Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 13 lutego 2025 r., III Ko 101/24

wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 13 lutego 2025 r., III Ko 101/24

Tekst

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

1 Dnia 13 lutego 2025r.

2 Sąd Okręgowy w Poznaniu III Wydział Karny w składzie:

3 Przewodniczący: sędzia Tomasz Borowczak

4 Protokolant: stażysta Roksana Śmieszek

5 przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu E. G.

6 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2025r. w P.

7 sprawy z wniosku

8 a) J. F., córki H. i W., urodzonej (...) w P. – żony M. F. (1) (zmarłego w dniu 16 czerwca 2009r.)

9 b) A. W., córki M. i J., urodzonej (...) w P. – córki M. F. (1) (zmarłego w dniu 16 czerwca 2009r.)

10 c) A. F., córki M. i J., urodzonej (...) w P. – córki M. F. (1) (zmarłego w dniu 16 czerwca 2009r.)

11 o zadośćuczynienie za krzywdę doznaną przez M. F. (1) wynikłą z wydania i wykonania decyzji nr (...) Komendanta Wojewódzkiego Milicji Obywatelskiej w P. z 28 stycznia 1982r. o internowaniu M. F. (1) w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego

12 1) Na podstawie art.8 ust.1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego zasądza od Skarbu Państwa na rzecz:

13 a) J. F. - żony M. F. (1)

14 b) A. W. – córki M. F. (1)

15 c) A. F. – córki M. F. (1)

16 tytułem zadośćuczynienia kwotę po 50 000 zł (pięćdziesiąt tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty.

17 2) W pozostałym zakresie wniosek oddala.

18 3) Na podstawie §11 ust.6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych zasądza od Skarbu Państwa na rzecz:

19 a) J. F.

20 b) A. W.

21 c) A. F.

22 po 1 440 złotych (jeden tysiąc czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów poniesionych w związku z ustanowieniem pełnomocnika.

23 4) Na podstawie art.13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.

Uzasadnienie

24 Wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

25 z dnia 13 lutego 2025r.

26 Sygnatura akt

27 III Ko 101/24

WNIOSKODAWCY

28 1. J. F., córka H. i W., urodzona (...) w P. – żona M. F. (1) (zmarłego w dniu 16 czerwca 2009r.),

29 2. A. W., córka M. i J., urodzona (...) w P. – córka M. F. (1) (zmarłego w dniu 16 czerwca 2009r.),

30 3. A. F. , córka M. i J., urodzona (...) w P. – córka M. F. (1) (zmarłego w dniu 16 czerwca 2009r.)

ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA

31 1.

32 Odszkodowanie (kwota główna)

33 Odsetki

34 ---

35 ---

36 2.

37 Zadośćuczynienie (kwota główna)

38 Odsetki

39 łącznie 1.402.578,75 złotych,

40 tj. po 467.526,25 złotych na rzecz każdej z wnioskodawczyń

41 ( wniosek zmodyfikowany na rozprawie w dniu 6 lutego 2025 r.)

42 od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty

43 3.

44 Inne

45 --------

46 Ustalenie faktów

47 Fakty uznane za udowodnione

48 Lp.

49 Fakt

50 Dowód

51 Numer karty

52 Na początku 1982r. M. F. (1) był studentem trzeciego roku studiów na kierunku architektura na Politechnice (...) i przynależał do związku zawodowego (...), zrzeszającego studentów w ramach (...) Zrzeszenia (...). M. F. (1) angażował się w działalność niepodległościową, polegającą na sporządzaniu i rozpowszechnianiu konspiracyjnych czasopism, broszur i wydawnictw, a także ulotek mających na celu wywołać niepokój społeczny, organizacji i uczestnictwie w manifestacjach czy pochodach. Działalność tego rodzaju była uznawana przez ówcześnie panującą władzę za wrogą ustrojowi państwa.

53 W związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981r. stanu wojennego, nasiliły się represje ze strony aparatu państwowego, zwłaszcza wobec działaczy opozycyjnych. Już wtedy M. F. (1) był poszukiwany przez Służby Bezpieczeństwa.

54 Decyzją Komendanta Wojewódzkiego Milicji Obywatelskiej w P. o numerze 155, wydaną w dniu 28 stycznia 1982r. internowano M. F. (1) i umieszczono w Zakładzie Karnym w G.; tego samego dnia dokonano zatrzymania M. F. (1) w mieszkaniu zajmowanym wspólnie z ojcem.

