Wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 30 grudnia 2025 r., V U 809/25

wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 30 grudnia 2025 r., V U 809/25

Tekst

1 Sygn. akt V U 809/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 30 grudnia 2025 r.

3 Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący: Sędzia Romuald Kompanowski

6 Protokolant: st.sekr.sądowy Piotr Durajczyk

7 po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2025 r. w Kaliszu

8 odwołania Z. S.

9 od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w X..

10 z dnia 7 lipca 2025 r. Nr (...)

11 w sprawie Z. S.

12 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w X..

13 o emeryturę pomostową

14 Oddala odwołanie.

15 Sędzia Romuald Kompanowski

Uzasadnienie

16 Decyzją z 7 lipca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w X.. odmówił Z. S. prawa do emerytury pomostowej albowiem w myśl art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 wskazanej ustawy. Do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach w myśl art. 49 ustawy pomostowej został zaliczony okres zatrudnienia od 4 października 1989 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. Na podstawie dowodów dołączonych do wniosku Zakład przyjął za udowodnione okresy nieskładkowe – 2 miesiące i 23 dni, składkowe 39 lat 1 miesiąc i 23 dni oraz staż sumaryczny 39 lat 4 miesiące i 16 dni. Do pracy w warunkach szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 wskazanej ustawy o emeryturach pomostowych, organ rentowy nie zaliczył pracy wykonywanej w okresie 1 stycznia 2009 – 21 lutego 2025 albowiem praca odwołującego w tym okresie na stanowisku laboranta nie była związana z ryzykiem wystąpienia awarii technicznej z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego

17 Odwołanie od powyższej decyzji złożył Z. S.. W uzasadnieniu odwołania skarżący powołał się na pracę w warunkach szczególnych w zakwestionowanym przez ZUS okresie. Wskazując na powyższe odwołujący wniósł o zmianę decyzji i przyznanie prawa do emerytury pomostowej.

18 Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.

19 Sąd ustalił, co następuje:

20 Odwołujący Z. S. urodzony dnia (...) został zatrudniony 4 października 1989 r. w Zakładzie (...) S.A. w E. i wykonywał pracę do 21 lutego 2025 r. na rzecz kolejnych podmiotów przejmujących zakład pracy. W tym okresie odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę laboranta – technika analityka w należącej do pracodawcy elektrociepłowni.

21 / bezsporne /

22 Dla wskazanego wyżej stanowiska została u pracodawcy sporządzona Ocena ryzyka zawodowego. Według zawartych tam kryteriów dla stanowiska laboranta chemicznego, podstawowym zagrożeniem jest uszkodzenie wzroku, poparzenie, porażenie prądem elektrycznym, przebywanie w pomieszczeniach w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych nierakotówrczych i rakotwórczych, narażenie na pył węglowy, chloroform, chrom i metanol. Prawdopodobieństwo wystąpienia powyższych czynników zagrożenia w środowisku pracy odwołującego zostało ocenione jako prawdopodobne w przypadku poparzenia oraz mało prawdopodobne w przypadku pozostałych czynników. Szacowane ryzyko dla zdrowia pracownika ocenione zostało jako średnie w przypadku narażenia na poparzenie, porażenie prądem, przebywanie w pomieszczeniach w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych rakotwórczych lub szkodliwych dla zdrowia, narażenia na chrom i metanol oraz małe w przypadku pozostałych czynników.

23 dowód: ocena ryzyka zawodowego - w aktach sprawy

24 Powyższy stan faktyczny, Sąd ustalił w oparciu o powołane dokumenty znajdujące się w załączonych aktach organu rentowego, których autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron. Sąd dał wiarę również zeznaniom odwołującego w zakresie wskazywanych przez niego zadań realizowanych na stanowisku technika laboranta.

