Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17 września 2026 r., I Ns 21/26

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17 września 2026 r., I Ns 21/26

Tekst

1 Sygn. akt I Ns 21/26

Uzasadnienie

2 postanowienia z dnia 17 września 2026 r.

3 Wnioskodawca S. U., działając jako pełnomocnik wyborczy Komitetu Wyborczego Wyborców S. Z. A. dla Mieszkańców, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy wniósł o:

4 - zakazanie uczestnikowi A. X. rozpowszechniania nieprawdziwych informacji, jakoby kandydat na Prezydenta Miasta A. S. Z. ponosił odpowiedzialność za śmierć ludzi w związku z podejmowanymi przez niego decyzjami, działaniami lub stanowiskiem dotyczącym infrastruktury ograniczającej prędkość w A., w szczególności poprzez rozpowszechnianie twierdzenia, że „za jego błędy ludzie płacą życiem”; 2. nakazanie uczestnikowi A. X.: I. usunięcia jego komentarzy- w serwisie (...) o treści: „Zwykły hipokryta! Szkoda że za jego błędy ludzie płacą życiem!” oraz w serwisie (...) o treści: „Zwykły hipokryta szkoda że jego błędy niewinni ludzie przypłacają życiem”- zamieszczonych pod publikacjami na profilu (...) z daty publikacji 24 sierpnia 2026 r., a dostępnymi pod wskazanymi we wniosku adresami

5 - sprostowania nieprawdziwej informacji poprzez opublikowanie w formie komentarza bezpośrednio pod postami profilu (...) a także na własnym publicznie dostępnym profilu uczestnika w O. oraz N. poprzez zamieszczenie odpowiedniej treści oświadczenia, które powinno zostać opublikowane przez uczestnika w terminie 24 godzin od uprawomocnienia się postanowienia w niniejszej sprawie bezpośrednio pod postami z dnia 24 sierpnia 2026 r. na profilu O. i N. (...) oraz na profilach uczestnika w obu tych serwisach, w sposób umożliwiający jego niezwłoczne dostrzeżenie przez osoby zapoznające się z tym materiałem, bez możliwości ograniczenia jego widoczności przez uczestnika lub osoby działające na jego polecenie lub za jego zgodą oraz bez dodawania jakichkolwiek komentarzy, wyjaśnień lub innych treści umniejszających jego znaczenie, jak również przy zastosowaniu czytelnego kroju czarnej czcionki i redakcji tekstu oraz o zobowiązanie uczestnika do utrzymywania publikacji oświadczenia na swoich profilach O. i N., jako jedynego wyłącznie przypiętego posta przez okres od jego opublikowania do co najmniej godziny 21:00 dnia 27 września 2026 r.- bez ograniczania jego widoczności przez ten czas i bez ingerowania w jego treść,

6 - nakazanie uczestnikowi przeproszenia S. Z. kandydata na Prezydenta Miasta A. w terminie 24 godzin od uprawomocnienia się postanowienia poprzez doręczenie wnioskodawcy, na ręce jego pełnomocnika, podpisanego własnoręcznie przez uczestnika pisemnego oświadczenia oznaczonej treści, z wytłuszczonym tytułem (...),

7 - nakazanie uczestnikowi opublikowania na koszt uczestnika w „Gazecie (...)”, w jej najbliższym wydaniu, na pierwszej stronie, oświadczenia zatytułowanego PRZEPROSINY o treści wskazanej we wniosku,

8 - nakazanie uczestnikowi wpłacenia kwoty 10.000 zł na rzecz organizacji pożytku publicznego: Fundacja (...) w A. O (...) z przeznaczeniem na pomoc w leczeniu dzieci poszkodowanych w wypadkach drogowych

