nauczycieli oraz ogólnobiblioteczna), a trzecia umowa zlecenia obejmowała prowadzenie 60 godzin zajęć dydaktycznych na ww. kierunku studiów.

11 Na podstawie umowy zlecenia dotyczącej prowadzenia zajęć dydaktycznych A. B. miała prowadzić określone zajęcia na studiach podyplomowych w roku akademickim 2020/2021. Wynagrodzenie z tej umowy przysługiwało za przeprowadzenie zajęć dydaktycznych. Wpisanie ocen do systemu elektronicznego nie było odrębną czynnością wynagradzaną na podstawie tej umowy.

12 Dowód:

13 - umowy zlecenia, k. 6 – 14

14 - zeznania świadka B. B., k. 34

15 - przesłuchanie A. B., k. 29 – 31, k. 34

16 A. B. przebywała na zwolnieniach lekarskich w okresach: od 22 do 24 kwietnia 2021 roku, od 26 kwietnia do 7 maja 2021 roku oraz od 18 do 30 czerwca 2021 roku. Dwa pierwsze okresy niezdolności do pracy wynikały z zakażenia wirusem (...)2 i wiązały się z nakazem izolacji domowej. Trzeci okres spowodowany był silnymi dolegliwościami bólowymi kręgosłupa w odcinku piersiowym. W zaświadczeniach lekarskich wskazano, że chora „może chodzić”.

17 Dowód:

18 - zaświadczenia (...) akta zasiłkowe

19 - decyzja o kwarantannie – akta zasiłkowe

20 - przesłuchanie A. B., k. 29 – 31, k. 34

21 W okresach orzeczonej niezdolności do pracy A. B. nie świadczyła pracy na rzecz K. P.. Zgodnie z zarządzeniem DyrektoraK. P. nr (...), obowiązywał ją bezwzględny zakaz przychodzenia do pracy przy najmniejszych objawach infekcji. Przez cały czas zwolnień ubezpieczona przebywała w miejscu zamieszkania, co dokumentowała za pomocą aplikacji kwarantannowej i stosowała się do zaleceń lekarskich.

22 Dowód:

23 - zarządzenie DyrektoraK. P.- akta zasiłkowe

24 - przesłuchanie T. P., k. 29 – 31, k. 34

25 W okresie roku akademickiego 2020/2021 studia podyplomowe, których kierownikiem była A. B. w ramach umowy zlecenia zawartej z Uniwersytetem S., odbywały się zdalnie. Było to związane z sytuacją epidemiczną wywołaną pandemią (...)19. Zajęcia na tych studiach odbywały się co do zasady w weekendy. W okresie pandemii istniało realne ryzyko nagłych zachorowań wykładowców, które mogły skutkować koniecznością odwołania zajęć albo znalezienia zastępstwa.

26 Dowód:

27 - zeznania świadka B. B., k. 34

28 - przesłuchanie A. B., k. 29 – 31, k. 34

29 W ramach dwóch umów zlecenia z Uniwersytetem S., dotyczących pełnienia funkcji kierownika studiów - w harmonogramie ubezpieczonej przypadały tzw. dyżury kierownicze w dniach: 23-24 kwietnia 2021 roku, 7 maja 2021 roku, 18 czerwca 2021 roku oraz 21 czerwca 2021 roku (łącznie 10 godzin).

30 A. B. pełniła w tych dniach dyżury - każdorazowo łącznie 2 godziny dziennie.

31 Dyżury te polegały na pozostawaniu w gotowości do udzielenia odpowiedzi telefonicznej lub mailowej na wypadek nagłych sytuacji (np. konieczności znalezienia zastępstwa za innego wykładowcę chorego na (...)19). Ubezpieczona nie podjęła żadnych realnych czynności w ramach tych dyżurów – w tych dniach nie było potrzeby dokonania korekty planu studiów czy podjęcia interwencji merytorycznych.

32 W Uniwersytecie S. nie istniała wówczas funkcja zastępcy kierownika studiów podyplomowych, który mógłby zastąpić A. B. w pełnieniu dyżurów, a ta czuła się odpowiedzialna za ciągłość procesu dydaktycznego w nadzwyczajnej sytuacji pandemii.

