Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 7 maja 2021 r., IV C 326/19

wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 7 maja 2021 r., IV C 326/19

Tekst

1 Sygn. akt IV C 326/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 7 maja 2021 roku

3 Sąd Okręgowy w Warszawie IV Wydział Cywilny

4 w następującym składzie:

5 Przewodniczący: Sędzia SO Karol Smaga

6 Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Kowalska

7 po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2021 roku w Warszawie

8 na rozprawie

9 sprawy z powództwa (...) w B.i R. K.

10 przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w W. i T. M. (1)

11 o ochronę dóbr osobistych

12 I. nakazuje (...) Spółce Akcyjnej w W. i T. M. (1) dopełnienie czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych (...) w B. i R. K. poprzez opublikowanie oświadczenia o następującej treści:

13 „Wydawca WP Wiadomości, tj. (...) Spółka Akcyjna oraz redaktor (...) T. M. (1) przepraszają (...) w B. i R. K. za opublikowanie artykułu pt. „(...) na stronie internetowej (...) (...)). W artykule tym znalazły się nieprawdziwe informacje dotyczące działalności (...) i R. K., które naruszyły ich dobra osobiste, dobre imię, renomę i cześć. (...) Spółka Akcyjna, T. M. (1)”;

14 w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku na stronie internetowej WP Wiadomości (wiadomosci.wp.pl) w następującej formie: nieprzerwanie przez okres 24 godzin, w ramce stanowiącej ¼ ekranu, czcionką koloru czarnego, używaną standardowo przy publikacji materiałów prasowych na wskazanej stronie internetowej, na białym tle;

15 II. oddala powództwo w pozostałym zakresie,

16 III. znosi wzajemnie koszty procesu pomiędzy stronami.

17 Sygn. akt IV C 326/19

Uzasadnienie

18 Pozwem z dnia 14 marca 2019 roku skierowanym przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. oraz T. M. (1), powodowie (...) w B. oraz R. K. reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawnego w osobie B. F. (pełnomocnictwo – k. 13,17) wnieśli o:

19 1. nakazanie pozwanym (...) Spółka Akcyjna w W. oraz T. M. (1) zaniechania działania naruszającego dobra osobiste powodów (renomy i dobrego imienia (...) oraz czci i dobrego imienia R. K.) - poprzez usunięcie artykułu prasowego pt. (...) (...) autorstwa T. M. (1), dotyczącego rzekomej działalności (...) oraz R. K.-w terminie 7 dni od uprawomocnienia się orzeczenia.

20 2. nakazanie pozwanym (...) Spółka Akcyjna w W. oraz T. M. (1) dopełnienie czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia, poprzez złożenie w terminie 7 dni od uprawomocnienia się orzeczenia, na stronie internetowej (...) (...), w ramce stanowiącej ¼ ekranu, standardową wielkością liter, typową czcionką koloru czarnego na białym tle, oświadczenia, które będzie udostępnione przez 14 dni, o następującej treści:

21 „Wydawca (...) tj. (...) Spółka Akcyjna oraz redaktor (...) T. M. (1) przepraszają (...)i Członków (...) (w tym Pana R. K.) za opublikowanie artykułu pt. ,,(...), na stronie internetowej(...) ((...)). W artykule tym, znalazły się nieprawdziwe informacje dotyczące działalności (...) i jego Członków (w tym Pana R. K.), które naruszyły ich dobra osobiste: dobre imię, renomę oraz cześć. (...) Spółka Akcyjna, T. M. (1)’’;

22 3. zakazanie pozwanym (...) Spółka Akcyjna w W. oraz T. M. (1) dalszego naruszenia dobrego imienia (...) i R. K. poprzez wydanie zakazu rozpowszechniania twierdzeń zgodnie, z (...) (...)

23 4. zasądzenie solidarnie od (...) Spółka Akcyjna w W. oraz T. M. (1) na rzecz (...)kwoty 10.000 (dziesięciu tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia;

24 5. zasądzenie solidarnie od (...) Spółka Akcyjna w W. oraz T. M. (1) na rzecz R. K. kwoty 10.000 (dziesięciu tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia;

25 6. zasądzenie od (...) Spółka Akcyjna w W. oraz T. M. (1) na rzecz (...) i R. K.kosztów procesu według norm prawem przepisanych uwzględniając przy tym opłatę skarbową od udzielonych pełnomocnictw w wysokości 34 złotych.

26 W odpowiedzi na pozew pozwani (...) Spółka Akcyjna oraz T. M. (2) reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawego w osobie L. K. (pełnomocnictwo –k. 86, 91) wnieśli o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanych kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

27 Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

28 (...) w B. jest organizacją społeczną (stowarzyszeniem rejestrowym), której celami działalności są m.in. zachowanie, ochrona i odtwarzanie środowiska naturalnego, zachowanie, ochrona i odtwarzanie ładu przestrzennego oraz krajobrazu naturalnego i kulturowego oraz szeroko rozumiana proekologiczna działalność edukacyjna (KRS – k. 58-66).

29 R. K. jest wiceprezesem (...) oraz jego skarbnikiem. W przeszłości R. K. zasiadał w radzie (...), należał do zespołu zajmującego się ochroną przyrody. Głównym celem zespołu było stworzenie zespołu eksperckiego, będącego zapleczem dla tworzonego (...) w S. (bezsporne, KRS – k. 58-66, zeznania powoda – k. 235-n.)