9 Wniósł również o zasądzenie od uczestnika kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że wypowiedz uczestnika została zamieszczona pod publikacją dotyczącą S. Z., wzmacniała negatywny przekaz samej publikacji i przedstawiała S. Z. jako osobę, której działania miały doprowadzić do śmierci ludzi. Komentarz uczestnika pozostawał zatem w bezpośrednim związku z prowadzoną kampanią wyborczą, co potwierdza również fakt, że uczestnik wspiera inną kandydatkę w wyborach i angażuje się w agitację wyborczą. Wypowiedź uczestnika stanowiła zatem przykład negatywnej agitacji wyborczej. Wnioskodawca podniósł, że kwestionowana część wypowiedzi uczestnika nie miała charakteru jedynie krytycznej opinii, lecz stanowiła twierdzenie o faktach, które może być poddane obiektywnej weryfikacji. Zarzucił, że informacja jest nieprawdziwa gdyż S. Z. nie był ani sprawcą wypadku drogowego, do którego nawiązywała publikacja, ani osobą, której można przypisać jakąkolwiek odpowiedzialność za jego skutki. Nie jest również prawdą, aby wcześniejsze stanowisko S. Z. dotyczące infrastruktury ograniczającej prędkość samo w sobie doprowadziło do śmierci ludzi na ul. (...) czy w jakimkolwiek innym miejscu. Wnioskodawca podkreślił, że S. Z. nie pełni żadnej funkcji, od której zależałoby zarządzenie i organizacja ruchu drogowego lub podejmowanie jakichkolwiek decyzji w tym zakresie. Uzasadniając żądanie zasądzenia od uczestnika na rzecz oznaczonej organizacji pożytku publicznego kwoty 10.000 zł wskazał, że zarzut spowodowania śmierci ludzi jest szczególnie ciężkim zarzutem mogącym wpływać na decyzję wyborców.

10 Uczestnik wniósł o oddalenie wniosku. Zarzucił, że wypowiedź nie miała charakteru agitacji wyborczej, zawierała ocenę kandydata, a nie twierdzenie o faktach oraz że zawnioskowane środki są niewspółmierne do rzekomego zawinienia, w szczególności żądanie zapłaty i publikacji oświadczenia w Gazecie (...).

11 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

12 Wniosek był częściowo zasadny.

13 Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie wskazuje się, że zasadniczą funkcją sądowego rozstrzygania sporów powstających w toku prowadzonej kampanii wyborczej jest ochrona rzetelności procesu wyborczego, czemu służyć ma nałożony na sądy obowiązek weryfikowania zgodności z prawdą informacji podawanych w toku kampanii wyborczej. Przewidziany w kodeksie mechanizm kontroli ma w ten sposób zapewnić uczciwą kampanię wyborczą i tym samym umożliwić obywatelom dostęp do zgodnych z prawdą informacji o sprawach publicznych i o kandydatach. Kampania wyborcza powinna prowadzić bowiem do swobodnego i niezakłóconego uformowania się woli wyborców i podjęcia decyzji wyrażanej w akcie głosowania (tak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 lipca 2009 r. K 7/09, OTK-A 2009/7, poz. 113). Jak podkreślił Sąd Najwyższy, ratio legis tego unormowania tkwi w dążeniu do zapewnienia wyborcom nie tylko proceduralnej, ale i materialnej wolności wyboru, która może być zakłócona w razie sugestywnego (przy użyciu wszelkich form propagandy i agitacji) przedstawiania nieprawdziwych stanów i zdarzeń stanowiących przesłanki dokonywania wyboru wśród kandydatów (postanowienie SN z 10 kwietnia 2001 r., sygn. akt I CZ 25/01, OSNC 2001/12, poz. 176).

14 Podstawę prawną żądania w niniejszej sprawie stanowi art. 111 § 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - kodeks wyborczy (Dz.U.2023.2408 t.j. z dnia 2023.11.07), który stanowi, że jeżeli rozpowszechniane, w tym również w prasie w rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 1914), materiały wyborcze, w szczególności plakaty, ulotki i hasła, a także wypowiedzi lub inne formy prowadzonej agitacji wyborczej, zawierają informacje nieprawdziwe, kandydat lub pełnomocnik wyborczy zainteresowanego komitetu wyborczego ma prawo wnieść do sądu okręgowego wniosek o wydanie orzeczenia:

15 1. zakazu rozpowszechniania takich informacji;

16 2. przepadku materiałów wyborczych zawierających takie informacje;

17 3. nakazania sprostowania takich informacji;

18 4. nakazania publikacji odpowiedzi na stwierdzenia naruszające dobra osobiste;

19 5. nakazania przeproszenia osoby, której dobra osobiste zostały naruszone;

20 6. nakazania uczestnikowi postępowania wpłacenia kwoty do 100 000 złotych na rzecz organizacji pożytku publicznego.