55 W trakcie pobytu w zakładzie karnym w G., w dniu 20 lutego 1982 r. M. F. (1) podjął protest głodowy, nie wykonywał poleceń strażników i funkcjonariuszy, wypisywał hasła niepodległościowe i wiersze prowokacyjne na ścianach celi, nosił ubrania z symbolami (...) i Polski Walczącej, co wielokrotnie skutkowało wymierzaniem wobec niego kar dyscyplinujących, a także stosowano środki bezpieczeństwa, polegające na użyciu siły fizycznej i umieszczeniu w celi zabezpieczającej (w dniach 2 i 3 lutego 1982r.). Podczas izolacji penitencjarnej M. F. (1) miał udzielane widzenia m.in. z ojcem czy siostrą.

56 W nocy z 28 lutego na 1 marca 1982r. M. F. (1) został przewieziony do Szpitala (...) w G. z uwagi na zgłaszane bóle brzucha i serca.

57 W dniu 2 marca 1982r. w godzinach wieczornych M. F. (1) zbiegł ze Szpitala (...). Od tego czasu w obawie przed ponownym ujęciem ukrywał się aż do dnia 16 czerwca 1982r., kiedy to dobrowolnie zgłosił się do i został ponownie osadzony w Zakładzie Karnym w G..

58 W dniu 7 lipca 1982r. wydano decyzję numer (...) o uchyleniu decyzji numer (...) o internowaniu M. F. (1) i tego samego dnia został on zwolniony.

59 W dniu 20 kwietnia 1991r. M. F. (1) zawarł związek małżeński z J. F., z którego to związek narodziły się dwie córki – A. F. (ur. (...)) oraz A. W. (ur. (...)).

60 M. F. (1) zmarł w dniu 16 czerwca 2009 r. |Sam nigdy nie wystąpił z wnioskiem o zadośćuczynienie w związku ze swoim internowaniem.

61 zeznania wnioskodawczyni J. F.

62 87-89

63 zeznania wnioskodawczyni A. W.

64 89

65 zeznania wnioskodawczyni A. F.

66 98

67 dokumenty załączone do wniosku

68 14-55

69 akta nadesłane przez IPN dot. M. F.

70 płyta CD – k. 68

71 kalendarium – M. F. (1)

72 84-85

73 Fakty uznane za nieudowodnione

74 Lp.

75 Fakt

76 Dowód

77 Numer karty

78 3.2.1.

79 ----

OCENA DOWODÓW

80 Dowody będące podstawą ustalenia faktów

81 Lp. faktu z pkt 3.1

82 Dowód

83 Zwięźle o powodach uznania dowodu

84 3.1.1

85 zeznania wnioskodawczyń: J. F., A. W., A. F.

86 uznane w całości za wiarygodne - z uwagi na ich konsekwencję, logiczność, zgodność z zasadami doświadczenia życiowego oraz wzajemną korelację wewnętrzną, a także ze zgromadzoną dokumentacją, przy czym najbardziej przydatne okazały się zeznania J. F., która miała największą wiedzę odnośnie zdarzeń z 1982r., natomiast córki M. A. F.-W. oraz A. F. z uwagi na wiek i śmierć ojca w czasie ich dzieciństwa, jak same przyznały, nie przywiązywały większej wagi do historii związanej z internowaniem M. F. (1).

87 dokumenty

88 Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy oraz te nadesłane przez IPN (na płycie CD0 Sąd uznał za w pełni przydatne - sporządzone przez organy do tego uprawnione, pozwalające na precyzyjne ustalenia okresu internowania M. F. (1), jego ucieczki i ukrywania się, sposobu traktowania go w zakładzie karnym czy zakończenia internowania.

89 Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

90 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

91 Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2

92 Dowód

93 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

94 ----

95 ---

96 --------

PODSTAWA PRAWNA

97 Odszkodowanie

98 1.

99 Kwota główna

100 Odsetki

101 ---

102 ---

103 Zwięźle o powodach podstawy prawnej

104 ---

105 Zadośćuczynienie

106 2.

107 Kwota główna

108 Odsetki

109 Kwota 150.000 zł (na rzecz każdej z trzech wnioskodawczyń po 50.000 złotych

110 art.481§1 k.c.

111 Zwięźle o powodach podstawy prawnej

112 Zgodnie z art.8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego osobie, wobec której (….) wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia albo decyzji.

113 W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców.

114 Inne

115 3.

116 Zwięźle o powodach podstawy prawnej

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA

117 Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia

118 Odszkodowanie

119 1.

120 Kwota główna

121 Odsetki

122 ---

123 ----

124 Zadośćuczynienie

125 2.

126 Kwota główna

127 Odsetki

128 Wnioskodawczynie wniosły o zasądzenie na rzecz każdej z nich rzecz kwoty po 467.526,25 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na skutek internowania M. F. (1) w okresie od dnia 28 stycznia do 7 lipca 1982 r., obejmującym również okres ucieczki i ukrywania się M. F. (1) w okresie między 2 marcem a 16 czerwca 1982 r.