30 (...) Spółka Akcyjna prowadzi działalność gospodarczą polegającą m.in. na działalności portali internetowych. (...) Spółka Akcyjna jest wydawcą portalu internetowego (...) ( (...) (bezsporne, KRS – k. 67-72)

31 W dniu 10 lipca 2018 roku o godzinie 12.27, na stronie internetowej portalu (...)- opublikowano artykuł prasowy pt. „(...) autorstwa T. M. (1). Artykuł opisywał powstanie (...) w S.. Zdaniem autora teksu budowa (...) w S. była możliwa w znacznej mierze dzięki wydaniu raportu na temat oddziaływania budowy zamku w S. na (...) Raport ten został przygotowany przez prof. dr. hab. P. T., dyrektora Instytutu (...) w P.. W sieci powiązań wokół inwestycji, pojawić się mieli również przyrodnicy związani z (...). W artykule napisano, że w radzie fundacji (...)zasiadał skarbnik innego ugrupowania ekologów - (...) - R. K.. Zdaniem autora artykułu to właśnie działalność ekologów takich jak R. K., zasiadających w radzie (...) umożliwiła powstanie inwestycji w S.. Autor teksu zestawił działalność R. K., członka zarządu (...) w radzie (...), która to działalność miała umożliwić powstanie (...) w S. z podejmowanymi w przeszłości akcjami (...) takimi jak: udział w blokadach w (...) skarga do Komisji Europejskiej w sprawie budowy przez Lasy Państwowe (...) co zdaniem autora świadczyć miało o obłudzie w działaniach stowarzyszenia oraz R. K.. Autor artykułu w opublikowanym artykule wskazał, że (...)nie skomentowała udziału swojego skarbnika w kompromitującym ekologów przedsięwzięciu (artykuł – k. 25-26).

32 Przed publikacją artykułu, w dniu 10 lipca 2018 roku, w wiadomości email z godziny 9:07 autor artykułu o (...) w S. T. M. (1) zwrócił się do członków zarządu stowarzyszenia (...) z pytaniem: „jak to się stało, że członek zarządu Państwa organizacji R. K., znalazł się w udającej proekologiczną działalność (...). Jej „eksperci” podpisali się pod opiniami korzystnymi dla gigantycznej inwestycji nad jeziorem w S., na terenie (...), na obszarze, który objęty jest programem ochrony (...). Czy pan K. wiedział o budowie zamku w S. czy protestował w sprawie korzystnych opinii dla inwestycji?” W mailu zwrócono się z prośbą o przesłanie stanowiska zarządu w tej sprawie, jeszcze tego samego dnia do godziny 14:00 (wiadomość mail – k. 23-24).

33 Ustosunkowując się do otrzymanej wiadomość email, zarząd (...) w przesłanek wiadomości z dnia 10 lipca 2018 roku z godziny 14:07 wskazał, że R. K. nie był członkiem żadnego zespołu i nigdy nie podpisywał się pod ekspertyzami środowiskowymi związanymi z budową zamku. Stwierdzono również, że R. K. nie posiadał wiedzy na temat przedsięwzięcia realizowanego przez inwestora - (...), nigdy nie przebywał na placu budowy, a jego udział w pracach rady (...) nastąpił kilka lat po rozpoczęciu budowy i w żaden sposób nie pokrywał się tematycznie z realizowaną budową (wiadomość mail – k. 23-24).

34 Kilka godzin później dokonano modyfikacji w opublikowanym artykule. Tekst uzupełniono o otrzymane w wiadomości e-mail stanowisko zarządu stowarzyszenia (...). W artykule pojawiło się sformułowanie: „(...) w przesłanym stanowisku poinformowała (...), że R. K. nie posiadał wiedzy na temat przedsięwzięcia budowlanego i nigdy nie przebywał na placu budowy.-Inwestor starannie ukrywał wszelkie informacje o inwestycji, a teren budowy jest od dawna szczelnie ogrodzony i strzeżony-przekonują ekolodzy z tego stowarzyszenia.’’. Wykreślono następujące sformułowanie (...)(artykuł – k. 21-22).

35 Początkowo artykuł, przed jego modyfikacją nie został opublikowany na stronie głównej portalu, planowano, aby na stronie głównej pojawił się wieczorem. T. M. (1) pisząc artykuł na temat powiązań R. K. z radą fundacji oparł się przede wszystkim na informacjach zaczerpniętych z KRS-u. Przed publikacją T. M. (1) nie kontaktował się z R. K., w celu weryfikacji informacji zawartych w artykule. T. M. (1) nie czekał do końca zakreślonego, w wiadomości e-mail czasu na zajęcie stanowiska w tej sprawie przez zarząd (...), co umożliwić miało dotarcie artykułu do szerszego grona odbiorców, wskutek pozycjonowania artykułu (zeznania pozwanego – k. 235-n).

36 W następstwie opublikowanego artykułu pojawiły się kolejne publikacje nawiązujące do opisanych tam wydarzeń, na forach internetowych zamieszczano krytyczne komentarze pod adresem (...), władze i pracownicy (...) otrzymywali wiadomości e-mailowe, negatywnie oceniające działalność (...) (wydruki stron internetowych – k.125-155)

37 Po publikacji członkowie zarządu (...) w związku z mailami i telefonami zmuszeni byli wyjaśniać członkom i wolontariuszom (...)kwestie w poruszone w powyższym artykule. O wyjaśnienie poprosiła również rada nadzorcza (...)(zeznania świadków J. K. – k.178-179 i M. P. – k.178-179, zeznania R. K. – k. 234-n, zeznania G. B. – k. 234-n., zeznania R. Ś. – k.234-n, zeznania świadków J. K. – k.178-179 i M. P. – k.178-179).