33 Dowód:

34 - pismo Uniwersytetu S. - akta zasiłkowe

35 - zeznania świadka B. B., k. 34

36 - zestawienia godzin pracy ubezpieczonej za II kwartał 2021 roku, k. 40v, k. 41v

37 - przesłuchanie A. B., k. 29 – 31, k. 34

38 W zakresie współpracy dydaktycznej z Uniwersytetem S. (umowa nr (...)), A. B. prowadziła zajęcia wyłącznie do dnia 12 czerwca 2021 roku. Nie prowadziła ich już w okresie od 18 czerwca 2021 roku do 30 czerwca 2021 roku.

39 Dowód:

40 - umowy zlecenia, k. 6 – 14

41 - zeznania świadka B. B., k. 34

42 - rachunek nr 2 do umowy (...) z dnia 24 czerwca 2021 roku, k. 39

43 - przesłuchanie A. B., k. 29 – 31, k. 34

44 W dniu 26 czerwca 2021 roku A. B. zalogowała się zdalnie do systemu E-dziekanat. Czynność ta polegała na wpisaniu ocen końcowych do protokołu elektronicznego dla grupy około 25 słuchaczy i trwała około 10 minut. Ubezpieczona nie przeprowadzała w tym dniu egzaminu. Odbył się on wcześniej, w dniu 13 czerwca 2021 roku. Oceny wpisane do systemu były ocenami wcześniej ustalonymi, na podstawie dokonanej już wcześniej oceny aktywności słuchaczy i ocen z ćwiczeń. Wpisanie ocen w dniu 26 czerwca 2021 roku wynikało z prośby pracownika administracyjnego Uniwersytetu S.i było niezbędne, aby zamknąć rok akademicki i umożliwić studentom terminowe uzyskanie dyplomów ukończenia studiów. (...) odnotował tę aktywność jako datę egzaminu, co wynikało z technicznych ustawień szablonu protokołu.

45 Nikt nie mógł wykonać czynności wykonanej w dniu 26 czerwca 2021 roku za ubezpieczoną. Każdy wykładowca posiada indywidualne, spersonalizowane konto w systemie informatycznym uczelni, a fizyczne wprowadzenie ocen przez pracownika administracji wymagałoby skomplikowanej procedury uzyskania zgody rektora lub dziekana.

46 Dowód:

47 - tabela aktywności, k. 15

48 - zeznania świadkaB. B., k. 34

49 - przesłuchanie A. B., k. 29 – 31, k. 34

50 Wynagrodzenie z tytułu umów zlecenia z Uniwersytet S.było wypłacane ryczałtowo i obejmowało cały rok akademicki. Limit w zakresie umów zlecenia dotyczących pełnienia funkcji kierownika studiów wynosił po 100 godzin rocznie (płatnych odpowiednio po 50 zł/h maksymalnie 5.000 zł za 100 h i 60 zł/h maksymalnie 6.000 zł za 100 h). W zakresie umowy zlecenia dotyczącej prowadzenia godzin dydaktycznych limit roczny wynosił 60 godzin (płatnych 80 zł/h, łącznie 4.800 zł).

51 Wynagrodzenie za okres od 3 marca 2021 roku do 12 czerwca 2021 roku na podstawie umowy zlecenia o prowadzenie zajęć dydaktycznych wyniosło łącznie 800 zł.

52 Wynagrodzenie za okres od kwietnia do czerwca 2021 roku na podstawie umowy zlecenia dotyczącej pełnienia funkcji kierownika studiów podyplomowych „B. i I. N. – specjalność dla nauczycieli” wyniosło łącznie 1.500 zł.

53 Wynagrodzenie za okres od kwietnia do czerwca 2021 roku na podstawie umowy zlecenia dotyczącej pełnienia funkcji kierownika studiów podyplomowych „B. i I. N. – specjalność ogólnobiblioteczna” wyniosło łącznie 1.800 zł

54 Dowód:

55 - umowy zlecenia, k. 6 – 14

56 - rachunki nr 5 do umów zlecenia, k. 39-41

57 - potwierdzenia przelewów bankowych, k. 42-43

58 - wyciąg z historii operacji bankowych ubezpieczonej, k. 44

59 - przesłuchanie A. B., k. 29 – 31, k. 34

60 Sąd zaważył, co następuje:

61 Odwołanie A. B.okazało się w pełni uzasadnione.

62 Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie było prawo ubezpieczonej do zasiłku chorobowego za okresy od 22 do 24 kwietnia 2021 roku, od 26 kwietnia do 7 maja 2021 roku oraz od 18 do 30 czerwca 2021 roku, a w konsekwencji także istnienie obowiązku zwrotu pobranego świadczenia wraz z odsetkami.