25 Sąd nie dał wiary pozostałej części zeznań odwołującego odnoszącej się do wpływu funkcjonowania elewatora na środowisko i zagrożeń dla zdrowia i życia ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. W tej części zeznania wskazujące na znaczny poziom zagrożeń związanych z obecnością w środowisku pracy czynników wykraczających poza obszar prowadzonych przez odwołującego badań i tym samym stwarzające ryzyko katastrofy, nie korespondują z danymi zawartymi w ocenie ryzyka zawodowego opracowanej dla potrzeb zapobiegania prawdopodobieństwa wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty. Wśród wskazanych tam czynników szkodliwych, niebezpiecznych i uciążliwych wymienione zostało narażenie zdrowia pracownika wobec kontaktu z czynnikami chemicznych lub prądem stwarzające średnie lub małe zagrożenia dla osób przebywających w miejscu pracy odwołującego. Pominięte zostały takie czynniki jak wybuchowe, żrące, trucizny. Dodatkowo zawarta tam charakterystyka postępowania z czynnikami szkodliwymi i niebezpiecznymi oraz z odpadami produkcyjnymi wskazuje na ich usuwanie w miejscu ich powstania. Tak przedstawiony obraz zagrożeń związanych z pracą elewatora nie koresponduje z obrazem przedstawionym przez odwołującego. Dokumenty opracowane przez wyspecjalizowane służby zajmujące się szeroko rozumianą sferą bezpieczeństwa i warunków funkcjonowania podmiotów gospodarczych zawiera elementy fachowości.

26 Z tych samych przyczyn, sąd nie dał wiary wystawionemu przez pracodawcę świadectwu wykonywania pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych za okres 1.01.2009 – 21.02.2025.

27 Sąd zważył, co następuje:

28 Zgodnie z przepisem art. 4 ustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5-12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

29 1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948r.;

30 2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

31 3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

32 4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

33 5) po dniu 31 grudnia 2008r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

34 Z unormowania tego wynika, że przy nabywaniu prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 4 ustawy uwzględnieniu podlegają przypadające przed dniem 1.01.1999 r. okresy pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 i art. 33 ustawy emerytalnej, jednakże dotyczy to wyłącznie sytuacji spełnienia przez ubezpieczonego kolejnego warunku jakim jest wykonywanie po 31 grudnia 2008 r. pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych. Suma obydwu okresów musi być nie mniejsza niż 15 lat.

35 Okres od 4 października 1989 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. pracy wykonywanej w szczególnych warunkach wynosi 19 lat 1 miesiąc i 25 dni. Zatem na gruncie art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, odwołujący mógłby uzyskać prawo do wnioskowanego świadczenia gdyby jego praca w okresie od dnia 1 stycznia 2009 r. do 21 lutego 2025 r. była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na jednym ze stanowisk zawartych w załączniku nr 1 albo w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

36 Odwołujący wykonywał wprawdzie prace w warunkach szczególnych w okresie od 4 października 1989 r. do 31 grudnia 2008 r., lecz były to prace w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów rozporządzania Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. W myśl pkt 3 art. 49 ustawy koniecznym jest, aby w dniu wejście w życie ustawy, tj. w dniu 1 stycznia 2009 r. wnioskujący posiadał jakikolwiek okres pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

37 Wprowadzając przepisy dotyczące emerytur pomostowych, ustawodawca - formułując pojęcie pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu wykładanych przepisów - zrezygnował z przymiotu stałości wykonywania tej pracy, który to przymiot był pojmowany jako świadczenie pracy przynajmniej przez miesiąc. Jeżeli jedynym kryterium pozostał wymiar czasu pracy, to wobec braku odpowiedniego przepisu w ustawie o emeryturach pomostowych oraz z uwagi na to, że emerytury pomostowe są adresowane wyłącznie do ubezpieczonych będących pracownikami, dla oceny spełnienia tego kryterium, można odwołać się do art. 129 § 1 k.p. (lub do przepisów normujących czas pracy dla danego stanowiska). Zgodnie z tym przepisem czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, nieprzekraczającym czterech miesięcy. Podstawowa norma odwołuje się w ten sposób do przeciętnej liczby godzin na dobę oraz w tygodniu, a także do liczby dni, ustalając również maksymalny okres, w jakim należy dokonać rozliczenia. Przy braku szczególnych unormowań, za wystarczające dla uznania, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest wykonywanie przez niego prac z art. 3 pkt 1 lub 3 ustawy o emeryturach pomostowych zgodnie z właściwymi dla niego normami czasu pracy, która przy braku unormowań szczególnych może być wykonana w okresie pięciodniowego tygodnia pracy ( tak Sąd Najwyższy w uchwale z 18.05.2022 r. w sprawie III UZP 2/22 ).

