Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 6 lutego 2025 r., III Ko 185/24

wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 6 lutego 2025 r., III Ko 185/24

Tekst

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

1 Dnia 6 lutego 2025r.

2 Sąd Okręgowy w Poznaniu III Wydział Karny w składzie:

3 Przewodniczący: sędzia Tomasz Borowczak

4 Protokolant: stażysta Roksana Śmieszek

5 przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu – E. G.

6 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2025r. w P.

7 sprawy z wniosku

8 a) K. W., córki Z. i H., urodzonej (...) w Ś. – córki Z. W. (1) (zmarłego w dniu 27 grudnia 1993r.)

9 b) A. W., syna Z. i H., urodzonego (...) w U.– syna Z. W. (1) (zmarłego w dniu 27 grudnia 1993r.)

10 c) T. W., syna Z. i H., urodzonego (...) w U.– syna Z. W. (1) (zmarłego w dniu 27 grudnia 1993r.)

11 o zadośćuczynienie za krzywdę i odszkodowanie za szkodę doznaną przez ich ojca - Z. W. (1) wynikłą z wydania i wykonania wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Poznaniu na sesji wyjazdowej w N. z 23 maja 1950r., sygn. akt Sr 264/50, który postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 3 października 2023r., III Ko 559/23 został uznany za nieważny

12 1) Na podstawie art.8 ust.1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego zasądza od Skarbu Państwa na rzecz:

13 a) K. W. – córki Z. W. (1),

14 b) A. W. - syna Z. W. (1),

15 c) T. W. - syna Z. W. (1)

16 - tytułem zadośćuczynienia kwotę po 15 000 zł (piętnaście tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty

17 - tytułem odszkodowania kwotę po 3 162,66 zł (trzy tysiące sto sześćdziesiąt dwa złote i sześćdziesiąt sześć groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty.

18 2) W pozostałym zakresie wniosek oddala.

19 3) Na podstawie §11 ust.6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych zasądza od Skarbu Państwa na rzecz:

20 a) K. W.

21 b) A. W.

22 c) T. W.

23 po 240 złotych (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów poniesionych w związku z ustanowieniem pełnomocnika.

24 4) Na podstawie art.13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.

Uzasadnienie

25 Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu

26 z dnia 6 lutego 2025r.

27 Sygnatura akt

28 III Ko 185/24

WNIOSKODAWCY

29 1. K. W., córka H. i Z. (zmarłego w dniu 27 grudnia 1953r.), urodzona (...) w Ś.,

30 2. A. W., syn H. i Z. (zmarłego w dniu 27 grudnia 1953r.), urodzony (...) w U.,

31 3. T. W. , syn H. i Z. (zmarłego w dniu 27 grudnia 1953r.), urodzony (...) w U.

ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA

32 1.

33 Odszkodowanie (kwota główna)

34 Odsetki

35 po 5.588,83 złotych na rzecz każdego z wnioskodawców

36 (wniosek zmodyfikowany na rozprawie w dniu 6 lutego 2025 r.)

37 od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty

38 2.

39 Zadośćuczynienie (kwota główna)

40 Odsetki

41 po 141.140 złotych na rzecz każdego z wnioskodawców

42 (wniosek zmodyfikowany na rozprawie w dniu 6 lutego 2025 r.)

43 od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty

44 3.

45 Inne

46 --------

47 Ustalenie faktów

48 Fakty uznane za udowodnione

49 Lp.

50 Fakt

51 Dowód

52 Numer karty

53 Z. W. (1) urodził się w dniu (...) w miejscowości B.. Ukończył cztery klasy szkoły podstawowej i uzyskał zawód spawacza.

54 Po zakończeniu II wojny światowej, Z. W. (1) podjął współpracę z nielegalną organizacją (...), działającej pod dowództwem C. L. ps. (...) C.. Równocześnie pracował na stanowisku spawacza w Zakładach (...) w Ś..

55 W dniu 7 kwietnia 1950r. został zatrzymany i tymczasowo aresztowany w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa współpracy z bandą terrorystyczno-rabunkową pod dowództwem L., która próbowała przemocą zmienić ustrój państwa polskiego, tj. o przestępstwo z art. 28 w zw. z art. 86§2 k.k.w.p., natomiast w dniu 6 maja 1950r. sporządzono przeciwko niemu akt oskarżenia.