21 Powołany przepis dotyczy zatem zarówno rozpowszechniania materiałów wyborczych jak również wypowiedzi i innych form prowadzenia agitacji wyborczej. Materiałem wyborczym jest - zgodnie z art. 109 § 1 ustawy - każdy pochodzący od komitetu wyborczego upubliczniony i utrwalony przekaz informacji mający związek z zarządzonymi wyborami. Z kolei agitacją wyborczą w rozumieniu art. 105 § 1 i 2 kodeksu wyborczego jest publiczne nakłanianie lub zachęcanie do głosowania w określony sposób, w tym w szczególności do głosowania na kandydata określonego komitetu wyborczego. Zgodnie z art. 106 § 1 kodeksu wyborczego agitację wyborczą może prowadzić każdy komitet wyborczy i każdy wyborca, w tym zbierać podpisy popierające zgłoszenia kandydatów po uzyskaniu pisemnej zgody pełnomocnika wyborczego. Z powyższych przepisów wynika, że o ile materiał wyborczy może pochodzić jedynie od komitetu wyborczego to agitację wyborczą może prowadzić zarówno komitet wyborczy, jak i wyborca. Wskazane zatem w art. 111 § 1 kodeksu wyborczego wypowiedzi lub inne formy prowadzonej agitacji wyborczej nie muszą pochodzić od komitetu wyborczego. Takie stanowisko odpowiada wymaganiom rzeczywistości i pozwala na zrealizowanie funkcji przypisanych roszczeniom z art. 111 § 1 Kodeksu wyborczego. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie zaakceptowano pogląd w myśl, którego wypowiedź wyborcza może pochodzić nie tylko od samego kandydata czy komitetu wyborczego (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 22 maja 2019 r., VI ACz 678/19, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 7 września 2013 r., I ACz 775/13). Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że autor wypowiedzi nie jest formalnie uczestnikiem kampanii wyborczej. Za formy agitacji i propagandy wyborczej uznaje się zarówno wypowiedzi osób zaangażowanych w kampanię wyborczą, jak też wszelkie publikacje mogące mieć wpływ na jej wynik (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 18 października 2018 r., I ACz 727/18, postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z 3.10.2019 r., XXIV Ns 77/19, LEX nr (...)).

22 Zgodne z art. 105 § 2 kodeksu wyborczego agitację wyborczą można prowadzić od dnia przyjęcia przez właściwy organ zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego na zasadach, w formach i w miejscach, określonych przepisami kodeksu. Agitacją wyborczą są zatem wypowiedzi, które pozostają w związku czasowym z zarządzonymi wyborami, a ponadto pozostają w związku przedmiotowym z wyborami-są zamieszczane z uwagi na trwające wybory i mogą mieć wpływ na wynik głosowania. Możliwa jest przy tym agitacja negatywna ograniczająca się do zniechęcania do glosowania na rzecz oznaczonego kandydata.

23 Dla dochodzenia roszczeń z art. 111 § 1 kodeksu wyborczego konieczna jest zatem koincydencja czasowa i przedmiotowa szeroko rozumianych wypowiedzi i innych form przekazu z toczącą się kampanią wyborczą i aktem wyboru. W rezultacie w trybie tym można dochodzić ochrony jedynie przed tego rodzaju nieprawdziwymi wypowiedziami, które mają charakter agitacji wyborczej, a więc są przekazywane z uwagi na trwającą kampanię wyborczą i pozostają w zawiązku z aktem wyboru, czy też mają na celu wywarcie wpływu na wynik głosowania.