63 W niniejszej sprawie nie było sporne, że ubezpieczona była objęta ubezpieczeniem chorobowym z tytułu zatrudnienia w K. P. w S. oraz że w spornych okresach była niezdolna do pracy. Spór dotyczył natomiast tego, czy w czasie zwolnień lekarskich wykonywała ona pracę zarobkową albo wykorzystywała zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z ich celem, co zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej ustawy zasiłkowej) skutkuje utratą prawa do świadczenia za cały okres niezdolności.

64 Przepis art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej przewiduje dwie odrębne przesłanki utraty prawa do zasiłku. Pierwszą jest wykonywanie pracy zarobkowej, a drugą wykorzystywanie zwolnienia w sposób niezgodny z jego celem.

65 W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że pojęcie pracy zarobkowej na gruncie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej należy rozumieć szeroko i że obejmuje ono co do zasady każdą aktywność ukierunkowaną na osiągnięcie dochodu, niezależnie od podstawy prawnej jej wykonywania. Dotyczyć to może zarówno pracy na podstawie umowy o pracę, umowy cywilnoprawnej, prowadzenia działalności gospodarczej, jak i wykonywania czynności w ramach innych stosunków prawnych. Jednocześnie jednak w judykaturze Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że z pojęcia pracy zarobkowej wyłączona może być aktywność incydentalna, sporadyczna i wymuszona szczególnymi okolicznościami.

66 Stanowisko to zostało wyrażone między innymi w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2007 roku,(...), z dnia 9 października 2006 roku, (...), z dnia 6 maja 2009 roku,(...), z dnia 20 stycznia 2005 roku,(...), z dnia 5 kwietnia 2005 roku, (...), z dnia 5 października 2005 roku, (...), z dnia 3 marca 2010 roku, (...), oraz z dnia 15 marca 2018 roku, (...). Z orzeczeń tych wynika, że każdorazowo konieczne jest zbadanie rzeczywistego charakteru aktywności ubezpieczonego, jej częstotliwości, celu, związku z wynagrodzeniem, możliwości zastąpienia ubezpieczonego przez inną osobę oraz wpływu danej czynności na proces leczenia i realizację celu zwolnienia lekarskiego.

67 Incydentalność czynności należy oceniać nie tylko przez pryzmat liczby podjętych działań, lecz także przez ich realny ciężar gatunkowy. Dla oceny, czy dana aktywność pozbawia ubezpieczonego prawa do zasiłku chorobowego, znaczenie ma to, czy stanowi ona rzeczywiste wykonywanie obowiązków zarobkowych, czy jedynie marginalny, techniczny albo zabezpieczający przejaw aktywności, którego podjęcie zostało wymuszone wyjątkowymi okolicznościami. Innymi słowy, nie każda czynność pozostająca w jakimkolwiek związku z wcześniejszą aktywnością zawodową może automatycznie zostać uznana za pracę zarobkową w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

68 Sąd Najwyższy w powołanym orzecznictwie dopuszcza zachowanie prawa do zasiłku wówczas, gdy aktywność ubezpieczonego ma charakter wyjątkowy, sporadyczny, albo wymuszony sytuacyjnie, a nadto nie świadczy o rzeczywistej zdolności do wykonywania pracy i nie prowadzi do obejścia celu zasiłku chorobowego. Tak rozumiany wyjątek ma zastosowanie zwłaszcza wtedy, gdy czynność jest krótka, techniczna, nieangażująca, nieprzynosząca odrębnego wynagrodzenia, wykonywana z domu, bez wpływu na leczenie i bez możliwości łatwego powierzenia jej innej osobie.

69 Za takim rozumieniem art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej przemawia również późniejszy kierunek zmian ustawodawczych. Chociaż nowelizacja art. 17 ustawy zasiłkowej, obowiązująca od 13 kwietnia 2026 roku, nie stanowi bezpośredniej podstawy rozstrzygnięcia w odniesieniu do zdarzeń z 2021 roku, to ma znaczenie systemowe i interpretacyjne. Ustawodawca wprost doprecyzował bowiem, że pracą zarobkową jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Jednocześnie wskazano, że istotną okolicznością nie może być samo polecenie pracodawcy.