38 Artykuł miał również wpływ na zaufanie ze strony władz samorządowych. Przestała rozwijać się prowadzona wcześniej współpraca stowarzyszenia z władzami samorządowymi. Zainteresowanie wolontariatem oraz działalnością na rzecz stowarzyszenia spadło (zeznania świadków J. K. – k.178-179 i M. P. – k.178-179, zeznania R. K. – k. 234-n, zeznania G. B. – k. 234-n., zeznania R. Ś. – k.234-n, zeznania świadków J. K. – k.178-179 i M. P. – k.178-179).

39 Pismem z dnia 11 lipca 2018 roku (...) oraz R. K. zwrócili się do (...) Spółka Akcyjna o sprostowanie artykułu. Do sprostowania jednak nie doszło. (bezsporne, wniosek o sprostowanie – k.27-34).

40 Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku zaocznym z dnia 5 lutego 2019 roku w sprawie o sygnaturze akt IV C 1398/18 o sprostowanie artykułu, z powództwa wniesionego przez (...) oraz R. K. przeciwko - Redaktorowi Naczelnemu portalu internetowego (...) T. M. (3), zobowiązał pozwanego T. M. (3) do opublikowania sprostowania artykułu pt. ,(...) z dnia 10 lipca 2018 roku o treści wskazanej w tym wyroku (wyrok – k.195-197).

41 W wykonaniu zobowiązania Sądu do opublikowania sprostowania, w dniu 20 lutego 2019 roku na stronie internetowej (...) pojawił się artykuł pt. „(...) (bezsporne).

42 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie załączonych do akt niniejszej sprawy, a wskazanych wyżej dokumentów. Sąd dał wiarę wyżej wskazanym dokumentom gdyż ich prawdziwość i wiarygodność w świetle wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego nie nasuwała żadnych wątpliwości i nie była kwestionowana przez żadną ze stron.

43 Sąd dał wiarę zeznaniom świadków J. K., M. P., gdyż są one spójne logiczne i wzajemnie ze sobą korespondują.

44 Sąd dał wiarę zeznaniom powoda R. K., G. B. i R. Ś., albowiem są one spójne i logiczne. Korespondowały z zeznaniami świadków . J. K., M. P..

45 Sąd uznał za wiarygodne zeznania pozwanego T. M. (1), które ukazywały sposób powstania artykułu.

46 Sąd na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. pominął dowody zgłoszone przez powodów w piśmie z 7 maja 2021 roku.

47 Sąd zważył, co następuje:

48 Powodowie domagali się ochrony dóbr osobistych na podstawie art. 23 kc i 24 kc w związku z art. 448 kc. (...) powoływała się na naruszenie jej dobra osobistego w postaci renomy i dobrego imienia, natomiast powód R. K. jako dobro naruszone wskazywał cześć i dobre imię.

49 Naruszenie dobra osobistego

50 a) dobro osobiste w postaci dobrego imienia

51 Zgodnie z treścią art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Dobra osobiste, ujmowane są w kategoriach obiektywnych, jako wartości o charakterze niemajątkowym, ściśle związane z człowiekiem, decydujące o jego bycie, pozycji w społeczeństwie, będące wyrazem odrębności fizycznej i psychicznej oraz możliwości twórczych, powszechnie uznane w społeczeństwie i akceptowane przez system prawny.

52 Ujęcie dobra osobistego człowieka w postaci czci przedstawione zostało w orzecznictwie i literaturze w dwóch aspektach. W ujęciu wewnętrznym cześć człowieka, jego godność osobista, to poczucie własnej wartości, które może zostać naruszone poprzez skierowanie do niego wypowiedzi lub zachowania obraźliwego. W ujęciu zewnętrznym cześć to dobre imię, reputacja i oczekiwanie szacunku ze strony innych ludzi. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że naruszenie czci polega w szczególności na przypisaniu osobie cech lub właściwości, które mogą ją poniżyć w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności (wyrok Sądu Najwyższego z 29 października 1971 r., II CR 455/71, wyrok Sądu Najwyższego z 13 czerwca 1980 r., IV CR 182/90). Kryterium oceny czy nastąpiło naruszenie ma charakter obiektywny, chodzi o reakcję, jaką wywołuje w społeczeństwie zdarzenie stanowiące podstawę żądania ochrony (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2004 r., V CK 69/04, wyrok Sądu Najwyższego z 19 maja 2004 r. I CK 636/03, wyrok Sądu Najwyższego z 26 października 2001 r., V CKN 195/01). Nie może być miarodajny wyłącznie stan uczuć oraz miara indywidualnej wrażliwości powoda, lecz także kontekst społeczny, a zwłaszcza odbiór kwestionowanych słów w środowisku, w którym je wypowiedziano (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1989 r., I CR 143/89, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 33/97). Zgodnie podkreśla się, że wprawdzie ochrona czci człowieka, znajduje normatywną podstawę w art. 47 Konstytucji RP, art. 23 kc, jak też w odpowiednich normach prawa karnego, jednak nie stanowi wartości absolutnej. Jednym z determinantów granic ochrony będzie wolność wypowiedzi, mająca umocowanie w art. 54 Konstytucji RP jak też art. 10 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wartości. Podkreśla się, że prawo do ochrony czci i wolności słowa są równorzędne, żadnemu nie przysługuje pierwszeństwo. Jest to szczególnie istotne w ramach debaty publicznej, a trzeba podkreślić, że obie strony rozważanego sporu są jej czynnymi uczestnikami. Tutaj przyjmuje się również możliwość kierowania bardziej intensywnej krytyki pod adresem osób publicznych (uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 18 lutego 2005 r., III CZP 53/04). Ocenie podlega całość wypowiedzi, a nie tylko wybrane fragmenty (wyroki Sądu Najwyższego z 7 lipca 2005 r., V CK 868/04, wyrok Sądu Najwyższego z 12 stycznia 2005 r., I CK 346/04), przy ocenie należy uwzględnić również kontekst sytuacyjny, w którym zostały wypowiedziane słowa (wyrok Sądu Najwyższego z 23 maja 2002 r., IV CKN 1076/00).

