Wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 26 stycznia 2026 r., V U 997/25

wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 26 stycznia 2026 r., V U 997/25

Tekst

1 Sygn. akt V U 997/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 26 stycznia 2026 r.

3 Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący: Sędzia Romuald Kompanowski

6 Protokolant: st.sekr.sądowy Piotr Durajczyk

7 po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2026 r. w Kaliszu

8 odwołania D. H.

9 od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S..

10 z dnia 8 września 2025 r. Nr (...)

11 w sprawie D. H.

12 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S..

13 o rekompensatę z tytułu pracy w warunkach szczególnych

14 Zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.. z dnia 8 września 2025 r. znak (...) w ten sposób, że przyznaje odwołującej D. H. przy ustaleniu wysokości emerytury prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych poczynając od 1 lipca 2025r.

15 Sędzia Romuald Kompanowski

Uzasadnienie

16 Decyzją z 8 września 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.. odmówił D. H. przy obliczaniu wysokości emerytury uwzględnienia rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych albowiem wnioskodawczyni nie udowodniła 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych.

17 W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że nie został udowodniony 15-letni okres wykonywania zatrudnienia w szczególnych warunkach do dnia 31 grudnia 2008 r., wskazując, że wnioskodawczyni udowodniła okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach jedynie w wymiarze 8 lat, 1 miesiąca i 21 dni w okresie od 10 czerwca 1983 r. do 31 lipca

18 1991 r. w Zakładach (...) jako okres zatrudnienia na kolei. Do okresu pracy w szczególnych warunkach organ rentowy nie uwzględnił odwołującej okresu równorzędnego z okresem zatrudnienia na kolei od dnia 1 sierpnia 1991 r. do 23 października 1991 r. i od 26 października 1991 r. do 31 stycznia 1995 r., a także okresu od 1 lutego 1995 r. do 30 listopada 2005 r. ze względu na brak wskazania w świadectwie pracy charakteru pracy zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) oraz brak punktu dotyczącego zajmowanego stanowiska pracy zgodnie z zarządzeniem resortowym. Ponadto organ rentowy nie uwzględnił okresu pracy od 13 marca 2006 r. do 19 czerwca 2006 r. w (...) Sp. z o.o. ponieważ w świadectwie pracy nie podano charakteru pracy zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) oraz nie wskazano prawidłowo przepisów resortowych.

19 Od powyższej decyzji odwołanie wniosła D. H.. W uzasadnieniu powołała się na zatrudnienie w latach 1983 - 2005 kiedy wykonywała pracę w szczególnych warunkach na stanowisku spawacza.

20 W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalanie.

21 Sąd ustalił, co następuje:

22 Odwołująca D. H., urodzona (...), uzyskała prawo do emerytury poczynając od 1 lipca 2025 roku tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Poza sporem pozostaje także wykonywanie przez odwołującą się pracy w szczególnych warunkach w okresie od 10 czerwca 1983 r. do 31 lipca 1991 r. w rozmiarze łącznie 8 lat 1 miesiąca i 21 dni.

23 Od dnia 1 września 1980 r. do 30 czerwca 2002 r. odwołująca się była zatrudniona w Fabryce (...) S.A. w S.., która była następcą prawnym Zakładów (...) w S.., która to fabryka w strukturach kolejowych (...) pozostawała do dnia 31 lipca 1991 r., a okresy pracy odwołującej od dnia 1 sierpnia 1991 r. do 23 października 1991 r. i od 26 października 1991 r. do 31 stycznia 1995 r. są okresami równorzędnymi z okresem zatrudnienia na kolei.

24 W świadectwie pracy z dnia 30 listopada 2005 r. pracodawca wskazał, że w okresie od 1 lutego 1995 r. do 30 listopada 2005 r. odwołująca się wykonywała pracę w szczególnych warunkach na stanowisku spawacza oraz kwalifikując stanowisko według załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r. w sprawie wcześniejszego wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze: wykaz A dział XIV poz.12 oraz Zarządzenie Nr 64 MK z dnia 29 czerwca 1983 r.