70 Zmiana ta potwierdza, że także przed jej wejściem w życie dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego trafnie dostrzegało potrzebę wyłączenia z rygoru art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej czynności incydentalnych, wyjątkowych i wymuszonych okolicznościami. Nie chodzi bowiem o ochronę ubezpieczonych faktycznie wykonujących pracę w czasie zwolnienia lekarskiego, lecz o uniknięcie nadmiernie formalistycznej wykładni, która prowadziłaby do pozbawiania prawa do zasiłku za czynności marginalne, niemające rzeczywistego charakteru zarobkowego i niesprzeczne z celem zwolnienia.

71 Przy wykładni tego przepisu nie można też abstrahować od celu zasiłku, którym jest zapewnienie ubezpieczonemu zastępczego źródła utrzymania. W wyroku z dnia 25 lutego 2014 roku (sygn. akt SK 18/13) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że automatyczne pozbawienie prawa do zasiłku jest zgodne z Konstytucją w sytuacji ubezpieczonego uzyskującego wynagrodzenie przekraczające minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę. Trybunał nie przesądził jednak, że rygorystyczne stosowanie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej przy minimalnej, incydentalnej aktywności i dochodzie niższym niż minimalne wynagrodzenie będzie zawsze zgodne z art. 67 Konstytucji.

72 Okoliczność ta ma w niniejszej sprawie duże znaczenie. Ubezpieczona w ramach trzech umów zlecenia z Uniwersytetem S. uzyskiwała wynagrodzenie, które w przeliczeniu na miesiąc wynosiło około 500 zł, 600 zł i 266 zł brutto. Kwoty te były istotnie niższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę, które w 2021 roku wynosiło 2.800 zł brutto. Uzyskiwany dochód nie miał więc charakteru dochodu mogącego zastąpić zasiłek chorobowy i zapewnić ubezpieczonej samodzielne utrzymanie. Jak wskazał Sąd Najwyższy, uzyskiwanie dochodów, które nie gwarantują nawet minimum życiowego, nie stanowi realnej alternatywy dla zasiłku i nie może być podstawą do pozbawienia ubezpieczonego środków do życia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 lutego 2021 roku, sygn. akt (...)).

73 Z powyższego niewątpliwie wynika, że ocena proporcjonalności zastosowania art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej wymaga uwzględnienia konkretnego kontekstu sprawy. Inaczej należy oceniać sytuację ubezpieczonego, który w czasie długotrwałego zwolnienia lekarskiego regularnie wykonuje odpłatną pracę i osiąga dochód pozwalający mu zastąpić utracone wynagrodzenie, a inaczej sytuację osoby, która jednorazowo wykonuje kilkuminutową czynność techniczną albo formalnie pozostaje w gotowości do ewentualnej reakcji, nie uzyskując z tego tytułu dochodu zapewniającego choćby minimalne utrzymanie. W niniejszej sprawie rygorystyczne zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej prowadziłoby do pozbawienia ubezpieczonej świadczenia w kwocie wielokrotnie przewyższającej rzeczywisty ekonomiczny wymiar zakwestionowanych czynności. Taka wykładnia nadawałaby przepisowi charakter represyjny, oderwany od celu ustawy zasiłkowej, którym nie jest karanie za każdy śladowy przejaw aktywności, lecz zapobieganie sytuacjom, w których ubezpieczony jednocześnie pobiera zasiłek i faktycznie zarobkuje mimo orzeczonej niezdolności do pracy.

74 Sąd uznał, że organ rentowy błędnie przyjął, iż ubezpieczona wykonywała pracę zarobkową w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

75 Po pierwsze, dowody (w tym zeznania świadka B. B.) potwierdziły, że ubezpieczona nie prowadziła w spornym dniu (26 czerwca 2021 roku) zajęć dydaktycznych. Po drugie, dyżury kierownicze w dniach 23-24 kwietnia, 7 maja oraz 18 i 21 czerwca 2021 roku nie polegały na zwykłym świadczeniu pracy, lecz na pozostawaniu w gotowości do reakcji w nadzwyczajnej sytuacji pandemicznej. W dniach tych ostatecznie nie doszło do żadnych zdarzeń wymagających interwencji ubezpieczonej (np. zachorowań innych wykładowców), więc gotowość ta nie została urzeczywistniona. Sama bierna gotowość nie może być utożsamiana z wykonywaniem pracy zarobkowej. Wreszcie po trzecie, czynność z dnia 26 czerwca 2021 roku polegająca na wpisaniu ocen do systemu E-dziekanat miała charakter czysto techniczny i jednorazowy. Ubezpieczona nie przeprowadzała wtedy egzaminu (odbył się on wcześniej, w dniu 13 czerwca 2021 roku), a logowanie i wpisanie ocen (wcześniej już ustalonych) do systemu zajęło jej około 10 minut i było podyktowane dobrem studentów czekających na rozliczenie semestru. Nadto czynność ta nie była odrębnie wynagradzana.