56 Wyrokiem b. Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 25 maja 1950r. wydanym w sprawie Sr. 264/50 został skazany za zarzucany mu czyn na karę 5 lat więzienia, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 1 roku i przepadek całego mienia. Jednocześnie na mocy amnestii darowano mu orzeczona karę w całości i w związku z nakazem wydanym w dniu 25 maja 1950r. Z. W. (1) został zwolniony z więzienia karno-śledczego w G., gdzie przebywał łącznie przez okres 48 dni.

57 Okres pozbawienia wolności wywołał u niego uczucie wysokiej niesprawiedliwości i krzywdy, mimo przekonania o słuszności swojego działania.

58 Z. W. (1) pozostawał w związku małżeńskim z H. W., z którego to związku już później urodziło się troje dzieci: K. Z. (poprzednio W.) (urodzona (...) w Ś.), T. W. (urodzony (...) w U.) oraz A. W. (urodzony (...) w U..)

59 Z. W. (1) zmarł w dniu 27 grudnia 1993r.

60 Prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 3 października 2023 r. (sygn. akt III Ko 559/23) uznano za nieważny wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego w Poznaniu na sesji wyjazdowej w N. z dnia 23.05.1950 r., sygn. akt Sr. 264/50.

61 zeznania wnioskodawczyni K. Z.

62 364-365

63 zeznania wnioskodawcy T. W.

64 365-366

65 zeznania wnioskodawcy A. W.

66 366

67 kopie odpisów skróconych aktów zgonu, małżeństwa i urodzenia

68 14-17

69 dokumenty dot. Z. W. załączone do wniosku

70 18-51

71 akta nadesłane przez IPN dot. Z. W.

72 61-346

73 załącznik – akta sprawy III Ko 559/23

74 Fakty uznane za nieudowodnione

75 Lp.

76 Fakt

77 Dowód

78 Numer karty

79 3.2.1.

80 ----

OCENA DOWODÓW

81 Dowody będące podstawą ustalenia faktów

82 Lp. faktu z pkt 3.1

83 Dowód

84 Zwięźle o powodach uznania dowodu

85 3.1.1

86 zeznania wnioskodawców: K. Z., T. W. i A. W.

87 Wnioskodawcy K. Z., T. W. oraz A. W. wprawdzie nie mieli dokładnej wiedzy odnośnie tego, kiedy ich rodzice zawarli związek małżeński, jak Z. W. (1) był traktowany w więzieniu i jaki miało to wpływ na jego życie, niemniej jednak zgodnie wskazali, że ojciec stał się nieufny po przeprowadzonym przeciwko niemu postępowaniu, miał poczucie niesprawiedliwości oraz że cechował go patriotyzm. W konsekwencji, Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania wiarygodności zeznań złożonych przez wnioskodawców.

88 dokumenty oraz załącznik – akta III Ko 559/23

89 Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy oraz załącznik – akta III Ko 559/23 Sąd uznał za w pełni przydatne - sporządzone przez organy do tego uprawnione, pozwalające na precyzyjne ustalenia okresu przebywania Z. W. w więzieniu, zarzucanego mu czynu oraz sposobu zakończenia postępowania karnego przeciwko niemu.

90 Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

91 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

92 Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2

93 Dowód

94 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

95 ----

96 -

97 --------

PODSTAWA PRAWNA

98 Odszkodowanie

99 1.

100 Kwota główna

101 Odsetki

102 na rzecz każdego z wnioskodawców – po 3.162,66 złotych

103 art.481§1 k.c.

104 Zwięźle o powodach podstawy prawnej

105 Zgodnie z art.8 ust.1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia (albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981r. w Polsce stanu wojennego), przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia (albo decyzji). W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców.

106 Zadośćuczynienie

107 2.

108 Kwota główna

109 Odsetki

110 na rzecz każdego z wnioskodawców – po 15.000 złotych

111 art.481§1 k.c.

112 Zwięźle o powodach podstawy prawnej

113 Zgodnie z art.8 ust.1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia (albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981r. w Polsce stanu wojennego), przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia (albo decyzji). W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców

114 Inne

115 3.

116 Zwięźle o powodach podstawy prawnej

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA

117 Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia

118 Odszkodowanie

119 1.

120 Kwota główna

121 Odsetki

122 Żądanie zgłoszone przez wnioskodawców w zakresie odszkodowania było jedynie częściowo uzasadnione. W pierwszej kolejności Sąd pragnie podkreślić, że ich ojciec – Z. W. (1) przebywał w więzieniu przez okres 48 dni, a nie – jak podnosił w uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wnioskodawców (k.9 akt) – 2 miesięcy. Kontynuując, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego udało się ustalić, że Z. W. (1) posiadał i wykonywał wówczas zawód spawacza/ślusarza, jednakże nie wiadomo za jakim wynagrodzeniem. Dlatego też, należało ustalić odszkodowanie należne jego dzieciom, tj. wnioskodawcom K. Z., T. W. oraz A. W. na podstawie średniego wynagrodzenia brutto osiąganego obecnie przez ślusarzy, które wynosi 5.930 złotych, tj. 197,66 złotych za jeden dzień pracy.