129 Prokurator z kolei wniósł o zasądzenie na rzecz wnioskodawczyń kwoty łącznie 45.000 złotych, tj. po 15.000 złotych na rzecz każdej z nich. W ocenie Prokuratora zadośćuczynienie powinno być przyznane wyłącznie za okres faktycznej izolacji M. F. (1) (z pominięciem okresu, gdy na skutek ucieczki przebywał on poza miejscem internowania).

130 W pierwszej kolejności, odnosząc się do wniosku pełnomocnika wnioskodawczyń o zadośćuczynienie, Sąd podzielił jego stanowisko co do zasądzenia zadośćuczynienia również za okres obejmujący ucieczkę i ukrywanie się M. F. (1) od 2 marca do 16 czerwca 1982 r. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania decyzji o internowaniu. W konsekwencji, o kwestii przyznania zadośćuczynienia i jego wysokości za – w przypadku M. F. (1) – internowanie, decyduje nie tylko zbadanie, czy wydano wobec niego decyzję o internowaniu oraz czy był pozbawiony wolności w związku z wprowadzeniem stanu wojennego, ale też ewentualnych następstw internowania i innych zdarzeń pozostających w bezpośrednim związku z tymże internowaniem. Nie ulega przy tym wątpliwości, że M. F. (1) podjął ryzyko ucieczki ze Szpitala (...) w G., do którego został przewieziony w dniu 1 marca 1982r. z powodu przebywania w Zakładzie Karnym w G., w którym znalazł się na skutek zaangażowania w działalność na rzecz niepodległego Państwa Polskiego, a zatem ucieczka i ukrywanie się było niewątpliwie bezpośrednio związane z wydaniem decyzji o jego internowaniu, co z kolei implikuje wniosek, że zadośćuczynienie winno być przyznane za pełen okres 159 dni przypadający od dnia 28 stycznia 1982 r. do dnia 7 lipca 1982 r. ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2016 r., II KK 56/16, LEX nr 2054091).

131 Kontynuując, oczywistym jest, że stosowanie środków przymusu w postaci zatrzymania i internowania skutkowało w wypadku M. F. (1) naruszeniem jego dobra osobistego w postaci wolności. Okres naruszenia dobra wynosił w tym przypadku – mając na uwadze wyżej poczynione rozważania – łącznie 159 dni. Opierając się na materiale zgromadzonym w aktach sprawy, Sąd ustalił, iż w czasie internowania w zakładzie karnym w G. M. F. (1) podjął protest głodowy, nie wykonywał poleceń strażników i funkcjonariuszy, wypisywał hasła niepodległościowe i wiersze prowokacyjne na ścianach celi, nosił ubrania z symbolami (...) i Polski Walczącej, co wielokrotnie skutkowało wymierzaniem wobec niego kar dyscyplinujących, a także stosowano środki bezpieczeństwa, polegające na użyciu siły fizycznej i umieszczeniu w celi zabezpieczającej (w dniach 2 i 3 lutego 1982r.), ponadto miał ograniczony kontakt z najbliższymi w formie widzeń (z ojcem, siostrą), co niewątpliwie skutkowało cierpieniami psychicznymi. Dodatkowo wskazać należy, że powyższe negatywne następstwa internowania odnoszą się również do okresu, kiedy M. F. (1) ukrywał się – nie mógł on przecież powrócić wówczas do „dawnego życia”, nie mógł choćby powrócić zajęcia na studiach, nieustannie żył w strachu, albowiem miał świadomość, że w dalszym ciągu był poszukiwany przez organy aparatu państwa komunistycznego. W końcu wskazać również należy, iż M. F. (1) był wówczas osobą młodą, zmuszoną do przerwania studiów.

132 Suma zadośćuczynienia, mająca rekompensować krzywdę doznaną przez M. F. (1) winna być „odpowiednia”. Pojęcie to ma wprawdzie charakter niedookreślony, tym niemniej w orzecznictwie wskazuje się pewne kryteria, którymi należy kierować się przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia, a mianowicie to, że musi ono mieć charakter kompensacyjny, a więc winno przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną, nie będącą jednakże wartością nadmierną w stosunku do doznanej krzywdy. Określając wysokość zadośćuczynienia należy wziąć pod uwagę nie tylko czas trwania odosobnienia, ale także stopień dolegliwości, z jaką wiązało się stosowanie tego środka, a więc przykrości i przeżycia natury moralnej z tego wynikające, konieczność poddania się rygorom związanym z pobytem w warunkach izolacji. Zarazem jednak należy kwotę zadośćuczynienia oznaczać z umiarem, stosownie do realiów społecznych, jak zamożność mieszkańców, wartość pieniądza itp., by nie pozostało poczucie krzywdy internowanego, ale i by orzeczenie nie było sposobem uzyskania nadmiernych korzyści finansowych.