25 Początkowo w okresie od 1 września 1980 r. do 9 września 1983 r. odwołującą się była zatrudniona w charakterze ucznia – ślusarz – spawacz. Następnie od dnia 10 czerwca 1983 r. została zatrudniona na stanowisku ślusarza – spawacza. W okresie zatrudnienia w Zakładach (...), a następnie u następców prawnych Zakładu wykonywała pracę na stanowisku: uczeń ślusarz-spawacz, ślusarz – spawacz oraz spawacz.

26 Odwołująca się od 1 lipca 2002 r. była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy w Fabryce (...) Sp. z o.o. do 30 listopada 2005 r., kiedy rozwiązano z odwołującą się umowę o pracę w związku z likwidacją zakładu.

27 Ponadto w okresie od 13 marca 2006 r. do 19 czerwca 2006 r. odwołująca się była zatrudniona w (...) Sp. z o.o. Za wyżej podany okres, pracodawca wystawił odwołującej świadectwo pracy wskazując w nim na wykonywanie pracy w szczególnych warunkach na stanowisku spawacz oraz kwalifikację stanowiska według załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r. w sprawie wcześniejszego wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze: wykaz A dział XIV poz.12 oraz Zarządzenie Nr 64 MK z dnia 29 czerwca 1983 r.

28 (okoliczności niesporne)

29 dowód: świadectwo pracy z 30.11.2005 r., świadectwo pracy z dnia 19 czerwca

30 2006 r., umowa o pracę z dnia 10 czerwca 1983 r. – akta organu rentowego

31 Zakłady (...), a następnie następca prawny tych zakładów Fabryka (...) S.A. oraz Fabryka (...) Sp. z o.o., zajmowały się produkcją i naprawą wagonów kolejowych w tym głównie naprawami wagonów towarowych.

32 Odwołująca zajmowała się spawaniem wagonów, konstrukcji oraz podzespołów wagonowych. Początkowo pracowała na oddziale Z4, a następnie na oddziale Z5. Odwołująca się pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy od godz. 7.00 do godz. 15.00, a często również w ramach nadgodzin. D. H. pracowała wyłącznie jako spawacz i nie wykonywała innych prac, gdyż przygotowaniem elementów do spawania zajmowali się monterzy.

33 (dowód-świadectwo pracy odwołującej z Fabryki (...) z zaznaczeniem okresów pracy w szczególnych warunkach, dokumenty osobowo-finansowe odwołującej - akta emerytalno-rentowe odwołującej, zeznania świadka A. Z. z dnia 12 stycznia 2026 r., zeznania świadka D. Ł. z dnia 12 stycznia 2026 r., zeznania świadka T. S. z dnia 26 stycznia 2026 r., zeznania odwołującej z dnia 26 stycznia 2026 r.)

34 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym w aktach ZUS, na podstawie zeznań świadków oraz korespondującego z tymi dowodami przesłuchania ubezpieczonej.

35 Zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za kompletny i spójny, a tym samym za wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz rozstrzygnięcie sprawy.

36 Sąd zważył, co następuje:

37 Odwołanie okazało się uzasadnione.

38 Przedmiotem postępowania było rozstrzygnięcie czy odwołującej się przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

39 Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, rekompensata to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej.

40 W myśl natomiast art. 21 ust. 1 ustawy, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych.

41 W myśl art. 23 ust. 1 ustawy - ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę.

42 Bezspornym w niniejszej sprawie było to, że D. H. nie nabyła prawa do wcześniejszej emerytury ani do emerytury pomostowej.

43 Ogólne zasady nabywania prawa do emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po 1948 r. zostały uregulowane w przepisie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń, zwanej dalej ustawą emerytalną który stanowi, iż ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

44 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz

45 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

46 Za pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach uważa się pracownika zatrudnionego przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia, oraz w znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

47 Wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom tym przysługuje prawo do emerytury ustala się na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

48 Zgodnie z § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia okresami uzasadniającymi prawo do świadczeń są okresy, w których praca w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

49 W myśl § 2 ust. 2 tego rozporządzenia okresy pracy w takim charakterze stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy.