76 Oceniając okoliczności sprawy, Sąd uznał, że aktywność A. B. w spornych okresach nie tylko miała charakter incydentalny i techniczny, ale była przede wszystkim wymuszona obiektywnymi okolicznościami, w tym brakiem realnej możliwości wyznaczenia zastępstwa.

77 Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego (m.in. w wyroku z dnia 12 maja 2021 roku, sygn. akt(...)) ugruntował się pogląd, zgodnie z którym pozbawienie prawa do zasiłku chorobowego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej byłoby sprzeczne z art. 67 ust. 1 Konstytucji w sytuacji, gdy ubezpieczony podejmuje czynności, których nie może za niego wykonać inna osoba, a wiążą się one z minimalnym wymiarem czasu i nakładem sił. W niniejszej sprawie Sąd ustalił, że pełniona przez ubezpieczoną funkcja kierownika studiów podyplomowych w Uniwersytecie S.miała charakter wysoce zindywidualizowany i odpowiedzialny. Jak wynika z zeznań świadka B. B.oraz zeznań samej ubezpieczonej, ówczesny regulamin studiów podyplomowych nie przewidywał funkcji zastępcy kierownika, a w strukturach uczelni nie istniała osoba, która mogłaby merytorycznie przejąć obowiązki ubezpieczonej w nagłej sytuacji pandemicznej.

78 Sąd podzielił argumentację odwołującej, że jej gotowość do podjęcia działań (dyżury telefoniczne) była podyktowana poczuciem odpowiedzialności za ciągłość procesu dydaktycznego w warunkach nadzwyczajnych. W dobie pandemii (...)19, charakteryzującej się nagłą absencją wykładowców, ubezpieczona pozostawała jedyną osobą zdolną do reorganizacji zajęć tak, aby nie przepadły one słuchaczom. Niemożność przekazania tych spraw innej osobie sprawiła, że jej aktywność - sprowadzająca się do czuwania przy telefonie - była wymuszona przez specyfikę pełnionej funkcji oraz nadzwyczajne okoliczności zewnętrzne.

79 W odniesieniu do czynności wykonanej w dniu 26 czerwca 2021 roku polegającej na wpisaniu ocen do systemu E-dziekanat, Sąd uznał za kluczowe ustalenie, że nikt inny nie mógł wykonać tej czynności za ubezpieczoną. Jak zeznał świadek B. B., każdy wykładowca posiada indywidualne, spersonalizowane konto w systemie informatycznym uczelni, a fizyczne wprowadzenie ocen przez pracownika administracji wymagałoby skomplikowanej procedury uzyskania zgody rektora lub dziekana, co w spornym okresie (konieczność zamknięcia roku akademickiego) było nierealne.

80 Sankcja całkowitej utraty zasiłku w kwocie ponad 4 tys. zł z powodu kilkuminutowej aktywności technicznej (w czerwcu 2021 roku) przy ryczałtowym wynagrodzeniu na poziomie kilkuset złotych za miesiąc byłaby rażąco nieproporcjonalna i sprzeczna z konstytucyjną funkcją zabezpieczenia społecznego.

81 Niezasadne było również przyjęcie, że ubezpieczona wykorzystywała zwolnienie niezgodnie z jego celem. Celem zwolnienia jest regeneracja organizmu. Krótkotrwała aktywność przy komputerze w warunkach domowych nie kolidowała z procesem leczenia (...)19 ani dolegliwości kręgosłupa. Ubezpieczona realizowała cel izolacji, nie opuszczała miejsca zamieszkania i stosowała się do zaleceń lekarskich.