24 W niniejszej sprawie posty kwestionowane przez wnioskodawcę powstały w czasie trwania kampanii wyborczej. Zostały zamieszczone pod wpisem oceniającym, czy S. Z. powinien zostać prezydentem miasta. Nie budzi zatem wątpliwości ich związek z kampanią wyborczą. Uwzględniając dodatkowo, że uczestnik zaangażowany jest w agitację na rzecz innego kandydata, to niewątpliwym jest, że treść wpisów ukierunkowana była na wywołanie niechęci potencjalnego wyborcy do oddania głosu na osobę opisaną w poście i zmierza do wywołania określonych postaw wyborców. Oczywistym jest bowiem, że w odbiorze potencjalnych wyborców fakt, że decyzje kandydata skutkowały śmiercią innych ludzi będzie rodził wątpliwości co do jego kwalifikacji do pełnienia funkcji prezydenta miasta. Oskarżenie kandydata o przyczynienie się do śmieci ludzi stanowi formę agitacji wyborczej, gdyż powszechnie przyjmuje się, że agitacja może mieć także charakter negatywny, to jest polegać na zniechęcaniu do głosowania na określone osoby. Ponadto takie rozumienie przepisu odpowiada potrzebom wynikającym z kształtu kampanii wyborczych, w ramach, których znaczna część aktywności skierowana jest na przypisanie przeciwnikom negatywnych zachowań czy właściwości. Pojęcie agitacji wyborczej należy również rozumieć, jako podejmowanie działań, mających wpłynąć na sferę motywacyjną potencjalnego wyborcy, co może następować przy pomocy różnych działań i zachowań, w sposób jawnie ukierunkowany, ale również w sposób pośredni, nieoczywisty (tak m.in. stanowisko Sądu Apelacyjnego w Warszawie, zawarte w orzeczeniu z dnia 5 kwietnia 2019 r., I ACz 359/19).

25 Przedmiotowe wpisy miały charakter agitacji wyborczej, negatywnej. Zostały opublikowane na publicznie dostępnym serwisie społecznościowym. W obecnych realiach społecznych, przy uwzględnieniu niepodważalnego znaczenia komunikacji internetowej dla kształtowania opinii publicznej, opublikowanie komentarza na portalu internetowym, adresowanego w istocie do nieograniczonego kręgu odbiorców, zawierającego nieprawdziwy opis zdarzeń, wpływa na publiczną ocenę osoby kandydującej w wyborach.

26 Nie ma też żadnych wątpliwości, że informacja podana w poście nie była prawdziwa. Jak słusznie podniósł wnioskodawca treść zamieszczonych postów nie miała charakteru ocennnego ale zawierała kategoryczną informację, że przez błędy kandydata ludzie płacą życiem. Nie ma przy tym żadnych podstaw do twierdzenia, że jakiejkolwiek decyzje podejmowane przez S. Z. miały wpływ na śmierć innych osób, w szczególności w kontekście wpisu, pod którym został zamieszczony kwestionowany post. Wpis dotyczył poglądów S. Z. odnośnie infrastruktury ograniczającej prędkość na drogach, a jak słusznie podniósł wnioskodawca żadnych decyzji w tym przedmiocie S. Z. nie mógł podejmować. W związku z tym zbędne było przeprowadzenie dowodów z zeznań świadka i wnioskodawcy na okoliczność, że podana informacja nie była prawdziwa.

27 Uczestnik rozpowszechniał nieprawdziwe informację o S. Z. i miało to charakter prowadzenia agitacji wyborczej. Jeżeli intencją uczestnika byłoby wyrażenie wątpliwości czy poglądy kandydata nie przyczynią się, kiedy zostanie prezydentem miasta, do pogorszenia bezpieczeństwa na drogach, to wpis miałby charakter ocenny i hipotetyczny. Natomiast stwierdzenie, że przez błędy kandydata giną ludzie rozpowszechnia nieprawdziwą i szkalującą kandydata informację oraz zmierza do jego zdyskredytowania w odbiorze potencjalnych wyborców. Zostały zatem spełnione przesłanki z art. 111 § 1 kodeksu wyborczego, co uzasadniało zastosowanie odpowiednich środków ochrony.