123 Z. W. (1) był pozbawiony wolności przez okres 48 dni.

124 48 x 197,66 złotych = 9.487,68 złotych.

125 Przy podziale tej kwoty na trzech wnioskodawców, w konsekwencji Sąd zasądził na rzecz każdego z nich kwotę 3.162,66 złotych.

126 W pozostałym zakresie wniosek podlegał oddaleniu.

127 Odsetki od odszkodowania są wynagrodzeniem za opóźnienie w zapłacie sumy pieniężnej, która jest już wymagana i dlatego odsetki przysługują od dnia uprawomocnienia się wyroku

128 Zadośćuczynienie

129 2.

130 Kwota główna

131 Odsetki

132 Wnioskodawcy wnieśli o zasądzenie na rzecz każdego z nich rzecz kwoty po 118.076,16 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną na skutek niewątpliwie niesłusznego pozbawienia wolności ich ojca – Z. W. (1) w okresie od dnia 7 kwietnia 1950r. do dnia 26 maja 1950r., tj. okres 48 dni.

133 Prokurator z kolei wniósł o zasądzenie na rzecz wnioskodawców kwoty 27.000 złotych, tj. po 9.000 złotych na rzecz każdego z nich.

134 W ocenie Sądu, adekwatną kwotą zadośćuczynienia, która winna być zasądzona na rzecz wnioskodawców K. Z., T. W. i A. W. to kwota po 15.000 złotych na rzecz każdego z nich (łącznie 45.000 zł).

135 Rzeczą oczywistą jest, że zatrzymanie, tymczasowe aresztowanie oraz odbywanie kary więzienia skutkowało w przypadku Z. W. (1) naruszeniem jego dobra osobistego w postaci wolności, co trwało łącznie 48 dni. Podkreślić w tym miejscu należy, że wnioskodawcy urodzili się po okresie izolacji Z. W. (1) w więzieniu, zaś ojciec nie opowiadał im zbyt wiele o tym, jak był traktowany w warunkach izolacji penitencjarnej oraz jakie to odniosło skutki w jego dalszym życiu, niemniej jednak nie ulega wątpliwości, że w latach 50-tych ubiegłego wieku warunki pobytu w aresztach czy zakładach karnych były znacznie gorsze od warunków panujących obecnie w tych miejscach i niewątpliwie krzywda związana z tym przeżyciem była znaczna, a izolacja w warunkach penitencjarnych oddziaływała nie tylko na zdrowie fizyczne, ale i psychiczne osób pozbawionych wolności. Jak już wyżej podniesiono, wprawdzie w chwili osadzenia Z. W. (1) w więzieniu karno-śledczym w G. wyżej wymieniony nie miał dzieci, a jego rodzice zmarli, kiedy on sam był jeszcze dzieckiem, niemniej jednak w okresie 7 kwietnia 1950r. - 26 maja 1950r. był on pozbawiony kontaktu chociażby z wujkiem, z którym zamieszkiwał, co niewątpliwie potęgowało jego cierpienia psychiczne.

136 Suma zadośćuczynienia pieniężnego, mająca rekompensować krzywdę doznaną przez Z. W. (1) winna być „odpowiednia”. Pojęcie to ma wprawdzie charakter niedookreślony, tym niemniej w orzecznictwie wskazuje się pewne kryteria, którymi należy kierować się przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia, a mianowicie to, że musi ono mieć charakter kompensacyjny, a więc winno przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną, nie będącą jednakże wartością nadmierną w stosunku do doznanej krzywdy. Określając wysokość zadośćuczynienia należy wziąć pod uwagę nie tylko czas trwania odosobnienia, ale także stopień dolegliwości, z jaką wiązało się stosowanie tego środka, a więc przykrości i przeżycia natury moralnej z tego wynikające, konieczność poddania się rygorom związanym z pobytem w warunkach izolacji, negatywną ocenę środowiska, utratę dobrego imienia. Zarazem jednak należy kwotę zadośćuczynienia oznaczać z umiarem, stosownie do realiów społecznych, jak zamożność mieszkańców, wartość pieniądza itp., by nie pozostało poczucie krzywdy tymczasowo aresztowanego, ale i by orzeczenie nie było sposobem uzyskania nadmiernych korzyści finansowych.