53 Zgodnie ze stanowiskiem doktryny i orzecznictwem sądów, naruszenie czci (dobrego imienia) może być spowodowane nie tylko treścią publikacji, jej wymową, formą, a także tytułem lub nawet zapowiedzią publikacji. Tytuły publikacji charakteryzują się bowiem często przesadną ekspresyjnością i sensacyjnością, co często prowadzi do naruszenia dóbr osobistych osoby fizycznej. Należy podkreślić, iż nierzadko odbiorca poprzestaje na przeczytaniu samego tytułu książki czy też dokładnemu przyjrzeniu się jej okładce, bez sięgnięcia po fragmenty tekstu. W przypadku gdy czytelnik już zapozna się z treścią materiału, często nie jest w stanie zasadniczo zmienić ocen zasugerowanych brzmieniem tytułu lub okładką (tak: J. Barta, R. Markiweicz, Media a dobra osobiste, Warszawa 2009, str. 40). Słusznie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 lipca 2002 roku, że „tytuł prasowy nie jest elementem autonomicznym oderwanym od treści publikacji; pozostając jej integralną częścią powinien odpowiadać obowiązującym zasadom i wymogom rzetelnego dziennikarstwa. Niejednokrotnie czytelnik ogranicza swoje zainteresowanie tylko do brzmienia artykułu, co powinno skłaniać dziennikarza do większej odpowiedzialności za słowo i do rezygnacji z epatowania tytułem bez ograniczeń (V CKN 1095/00).

54 Wskazać także należy, że dobro osobiste może zostać naruszone całą treścią publikacji i jej sensem, a nie tylko konkretnymi sformułowaniami (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., V CK 868/04). Podobnie wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Warszawie, wskazując, iż dokonując oceny, czy zostało naruszone dobro osobiste w postaci dobrego imienia można w pewnych przypadkach oceniać nie tylko znaczenie dosłowne, ale i kontekst, w którym słowa zostały użyte (wyrok z dnia 18 stycznia 2013 r., I ACa 913/12).

55 Kryterium oceny czy nastąpiło naruszenie ma charakter obiektywny, chodzi o reakcję jaką wywołuje w społeczeństwie zdarzenie stanowiące podstawę żądania ochrony (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2004 r., V CK 69/04, wyrok Sądu Najwyższego z 19 maja 2004 r. I CK 636/03, wyrok Sądu Najwyższego z 26 października 2001 r., V CKN 195/01). Nie może być miarodajny wyłącznie stan uczuć oraz miara indywidualnej wrażliwości powoda, lecz także kontekst społeczny, a zwłaszcza odbiór kwestionowanych słów w środowisku, w którym je wypowiedziano (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1989 r., I CR 143/89, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 33/97).

56 Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy podnieść należy, że pozwany dopuścił się wskutek publikacji naruszenia dobra osobistego powoda R. K. w postaci dobrego imienia i godności osobistej. Artykuł opisujący powstawanie (...) w S. negatywnie odnosi się do działalności szerokiego grona działaczy ekologicznych, jednym z wymienionych z imienia jest powód R. K.. Powód został powiązany z działalnością prowadzoną przez ekologów z rady (...), która to fundacja została przedstawiona jako powołana dla celów czysto biznesowych. Kierowanie się przez członków rady (...) merkantylnym interesem, umożliwić miało powstanie inwestycji. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez autora w radzie (...) zasiadał również R. K., skarbnik (...).

57 Decydująca w zakresie ustalenia naruszenia dobrego imienia powoda jest treść pierwotnie opublikowanego artykułu, to jest jeszcze przed jego modyfikacją. W artykule użyto sformułowania o tym że (...) W artykule znalazło się także sformułowanie: (...)”

58 Zwrócić należy uwagę, że powód w swojej działalności ekologicznej, szczególnie blisko związany był z ochroną siedlisk wilków, zaś powstanie (...) w S., w miejscu, do którego nie dawno wprowadziły się wilki i rysie sugeruje czytelnikowi niespójność i hipokryzję w działaniach powoda. Nie pozostaje to również bez wpływu na odbiór powoda w oczach środowisk ekologicznych, do których należał.

59 Taki sposób prezentacji artykułu przedstawia powoda jako osobę nieuczciwą, kierującą się w swojej działalności interesem partykularnym, finansowym pod przykryciem troski o przyrodę. Autor teksu podważa tym samym jego dorobek na rzecz środowiska i dotychczasowe osiągnięcia.