28 Konsekwencją stwierdzenia, że dana informacja jest nieprawdziwa, jest zgodnie z przywołanym przepisem nakazanie sprawcy naruszenia zaniechania dalszego rozpowszechniania informacji, jej sprostowania, a także przeproszenia osoby, której dobra zostały naruszone. Zasadne było zatem żądanie zakazania uczestnikowi dalszego rozpowszechniania tych informacji, usunięcia ich i zamieszczenia sprostowania. Wskazana we wniosku treść oświadczenia jest odpowiednia zarówno co do treści jak i wnioskowanej formy. Zawiera konieczne elementy – stwierdzenie, że podana informacja nie była prawdziwa oraz przeproszenie osoby pokrzywdzonej. Zasadny był również wniosek aby sprostowanie nie zostało zniekształcone przez dodatkowe komentarze jak również aby zostało utrzymane na wskazanych portalach do dnia wyborów. Taki sposób publikacji daje największą gwarancję odwróceni szkodliwych skutków rozpowszechnienia przez uczestnika nieprawdziwych informacji. Brak było natomiast podstaw do nakazania uczestnikowi aby to był jedyny post przypięty na jego prywatnych profilach internetowych gdyż w trybie powołanej ustawy nie można zabronić uczestnikowi zamieszczenia na swoich profilach postów nie objętych przepisem art. 111 § 1 kodeksu wyborczego.

29 Nie był też zasadny wniosek o opublikowanie oświadczenia w Gazecie (...) i wysłanie przeprosin bezpośrednio S. Z.. Nieprawdziwe informacje zostały rozpowszechnione w Internecie, a zatem wystarczające dla osiągnięcia celów ustawy było zamieszczenie sprostowania i przeproszenia również w Internecie, na portalach, na których doszło do rozpowszechniania nieprawdziwych informacji oraz dodatkowo na portalach prywatnych uczestnika. Nakazanie uczestnikowi publikacji dodatkowo w Gazecie (...) pozostawałoby nieadekwatne do dokonanego naruszenia. Należy bowiem wskazać, że dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego usunięcia skutków wypowiedzi forma i sposób usunięcia tych skutków musi być adekwatna do naruszenia oraz jego zasięgu, oświadczenie powinno mieć taki sam potencjalny zasięg oddziaływania jak wypowiedź uczestnika.

30 Uwzględniając cel niniejszego postępowania oraz czas konieczny do zamieszczenia wskazanych oświadczeń w Internecie Sąd określił termin wykonania obowiązku na 24 godziny od daty uprawomocnienia orzeczenia.

31 Sąd nie uwzględnił żądania nakazania uczestnikowi wpłacenia kwoty 10.000 zł na rzecz wskazanej we wniosku Fundacji, uznając, iż dotychczas uwzględniony środek jest wystarczający do osiągnięcia celu postępowania. Środki zastosowane w niniejszej sprawie, muszą, bowiem zachowywać rozsądną relację proporcjonalności. Zasądzenie dodatkowo od uczestnika postępowania kwoty pieniężnej byłoby nieproporcjonalne do uzasadnionego prawnie celu, który miał zostać zrealizowany w tym postępowaniu. Sąd podziela przy tym stanowisko wyrażone w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 9 stycznia 2007 r. w sprawie K. przeciwko Polsce ((...)), sprowadzające się do wniosku, że sankcje pieniężne powinny być stosowane z wyjątkową ostrożnością, przy uwzględnieniu zasady proporcjonalności środków.

32 W związku z powyższym Sąd Okręgowy orzekł jak w postanowieniu, na podstawie art. 111 § 1 pkt 1 i pkt 3 kodeksu wyborczego.

33 Sędzia Anna Jawień