82 W orzecznictwie dotyczącym art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej podkreśla się, że funkcją tego przepisu jest przeciwdziałanie nadużyciom polegającym na jednoczesnym pobieraniu świadczenia z ubezpieczenia społecznego i faktycznym zarobkowaniu w czasie orzeczonej niezdolności do pracy. Nie jest natomiast jego celem automatyczne represjonowanie ubezpieczonego za każdy marginalny przejaw aktywności, zwłaszcza jeżeli aktywność ta nie przynosi odrębnego dochodu i nie świadczy o rzeczywistej zdolności do pracy.

83 W niniejszej sprawie brak jest proporcji między zakwestionowanymi czynnościami a skutkiem przyjętym przez organ rentowy. Ubezpieczona miałaby zostać pozbawiona prawa do świadczenia za całe okresy zwolnień oraz zobowiązana do zwrotu kilku tysięcy złotych wraz z odsetkami z powodu biernej gotowości, która nie doprowadziła do wykonania żadnych czynności, oraz jednorazowego wpisania ocen do systemu. Takie zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej nadawałoby temu przepisowi charakter nadmiernie dolegliwy i oderwany od jego celu.

84 Podkreślenia wymaga, że to na organie rentowym, który z faktu wykonywania pracy zarobkowej albo wykorzystywania zwolnienia niezgodnie z celem wywodził negatywne skutki prawne dla ubezpieczonej, spoczywał ciężar wykazania okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Samo formalne istnienie umów zlecenia z Uniwersytetem S. oraz samo wykazanie określonych dni dyżurów nie było wystarczające do przyjęcia, że ubezpieczona w tych dniach rzeczywiście wykonywała pracę zarobkową albo podejmowała aktywność sprzeczną z celem zwolnienia lekarskiego. Konieczne było ustalenie rzeczywistej treści, zakresu, intensywności i skutków tych czynności, a także tego, czy pozostawały one w związku z uzyskaniem wynagrodzenia.

85 Organ rentowy ograniczył się w istotnej mierze do formalnej kwalifikacji wskazanych przez Uniwersytet S. dyżurów oraz wpisu w harmonogramie jako pracy zarobkowej, nie wykazując, aby w czasie tych dyżurów ubezpieczona faktycznie podjęła czynności organizacyjne, prowadziła zajęcia, przeprowadzała egzamin, udzielała konsultacji albo wykonywała inne realne obowiązki wymagające aktywności zawodowej. Tymczasem zgromadzony materiał dowodowy prowadził do wniosku przeciwnego: dyżury miały charakter wyłącznie gotowości, a w ich czasie nie doszło do żadnej interwencji.

86 Konsekwencją uznania, że ubezpieczona nie utraciła prawa do zasiłku, jest brak podstaw do żądania jego zwrotu na podstawie art. 84 ust. 1 ustawy systemowej. Ponadto sąd ustalił, że ubezpieczonej nie można przypisać złej woli ani świadomego wprowadzenia organu w błąd. Ubezpieczona działała w dobrej wierze, będąc przekonaną, że marginalne czynności o charakterze technicznym nie stanowią naruszenia zasad zwolnienia. W judykaturze podkreśla się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się nie należy.

87 Podsumowując, sporne czynności ubezpieczonej były incydentalne, zdalne i wymuszone nadzwyczajną sytuacją pandemiczną, a ich skala ekonomiczna była znikoma. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 477 ( 14) § 2 k.p.c. sąd zmienił zaskarżoną decyzję, przyznając A. B. prawo do zasiłku chorobowego za wszystkie sporne okresy. W konsekwencji brak jest obowiązku jego zwrotu wraz z odsetkami.

88 Sąd ustalił stan faktyczny w niniejszej sprawie na podstawie wszechstronnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, kierując się zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 233 § 1 k.p.c.. Podstawę ustaleń stanowiły dowody z dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego oraz złożonych w toku postępowania sądowego, a także dowody ze źródeł osobowych w postaci zeznań świadka B. B. oraz przesłuchania ubezpieczonej A. B.w charakterze strony.

89 Sąd uznał za w pełni wiarygodne dowody z dokumentów, w szczególności umowy zlecenia zawarte z (...), zarządzenia Dyrektora K. P. dotyczące reżimu sanitarnego w okresie pandemii oraz tabelę aktywności ubezpieczonej w systemach elektronicznych. Prawdziwość i rzetelność tych dokumentów nie była kwestionowana przez żadną ze stron, a sąd nie znalazł podstaw, by podważać ich wiarygodność z urzędu. Dokumenty te w sposób obiektywny pozwoliły na ustalenie ram czasowych niezdolności do pracy ubezpieczonej oraz charakteru jej zobowiązań wobec obu płatników.