60 b) dobro osobiste w postaci renomy

61 Zgodnie z przepisem art. 43 kc przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób prawnych.

62 Sąd Najwyższy wskazał w swoich orzeczeniach, że dobra osobiste osób prawnych to wartości niemajątkowe, dzięki którym osoba prawna może funkcjonować zgodnie ze swym zakresem zadań. Zarówno w orzecznictwie, jak i w nauce prawa za dobro osobiste osób prawnych uznaje się dobrą sławę, określaną też mianem dobrego imienia. Dobre imię osoby prawnej jest łączone z opinią, jaką mają o niej inne osoby ze względu na zakres jej działalności. Nie ulega zatem wątpliwości, że dobre imię osoby prawnej naruszają wypowiedzi, które obiektywnie oceniając, przypisują osobie prawnej niewłaściwe postępowanie mogące spowodować utratę do niej zaufania potrzebnego do prawidłowego jej funkcjonowania w zakresie swych zadań (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1986 r., II CR 295/86, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1999 r., I CKN 16/98, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2005 r., III CK 622/04 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2005 r., V CK 314/05). Dobre imię osoby prawnej rozumiane jest jako dobre mniemanie innych osób o danym podmiocie prawa, w szczególności z uwagi na jego działalność. Za naruszenie dobrego imienia osoby prawnej uznać należy te wypowiedzi, które w sposób nieuzasadniony zarzucają jej niewłaściwe postępowanie w prowadzonej przez nią działalności, wskutek czego zostaje ona narażona na utratę zaufania potrzebnego do funkcjonowania zgodnie z zakresem jej zadań. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 25 maja 2006 r., I ACa 1331/05). Przyjmuje się w związku z tym, że do naruszenia dobra osobistego osoby prawnej, w szczególności jej prawa do dobrego imienia (dobrej sławy, reputacji), dochodzi wówczas, gdy zachowanie sprawcy prowadzi (lub potencjalnie może prowadzić) do utraty zaufania do niej, potrzebnego do prawidłowego jej funkcjonowania w zakresie swych zadań (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 lipca 2014 r., I ACa 444/14). Podnieść należy także, że w przypadku osób prawnych, których głównym celem jest prowadzenie działalności gospodarczej, szczególnie ważnym elementem ich renomy jest wiarygodność finansowa, gdyż z reguły decyduje ona o faktycznej możliwości wchodzenia w stosunki gospodarcze z innymi podmiotami na rynku, zaś jej podważenie zwykle prowadzi do utraty kontrahentów lub żądania przez nich dodatkowych zabezpieczeń, co obniża rentowność działalności. Do naruszenia dobrego imienia osoby prawnej dochodzi w przypadku rozpowszechniania dyskredytujących ją informacji, a niewątpliwie takimi są dla przedsiębiorcy wiadomości o niepłaceniu kontrahentom, zagrożeniu upadłością czy prowadzeniu nierzetelnej dokumentacji księgowej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2015 r., VI ACa 499/14). Uwzględnia się przy tym nie tylko renomę wynikającą z dotychczasowej działalności osoby prawnej, ale i niejako zakładaną (domniemaną) renomę osoby prawnej od chwili jej powstania (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2013 r., VI ACa 657/13).

63 Podzielić należy pogląd wyrażony w judykaturze, że do naruszenia dobra osobistego osoby prawnej może prowadzić rozpowszechnianie nieprawdziwych i krzywdzących informacji lub poniżających albo w inny sposób zniesławiających nie tylko piastunów organów tej osoby prawnej, lecz również jej pracowników. W wyroku z 9 maja 2002 roku (II CKN 642/00) Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że posądzenie o korupcję urzędników wymienionej z nazwy gminy, gdy nie wymieniono jednocześnie nazwisk tych urzędników, godzi przede wszystkim w dobre imię samej gminy (także uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego: z 10 listopada 2005 roku, V CK 314/05 i z 14 maja 2009 roku, I CSK 440/08, w których Sąd Najwyższy nawiązywał do tego wyroku).

64 W artykule „(...) z 10 lipca 2018 roku, autor stwierdził, że „(...)

65 W ocenie Sądu, nie ulegało wątpliwości, że powyżej wskazana treść artykułu naruszała dobro osobiste również powoda -(...) (...) zostało przedstawiona w artykule jako związana z procesem realizacji inwestycji budowy (...) w S.. To jest odpowiedzialnej za działania szkodliwe dla środowiska. Wskazano, że(...) w przeszłości skarżyła się do Komisji Europejskiej na ważną dla mieszkańców budowę drogi (...) przez Lasy Państwowe, co ukazywać ma brak spójności w działalności stowarzyszenia oraz prowadzić dyskredytacji stowarzyszenia w oczach czytelników.

66 Zdaniem Sądu już sam fakt, rozpowszechnianie nieprawdziwych i krzywdzących informacji na temat członka zarządu (...) R. K., które to informacje wpłynęły na częściową utratę zaufania społecznego do(...) i podejmowanych przez nie inicjatyw pozwalało uznać, że doszło również do naruszenia dobra osobistego samego (...).