50 Jednocześnie w myśl rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. Nr 237, poz. 1412), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności: legitymacja ubezpieczeniowa, legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia (§ 22 ust. 1).

51 Należy jednak wskazać, iż ustalenie rodzaju wykonywanej pracy na podstawie osobowych środków dowodowych nie jest wyłączone w postępowaniu przed sądem rozpoznającym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których przewiduje się odstępstwa od zasad ogólnych postępowania dowodowego, bowiem zgodnie z treścią przepisu art. 473 § 1 k.p.c., dowód z zeznań świadków jest dopuszczalny w zasadzie co do wszystkich faktów spornych lub niemożliwych do udowodnienia za pomocą dowodu z dokumentu, a nawet ponad i przeciwko osnowie dokumentu (por. wyrok SN z 8 grudnia 1998 r. II UKN 357/98, uchwała SN z 24 września 1984 r., III UZP 6/84).

52 Postępowanie sądowe zainicjowane wniesieniem przez ubezpieczoną odwołania od decyzji organu rentowego toczy się bowiem według zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Zgodnie zaś z art. 233 § 1 k.p.c. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału.

53 W konsekwencji możliwe jest ustalenie okresów pracy w szczególnych warunkach również w oparciu o inne dowody niż zaświadczenia z zakładów pracy (uchwała SN z 21 września 1984 r., sygn. III UZP 48/84 oraz uchwała SN z 10 marca 1984 r., sygn. III UZP 6/84). Powyższe wynika także z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1985 r. (II UZP 5/85),

54 w której SN stwierdził, że jeżeli odwołujący wykaże, że z powodu likwidacji zakładu pracy nie jest możliwe przedstawienie zaświadczenia z zakładu pracy, to może tę okoliczność dowodzić wszelkimi środkami dowodowymi (por. też wyrok SN z dnia 8 kwietnia 1999 r. II UKN 619/98).

55 Dla rozstrzygnięcia spornej kwestii zasadnym stało się zatem ustalenie, czy praca wykonywana przez wnioskodawczynię w spornym okresie była pracą wykonywaną w warunkach szczególnych, o jakich mowa w cytowanych wyżej przepisach.

56 W wykazie A dział XIV poz. 12 do załącznika do wyżej cytowanego rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku jako praca w szczególnych warunkach jest wymieniona praca przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym i atomowodorowym. Również w Zarządzeniu Nr 64 Ministra Komunikacji z dnia 29 czerwca 1983 roku w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej (Dz.Urz.MB.1983.10.77) w dziale XIV w pkt 12 jako praca w szczególnych warunkach jest wymieniona praca przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym i atomowodorowym.

57 Przy czym, należy pamiętać, iż o określonych skutkach prawnych wykonywania pracy w warunkach szczególnych, stanowi ustawa oraz utrzymane jej przepisami (art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej) rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r. Zarządzenia resortowe traktowane są tylko jako wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach i mają one znaczenie, o ile są dostosowane do treści załącznika do rozporządzenia i stanowią jego uszczegółowienie, poprzez bardziej ścisłe ustalenie stanowisk pracy (por wyroki SN: z dnia 20 października 2005 r., I UK 41/05, OSNP 2006/19-20/306, z dnia 9 maja 2006 r., II UK 183/05, LEX nr 1001301).

58 Obraz rzeczywistego zakresu wykonywanych w spornym okresie obowiązków odwołującej się, jaki jawi się z treści jej przesłuchania i zeznań świadków, nie pozostawia

59 w ocenie Sądu, żadnych wątpliwości, że odwołująca się wykonywała, wtedy stale i w pełnym wymiarze czasu, prace spawacza. W ocenie Sądu, nie zachodziły podstawy, aby logicznym

60 i spójnym zeznaniom świadków, odmówić wiarygodności, bowiem, pracowali oni, w spornych okresach zatrudnienia, razem z odwołującą się, a nadto świadek A. Z., zatrudniony od 1986 r., na stanowisku kontrolera jakości kontrolował pracę odwołującej się, zatem posiadał odpowiednią wiedzę na temat charakteru wykonywanej przez D. H. pracy.