90 Analiza dokumentacji finansowej i ewidencyjnej przedłożonej przez ubezpieczoną przy piśmie z dnia 10 czerwca 2026 roku w sposób definitywny potwierdza, że jej aktywność na rzecz Uniwersytetu S.w spornych okresach nie posiadała cech „pracy zarobkowej” w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Kluczowe znaczenie dla oceny czynności ubezpieczonej z dnia 26 czerwca 2021 roku ma treść rachunku nr 2 do umowy dydaktycznej nr (...). Z dokumentu tego wynika jednoznacznie, że okres wykonywania czynności dydaktycznych w semestrze letnim zakończył się w dniu 12 czerwca 2021 roku. Skoro zatem ubezpieczona zakończyła realizację zajęć przed rozpoczęciem kolejnego okresu niezdolności do pracy (tj. 18–30 czerwca 2021 roku), to późniejsze zdalne zalogowanie się do systemu E-dziekanat w celu wpisania ocen nie mogło stanowić „przeprowadzenia egzaminu”, jak błędnie przyjął organ rentowy. Dokument ten potwierdza wyjaśnienia ubezpieczonej i zeznania świadka B. B., że była to jedynie czynność techniczna.

91 Dalsze ustalenia wynikające z zestawień godzin do umów kierowniczych (nr (...) oraz (...)) wskazują, że w dniach zakwestionowanych przez ZUS ubezpieczona odnotowała każdorazowo dokładnie 2 godziny aktywności. Dokumentacja ta dowodzi, że była to wyłącznie gotowość do pracy, a nie faktyczne świadczenie usług.

92 Rozważając skalę ekonomiczną aktywności ubezpieczonej w oparciu o wyciągi z historii operacji bankowych, Sąd uznał, że uzyskiwany przez nią dochód miał wymiar jedynie marginalny (symboliczny). Przelewy z Uniwersytetu S. były rażąco niższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę.

93 Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu miały też zeznania świadka B. B.. Sąd uznał je za w pełni wiarygodne, jako że były one spontaniczne, spójne i pochodziły od osoby obcej dla stron, nieposiadającej interesu w określonym wyniku procesu. Świadek, będąca pracownikiem merytorycznym Uniwersytetu S. odpowiedzialnym za obsługę studiów podyplomowych, wyjaśniła rozbieżność między pierwotną informacją pisemną przekazaną ZUS przez uczelnię a stanem faktycznym. Świadek przyznała, że informacja o rzekomym przeprowadzeniu egzaminu w dniu 26 czerwca 2021 roku była błędem administracyjnym wynikającym z oparcia się wyłącznie na harmonogramie, a nie na weryfikacji rzeczywistych czynności ubezpieczonej. Zeznania te pozwoliły sądowi ustalić, że aktywność ubezpieczonej w tym dniu ograniczyła się jedynie do kilkuminutowego wpisania ocen do protokołu, co było czynnością czysto techniczną, Ponadto świadek potwierdziła „teoretyczny” charakter dyżurów kierowniczych, co korespondowało z brakiem jakichkolwiek zmian w planach studiów w spornym okresie.

94 Sąd dał wiarę wyjaśnieniom ubezpieczonej A. B., oceniając je jako spójne, logiczne i korelujące z pozostałym materiałem dowodowym. Ubezpieczona w sposób szczegółowy i szczery opisała charakter swoich działań, nie przecząc faktowi zalogowania się do systemu czy pełnienia dyżurów, lecz wskazując na ich marginalny wymiar i specyficzny kontekst pandemiczny. Jej relacja dotycząca motywacji tj. dobro studentów, brak wyznaczonego zastępcy w strukturach uczelni, w ocenie sądu jest zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, szczególnie w warunkach nadzwyczajnych, jakimi była pandemia (...)19. Wyjaśnienia te pozwoliły na obalenie tezy organu rentowego o intencjonalnym wykonywaniu pracy zarobkowej sprzecznej z celem zwolnienia.

95 Tak argumentując, orzeczono jak w sentencji.

ZARZĄDZENIE

96 1. (...),

97 2. (...),

98 3. (...),

99 4. (...).

100 5 października 2026 roku