67 Bezprawność naruszenia dobra osobistego

68 Zdaniem Sądu zaistniała także druga z przesłanek odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych, tj. bezprawność, bowiem pozwany nie obalił domniemania bezprawności wynikającego z art. 24 k.c. Przez bezprawność rozumie się każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, porządkiem prawnym, a nawet zasadami współżycia społecznego. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 19 października 1989 roku (II CR 419/89, OSP z 1990, Nr 11-12, poz. 377) stwierdził, iż za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je. Do tych okoliczności zaliczył: 1) działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy, 2) wykonywanie prawa podmiotowego, 3) zgodę pokrzywdzonego, 4) działanie w obronie uzasadnionego interesu.

69 Podkreślić należy, że dla oceny bezprawności istotna jest chwila publikacji materiału prasowego, chodzi bowiem o stan rzeczy możliwy do uchwycenia w tym czasie. Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 18 lutego 2005 roku wyraźnie stwierdził, że opublikowanie materiału prasowego określonej treści powinno podlegać kwalifikacji według stanu istniejącego w chwili publikacji (III CZP 53/04).

70 W toku postępowania pozwany wskazywał, że artykuł z dnia 10 lipca 2018 roku został sporządzony w sposób rzetelny, z zachowaniem zasad staranności dziennikarskiej. W ocenie Sądu nie sposób zgodzić się z argumentacją pozwanego.

71 Konieczne jest podkreślenie szczególnych wymogów stawianych dziennikarzom. Dążenie do wykrycia prawdy ma być szczególnie staranne i rzetelne. Jakiekolwiek uchybienie temu wyjątkowo wysoko stawianemu poziomowi profesjonalizmu oznaczać będzie działanie bezprawne, choć niekoniecznie zawinione. Drastyczność podawanej informacji powinna przy tym powodować dalsze zaostrzenie wymogów staranności. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia prawo prasowe (dalej jako p.p.) dziennikarz jest obowiązany: 1) zachować szczególną staranność i rzetelność przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych, zwłaszcza sprawdzić zgodność z prawdą uzyskanych wiadomości lub podać ich źródło, 2) chronić dobra osobiste, a ponadto interesy działających w dobrej wierze informatorów i innych osób, które okazują mu zaufanie, 3) dbać o poprawność języka i unikać używania wulgaryzmów. Rzetelne i staranne informowanie przez dziennikarza jest zgodne z prawem i podlega ochronie. Działaniem w interesie społecznym jest zatem podawanie informacji, które zostały rzetelnie i starannie zebrane i zweryfikowane. Chodzi zatem o nic innego, jak o podawanie informacji prawdziwych, co nie znaczy wcale, że zgodnych z rzeczywistością. Trafnie przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 marca 2012 r., I CSK 370/11, OSNC 2012, nr 11, poz. 133, że w procesie cywilnym dziennikarz nie odpowiada za dochowanie prawdy, lecz wystarczy, jeśli wykaże dochowanie staranności, rzetelności i to, że kierował się interesem społecznym. Przez informację nieprawdziwą, fałszywą należy zatem rozumieć taką, która jest sprzeczna z ustaleniami dokonanymi według prawidłowej metody (chodzi zatem o świadome kłamstwo), jak również taką, która została ustalona na podstawie nieprawidłowego rozumowania czy niestarannego lub nierzetelnego dochodzenia.

72 Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd uznał, że artykuł z dnia 10 lipca 2018 roku w oczywisty sposób został sporządzony z naruszeniem zasad należytej staranności dziennikarskiej. T. M. (1) w swoim tekście formułując tezy dotyczące powiązań między powstawaniem inwestycji w (...) a R. K., jak sam przyznał w znacznej mierze oparł się na danych ujawnionych w KRS. Autor artykułu z faktu zasiadania R. K. w Radzie (...) błędnie wyciągnął wniosek, że powód był związany z powstaniem inwestycji w (...)

73 Na marginesie należy wskazać, że pozwany nieprawidłowo ustalił, że R. K. pełnił w dniu publikacji artykułu funkcję skarbnika w (...)

74 O braku zachowania rzetelności i staranności dziennikarskiej, świadczy fakt, że R. M. nie podjął próby bezpośredniego kontaktu z R. K., w celu możliwości otrzymania jego stanowiska w zakresie przedstawionych informacji.

75 Dla tej oceny jednak decydujące są okoliczności w jakich został opublikowany materiału z dnia 10 lipca 2018 roku. Z materiału dowodowego wynika, że pozwany przed opublikowaniem artykułu, poprosił zarząd (...), o odniesienie się do poruszonych w materiale informacji, zakreślając przy tym termin do godziny 14:00 tego samego dnia. Pomijając zupełnie ocenę, czy termin ten został wyznaczony w sposób właściwy i wystarczający do odniesienia się przez zarząd do sprawy, zdaniem Sądu o braku dochowania rzetelności i staranności świadczy fakt, że pozwany nie wstrzymał się z publikacją artykułu choćby do upływu wyznaczonego przez samego siebie terminu, publikując artykuł już o godzinie 12:27.

76 Zarząd, odniósł się do spawy o godzinie 14:07, co nie wpływa na ocenę działania pozwanego.

77 Należy również zwrócić uwagę, że w artykule sformułowano oceny, które nie znajdują odzwierciedlenia w faktach. Zgodnie z poczynionymi przez Sąd ustaleniami udział R. K. w pracach Rady (...) nastąpił w 2017 roku, a więc kilka lat po rozpoczęciu budowy. Natomiast przedmiotem spotkań rady (...), nie były kwestie związane z realizacją inwestycji zatem jakiekolwiek powiązanie działalności R. K., a zatem i stowarzyszenia (...) z powstaniem zamku w S. jest nieuprawnione i nie znajduje racjonalnego poparcia w faktach.