137 W ocenie Sądu wniosek sformułowany przez pełnomocnika wnioskodawców jest rażąco wygórowany, sięgając astronomicznej wręcz kwoty w realiach niniejszej sprawy tj. kwoty po 141.140 zł na rzecz każdego z nich. Tak wyliczona kwota pochodzi z przemnożenia liczby dni pozbawienia wolności Z. W. (1) (48 dni) przez kwotę aktualnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, tj. kwotę 8.821,25 zł. Takie wyliczenie w ocenie Sądu razi jednak rażącym oderwaniem od realiów rozpatrywanej sprawy, od realiów polskiego społeczeństwa oraz od zamożności mieszkańców obecnej Polski oraz przeciętego poziomu ich życia. Pełnomocnik winien sobie zdać sprawę z tego, że wskazywana wyżej kwota średniego miesięcznego wynagrodzenia jest kwotą brutto, co oznacza, że kwota aktualnego średniego miesięcznego wynagrodzenia w Polsce to około 6.344 zł netto i za taką właśnie kwotę „przeciętny” człowiek żyjący w Polsce musi „przeżyć” miesiąc (a za kwotę około 9.516 zł netto – półtora miesiąca). Dla owego przeciętnego człowieka kwota około 141.140 zł (a tyle żądali wnioskodawcy za krzywdę związaną z pozbawieniem wolności za okres 48 dni), natomiast jest kwotą abstrakcyjną. Wyliczenie pełnomocnika i skutkująca tym wyliczeniem żądana kwota zadośćuczynienia całkowicie abstrahuje też od dotychczasowej, ugruntowanej przecież linii orzeczniczej w podobnych sprawach, która bynajmniej nie odnosi średniego miesięcznego wynagrodzenia osiąganego obecnie w naszym kraju do jednego dnia pozbawienia wolności. Tak prezentowane stanowisko nie jest również akceptowane przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu ( zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 maja 2024 r., II AKa 318/23; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2023r., II AKa 163/22, LEX nr 3657233).

138 W konsekwencji, zasądzając na rzecz wnioskodawców K. Z., T. W. i A. W. kwotę zadośćuczynienia, Sąd uznał, że kwota 45.000 zł (tj. po 15.000 zł na rzecz każdego z wnioskodawców) będzie adekwatna do krzywdy poniesionej przez Z. W. (1) w związku z jego pozbawieniem wolności w okresie od dnia 7 kwietnia do 26 maja 1950r. Wnioskowana przez prokuratora kwota po 9.000 złotych na rzecz każdego z wnioskodawców była w ocenie Sądu zbyt niska. Jednakże nie należy tracić z pola widzenia okoliczności, że Z. W. (1) przebywał w warunkach izolacji penitencjarnej przez okres 48 dni, którego nie można uznać za okres szczególnie długi, a z drugiej strony – tego, że sam fakt zatrzymania niewątpliwie powodował u Z. W. (1) stres i niepewność co do tego, jak długo w warunkach izolacji penitencjarnej zostanie, ponadto – jak konsekwentnie zeznawali wnioskodawcy – miał poczucie głębokiej niesprawiedliwości i krzywdy w związku ze zdarzeniami z lat 50-tych ubiegłego wieku, jednakże poza powyższymi okolicznościami, ze zgromadzonego materiału dowodowego żadne inne wynikają.

139 Odsetki od odszkodowania są wynagrodzeniem za opóźnienie w zapłacie sumy pieniężnej, która jest już wymagana i dlatego odsetki przysługują od dnia uprawomocnienia się wyroku

140 Inne

141 3.

142 Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

143 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

144 Przytoczyć okoliczności

145 ---

146 ---

KOSZTY PROCESU

147 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

148 Przytoczyć okoliczności

149 3, 4

150 Zgodnie z art.13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego koszty postępowania w sprawach objętych ustawą, w tym z tytułu ustanowienia pełnomocnika, ponosi Skarb Państwa.

151 W konsekwencji na rzecz wnioskodawców zasądzono zwrot kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, a kosztami postępowania obciążono Skarb Państwa.

PODPIS

152 P., 24 lutego 2025r.

153 sędzia Tomasz Borowczak

ZARZĄDZENIE

154 1) Proszę odnotować w kontrolce uzasadnień,

155 2) Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi wnioskodawców oraz Prokuratorowi

156 3) za 14 dni / z apelacją.

157 P., 24 lutego 2025r.

158 sędzia Tomasz Borowczak

159 Sędzia Tomasz Borowczak