133 W ocenie Sądu wniosek sformułowany przez pełnomocnika wnioskodawczyń jest rażąco wygórowany, sięgając astronomicznej wręcz kwoty w realiach niniejszej sprawy kwoty 1.402.578,75 złotych. Tak wyliczona kwota pochodzi z przemnożenia liczby dni internowania M. F. (1) (łącznie 159 dni) przez kwotę aktualnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku tj. kwotę 8821,25 zł (vide: wyliczenie k.9 i wniosek sformułowany na rozprawie – k.89). Takie wyliczenie w ocenie Sądu razi jednak nie tylko sztucznością i schematycznością, ale przede wszystkim rażącym oderwaniem od realiów konkretnej sprawy, a także realiów życia polskiego społeczeństwa, od zamożności mieszkańców obecnej Polski i od przeciętego poziomu ich życia. Pełnomocnik winien sobie zdać sprawę z tego, że wskazywana wyżej kwota średniego miesięcznego wynagrodzenia żądana za jeden dzień internowania M. F. (1) jest kwotą brutto, co oznacza, że kwota aktualnego średniego miesięcznego wynagrodzenia w Polsce to około 6.344 zł netto i za taką właśnie kwotę „przeciętny” człowiek żyjący w Polsce musi „przeżyć” miesiąc. Dla owego przeciętnego człowieka żądana kwota jest kwotą abstrakcyjną. Wyliczenie pełnomocnika i skutkująca tym wyliczeniem żądana kwota zadośćuczynienia całkowicie abstrahuje też od dotychczasowej, ugruntowanej przecież linii orzeczniczej w podobnych sprawach, która bynajmniej nie odnosi przecież średniego miesięcznego wynagrodzenia osiąganego obecnie w naszym kraju do jednego dnia pozbawienia wolności ( zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 maja 2024 r., II AKa 318/23; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2023r., II AKa 163/22, LEX nr 3657233).

134 W konsekwencji, Sąd uznał, że zadośćuczynienie w wysokości łącznie 150.000 złotych (czyli po 50.000 zł na rzecz każdej z wnioskodawczyń) będzie kwotą adekwatną do krzywdy poniesionej przez M. F. (1).

135 Marginalnie Sąd pragnie również zauważyć, iż analizując przedmiotową sprawę Sąd oczywiście dostrzegł zasługującą na pochwałę i wyróżnienie postawę M. F. (1) – całkowicie zaangażowanego w działalność na rzecz Państwa Polskiego, niemniej kategorycznie podkreślić należy, iż zadośćuczynienie przysługuje przecież nie za samo prowadzenie działalności niepodległościowej czy opozycyjnej, lecz za krzywdę odniesioną w wyniku wydania lub wykonania decyzji o internowaniu.

136 Odsetki od odszkodowania są wynagrodzeniem za opóźnienie w zapłacie sumy pieniężnej, która jest już wymagana i dlatego odsetki przysługują od dnia uprawomocnienia się wyroku

137 Inne

138 3.

INNE ROZSTRZYGNIĘCIA ZAWARTE W WYROKU

139 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

140 Przytoczyć okoliczności

141 2

142 Żądanie wnioskodawczyń przekraczające kwotę zasądzoną na ich rzecz w pkt.1 części rozstrzygającej wyroku podlegało oddaleniu jako niezasadne.

KOSZTY PROCESU

143 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

144 Przytoczyć okoliczności

145 3, 4

146 Zgodnie z art.13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego koszty postępowania w sprawach objętych ustawą, w tym z tytułu ustanowienia pełnomocnika, ponosi Skarb Państwa. W konsekwencji na rzecz wnioskodawczyń zasądzono zwrot kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, przy czym Sąd miał na uwadze poświęcony przez pełnomocnika czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, jego wkład w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, a także jej rodzaj i zawiłość, co przesądziło o ustaleniu sześciokrotności stawki minimalnej.

147 Jednocześnie na mocy wyżej wskazanego przepisu, kosztami postępowania obciążono Skarb Państwa.

PODPIS

148 P., 24 lutego 2025r.

149 sędzia Tomasz Borowczak

ZARZĄDZENIE

150 1) Proszę odnotować w kontrolce uzasadnień,

151 2) Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć prokuratorowi i pełnomocnikowi wnioskodawczyń

152 3) za 14 dni / z apelacją.

153 P., 24 lutego 2025r.

154 sędzia Tomasz Borowczak

155 Sędzia Tomasz Borowczak