78 Pozwani wskazywali również na działanie w imię uzasadnionego interesu społecznego.

79 Działanie w imię uzasadnionego interesu społecznego oraz dążenie do sensacyjności artykułów prasowych nie może odbywać się kosztem rozpowszechniania faktów nieprawdziwych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2014 r., I ACa 1520/13). Istotnym czynnikiem mającym wpływ na ocenę bezprawności w przypadku wypowiedzi naruszających dobra osobiste innej osoby jest cel publikacji, a mianowicie, czy zmierza ona do ochrony określonych i ważnych wartości w społeczeństwie demokratycznym, czy też do poniżenia krytykowanej osoby. Nie zawsze bowiem podanie prawdziwych faktów dotyczących osoby fizycznej, czy też podanie mających należytą podstawę faktyczną ocen działalności tej osoby, może być uznane za działanie pozbawione cech bezprawia. Nie jest tak w szczególności w sytuacji, gdy podane fakty bądź oceny są zbędne dla ochrony wartości społecznych, do których ochrony zmierza autor wypowiedzi np. podanie prawdziwych faktów z życia prywatnego osoby niemających żadnego znaczenia z punktu widzenia wartości społecznych, których ochrona była motywem wypowiedzi w prasie. Zdaniem Sądu zamieszczenie w artykule informacji na temat powodów nie miało na celu ochrony uzasadnionego interesu społecznego. Celem tym było zdyskredytowanie działalności prowadzonej przez organizacje ekologiczne. Działalność działaczy ekologicznych przedstawiona została jako motywowana pobudkami finansowymi. Tak też artykuł został odebrany przez czytelników o czym mogą świadczyć pojawiające się na forach dyskusyjnych komentarze.

80 Co więcej artykuł ten rozpowszechniał fakty niesprawdzone i ważniejsze dla oceny tej zaistnienia powoływanej przez pozwanych przesłanki nieprawdziwe, już z tego tylko faktu, nie można było uznać, aby autor publikując w tekście informacje o powodach kierował się ochroną uzasadnionego interesu społecznego.

81 Sposób naprawienia naruszonego dobra osobistego powodów

82 Wprawdzie katalog środków służących usunięciu skutków naruszenia dobra osobistego nie jest zamknięty to muszą to być środki celowe, nadające się do spełnienia przypadających im funkcji i wymuszenia w drodze egzekucji, nie mogą pozostawać w sprzeczności z ustawą ani zasadami współżycia społecznego. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 30 grudnia 1971 roku, wskazał, iż chodzi o czynności, które według powszechnie przyjętych poglądów lub pojęć danego środowiska stanowią ekwiwalent wyrządzonej krzywdy w tym znaczeniu, że niejako niwelują jej skutki. Zastosowany środek musi być adekwatny do danego naruszenia. Przy wyborze środka usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego należy też brać pod uwagę całokształt okoliczności, takich jak zachowanie się osoby, której dobro zostało naruszone, a w szczególności, czy zajście zostało przez nią sprowokowane itp. Czynność skierowana do usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego powinna być dobrana stosownie do rodzaju, intensywności i zasięgu dokonanego naruszenia, sądowi orzekającemu zaś przysługuje kompetencja do kontroli, czy wskazana przez powoda czynność pozwanego stanowi odpowiedni środek usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego (III CZP 87/71).

83 Nakazanie usunięcia artykułów ze strony (...)

84 Powództwo w tym zakresie podlegała oddaleniu. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko Sądu Najwyższego, że usunięcie skutków naruszenia dobra osobistego poprzez usunięcie artykułu z internetowego archiwum prowadziłoby do nieuzasadnionej represji wobec pozwanego. Sąd nie może być sprowadzony do roli cenzora, nakazującego „wycięcie” odpowiednich fragmentów lub nawet całego tekstu (wyrok z dnia 28 września 2011 r., I CSK 743/10). Nadto należy zwrócić uwagę, że pierwotny tekst, naruszający dobra osobiste powodów został zmodyfikowany w oparciu o uzyskane stanowisko zarządu fundacji, usuwając stan naruszający dobro osobiste powodów.

85 Przeprosiny.

86 Sposób zakomunikowania przeproszenia, aby spełniał przypisaną mu ustawą funkcję kompensującą, nie powinien odbiegać od sposobu zakomunikowania treści szkodzących, po to aby przeproszenie mogło dotrzeć do tych osób, do których dotarł materiał prasowy naruszający dobra osobiste. Nie można bowiem podzielić stanowiska, że przy wyborze sposobu zakomunikowania oświadczenia nie ma znaczenia prawdopodobieństwo i szansa dotarcia tego oświadczenia do przeciętnego jego adresata. Właśnie przez wybór właściwej formy publikacji zmierza się do zwiększenia stopnia zagwarantowania, że z oświadczeniem zapozna się analogiczny krąg osób do tego kręgu, który zapoznał się z materiałem szkodzącym. Jeżeli przeto materiał szkodzący był eksponowany, czy też sygnalizowany na pierwszej stronie gazety, wielką czcionką, to nie można oczekiwać, że czytelnicy sensacyjnych nagłówków zapoznają się ze sprostowaniem umieszczonym we wnętrzu gazety, sporządzonym drobnym drukiem. Nie chodzi więc o to, by te same osoby zapoznały się z oświadczeniem ale o to, żeby stworzyć szansę dotarcia oświadczenia do tego samego kręgu osób, które mogły się zapoznać z materiałem naruszającym dobra osobiste (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2013 r., I CSK 66/13).