61 Przedkładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że zgromadzony i niepodważony przez organ rentowy materiał dowodowy w postaci zeznań odwołującej, zeznań świadków i zgromadzonej dokumentacji jednoznacznie potwierdza charakter wykonywanej przez ubezpieczoną pracy w okresie zatrudnienia w Fabryce (...) S.A. od dnia 1 sierpnia 1991 r. do 23 października 1991 r. i od 26 października 1991 r. do 31 stycznia 1995 r. oraz w okresie od 1 lutego 1995 r. do 30 listopada 2005 r. w tym od dnia 1 lipca 2002 r. w Fabryce (...) Sp. z o.o., a także okresu zatrudnienia od 13 marca 2006 r. do 19 czerwca 2006 r. w (...) Sp. z o.o. na stanowisku spawacza.

62 Fabryka (...) S.A. w S.. wyszła ze struktur kolejowych z dniem 1 sierpnia 1991 r. i nie była już w tym okresie jednostką kolejową. Sąd okresu równorzędnego tj. od 1 sierpnia 1991 r. do 23 października 1991 r. i od 26 października 1991 r. do 31 stycznia 1995 r. nie uwzględnił, ponieważ sam okres równorzędny z okresami zatrudnienia na kolei nie jest okresem zatrudnienia na kolei. Jednak odwołująca się nadal wykonywała w tym okresie pracę spawacza i była to praca w szczególnych warunkach.

63 W niniejszym postępowaniu niesporne jest, iż organ rentowy zaliczył odwołującej okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 8 lat 1 miesiąca i 21 dni wynikającej z pracy w Zakładach (...). Odwołująca od 1 sierpnia 1991 r. do 23 października 1991 r. i od 26 października 1991 r. do 31 stycznia 1995 r. oraz w okresie od 1 lutego 1995 r. do 30 listopada 2005 r. w pełnym wymiarze czasu pracy pracowała na stanowisku spawacza, a jej praca polegała na spawaniu elementów wagonów kolejowych, a więc tego rodzaju praca w świetle cytowanych wyżej przepisów jest pracą w szczególnych warunkach. Ponadto okres od dnia 13 marca do 19 czerwca 2006 r. Sąd również zakwalifikował do pracy w szczególnych warunkach.

64 Jeżeli do okresu zatrudnienia na kolei traktowanego jako wykonywanie pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 8 lat, 1 miesiąca i 21 dni, dodany zostanie okres pracy na stanowisku spawacza – traktowany także jako praca w szczególnych warunkach – od 1 sierpnia 1991 r. do 23 października 1991 r. i od 26 października 1991 r. do 31 stycznia 1995 r., okres od 1 lutego 1995 r. do 30 listopada 2005 r. , a także okres od dnia 13 marca 2006 r. do 19 czerwca 2006 r. to odwołująca się udowodniła ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

65 Na mocy art. 129 ust. 1 cytowanej ustawy świadczenia wypłaca się, poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, a więc prawo do rekompensaty, należało przyznać od 1 lipca 2025 roku, kiedy odwołująca się uzyskała prawo do emerytury.

66 Powyższe oznacza, że zostały spełnione warunki do przyznania odwołującej się wzrostu świadczenia z tytułu co najmniej 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych.

67 Reasumując, Sąd uznał, że D. H. legitymuje się wymaganym 15-letnim stażem pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.

68 Pozostałe przesłanki do nabycia uprawnienia do rekompensaty były bezsporne.

69 Wobec powyższego na podstawie art. 477¹⁴ § 2 k.p.c. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

70 Sędzia Romuald Kompanowski