87 Środki ochrony naruszonego dobra muszą być adekwatne do samego naruszenia i wybrane z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1969 r., I CR 500/67, i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1976 r., I CR 237/75). Odpowiednia treść, forma i skala upowszechnienia oświadczenia z art. 24 § 1 k.c. powinna odpowiadać racjonalnie pojmowanym kryterium celowości. Oświadczenie, które może polegać na odwołaniu, sprostowaniu, przeproszeniu itp., może być zakomunikowane niektórym tylko osobom trzecim lub też ogółowi przez ogłoszenie w środkach masowego przekazu - radiu, telewizji, prasie codziennej. Wybór sposobu jego ogłoszenia powinien uwzględniać cel tej czynności w postaci usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych, który realizuje się przez uzyskanie przez poszkodowanego rzeczywistej i odpowiedniej satysfakcji zarówno prawnej, jak i moralnej. W okolicznościach konkretnej sprawy dla jego spełnienia wystarczające może być skierowanie oświadczenia (przeproszenia) jedynie do poszkodowanego, co pozwoli zatrzeć doznane przez niego ujemne przeżycia lub też konieczne będzie skierowanie oświadczenia do osób, które wiedzą albo też mogą wiedzieć o naruszeniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1969 r. I CR 500/67, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1976 r., I CR 237/75, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2007 r., II CSK 493/06). Ocena, czy czynności potrzebne do usunięcia skutków naruszenia dobór osobistych o których jest mowa w art. 24 § 1 kc są dostateczne dla uzyskania przez poszkodowanego odpowiedniej satysfakcji, powinna więc uwzględniać z jednej strony skalę upowszechnienia naruszającej jego dobra osobiste wypowiedzi, z drugiej zaś oraz dostępność dla osób, które dowiedziały się o niej, oświadczenia mającego usuwać skutki naruszenia.

88 W ocenie Sądu sposób publikacji przeprosin wskazany przez powodów stworzy możliwość dotarcia oświadczenia do tego samego kręgu osób, które mogły się zapoznać z materiałem naruszającym dobra osobiste, a opublikowanym bezpośrednio przez pozwanego. Przeprosiny mają bowiem zostać opublikowane na tym samym portalu, w którym ukazał się sporny artykuł. Sąd dokonał drobnej modyfikacji okresu przez jaki widoczna będzie treść przeprosin, uznając, ze okres 24 godzin będzie wystarczający do usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego powodów. Sąd określił powyższy okres biorąc pod uwagę fakt, że artykuł naruszający dobro osobiste powodów dostępny był zaledwie kilka godzin, następnie ukazała się jego modyfikacja sporządzona w oparciu o otrzymane stanowisko zarządu stowarzyszenia.

89 Zakazanie rozpowszechniania nieprawdziwych twierdzeń

90 Powództwo w tym zakresie podlegało oddaleniu. Powodowie nie wykazali, aby pozwani nadal rozpowszechniali nieprawdziwe twierdzenie o udziale powodów w działaniach sprzyjających inwestycji budowy zamku w S.. Nadto autor artykułu dokonał modyfikacji artykułu, zamieszczając w nim stanowisko powodowego stowarzyszenia i eliminując sformułowanie o udziale powoda w kompromitującym ekologów przedsięwzięciu. I wreszcie mieć należy na uwadze, że pozwani zamieścili sprostowanie artykułu wskutek przegranego procesu.

91 Zadośćuczynienie.

92 Przesłanką zasądzenia zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego lub sumy na cel społeczny obok bezprawności, jest także wina naruszyciela pod każdą postacią (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2002 roku, V CKN 1581/00, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2004 r., II CK 115/03, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2004 r., IV CK 707/03).

93 Zdaniem Sądu działanie pozwanych nie uzasadniało roszczenia o zasądzenie zadośćuczynienia. Ustalony stan faktyczny pozwala na przyjęcie, że stopień zawinienia nie był wysoki, podobnie jak krzywda wyrządzona stronie powodowej. Bez wątpienia naruszone zostało istotne dobro osobiste powoda w postaci dobrego imienia. Powyższa publikacja wywołała krzywdę zarówno u R. K. jak i u (...) którzy są znani z działalności na rzecz środowiska w kręgach ekologów. Jednak krzywda u powodów nie miała charakteru na tyle nasilonego, aby uzasadnione było orzeczenie zadośćuczynienia. Nadto mieć należy na uwadze, że artykuł w wersji naruszającej dobra osobiste powodów był opublikowany jedynie przez kilka godzin. Zdaniem Sądu wystarczającym sposobem do usunięcia skutków naruszenia dokonanego przez pozwanych będzie złożenie przez niego oświadczenia wskazanego w punkcie I wyroku, natomiast zasądzenie zadośćuczynienia należałoby uznać za nadmierny sposób naprawienia krzywdy.

94 Wobec powyższego na podstawie art. 23 k.c., 24 k.c. i 43 k.c. Sąd orzekł jak w punktach I-II wyroku.

95 O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. W związku z tym, że strona powodowa wygrała proces tylko częściowo, a koszty procesu należne wzajemnie pomiędzy stronami są do siebie zbliżone, należało zastosować regułę wzajemnego zniesienia kosztów procesu.