38 Prace wykonywane przez odwołującego po dniu 31 grudnia 2008 r. na stanowisku technik laborant nie zostały ujęte w załącznikach nr 1 i 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Jak wynika z Oceny ryzyka zawodowego, sporządzonej dla stanowiska pracy odwołującego prowadzi do wniosku, że praca na ww. stanowisku nie jest pracą przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.

39 Jak stanowi art. 3 ust. 1 i 3 cyt. ustawy, prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.

40 Z kolei prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

41 W sytuacji kiedy osoba ubiegająca się o to świadczenie nie kontynuuje po 31 grudnia 2008 r. pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ustawy i z tego względu posiada jedynie staż pracy w warunkach szczególnych według poprzednio obowiązujących przepisów, to może nabyć prawo do emerytury pomostowej jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy (okres prac) można kwalifikować jako prace w warunkach szczególnych w rozumieniu obecnie obowiązujących przepisów (art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych) lub o szczególnym charakterze (art. 3 ust. 3 tej ustawy).

42 Jak wynika z przepisu art. 49 cyt. ustawy, prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:

43 1) po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

44 2) spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12 (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania przedmiotowej decyzji);

45 3) w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

46 Z powyższego wynika, że warunkiem nabycia emerytury pomostowej w świetle wykładni językowej art. 4 i 49 ustawy o emeryturach pomostowych jest legitymowanie się określonym w ustawie stażem w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze oraz kontynuowanie pracy w tych warunkach po wejściu w życie ustawy o emeryturach pomostowych, tj. po 31 grudnia 2008 r.

47 Niemniej jednak w myśl art. 49 ww. ustawy podstawą do przyjęcia możliwości uzyskania emerytury pomostowej jest to, żeby w dniu wejścia w życie ustawy o emeryturach pomostowych tj. w dniu 1 stycznia 2009 r. ubiegający się miał okres pracy na jednym ze stanowisk wskazanych art. 3 ust. 1 i 3, a które to stanowiska są wyszczególnione w załącznikach nr 1 i Nr 2.

48 Poddane w tym miejscu zagadnienie sporne sprowadza się do interpretacji punktu 14 załącznika nr 2 do ustawy w brzmieniu: "prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego". Ustawa o emeryturach pomostowych nie definiuje pojęć procesów technicznych i technologicznych, poważnej awarii i bezpieczeństwa publicznego. W ocenie sądu prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi stwarzać awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego, to prace wykonywane przez osoby zatrudnione na stanowiskach, na których prace wykonywane są przy instalacjach technologicznych lub obiektach technicznych, na których awaria techniczna, w rozumieniu ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. Nr 62, poz. 558 z późn. zm.) może spowodować poważne skutki, równoważne skutkom poważnych awarii, określonym w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2003 r. Nr 5, poz. 58) i które nie są zaliczone do kategorii dużego lub zwiększonego ryzyka wystąpienia poważnej awarii na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. Nr 62, poz. 558 z późn. zm.) awarią techniczną jest gwałtowne, nieprzewidziane uszkodzenie lub zniszczenie obiektu budowlanego, urządzenia technicznego lub systemu urządzeń technicznych, powodujące przerwę w ich używaniu lub utratę ich właściwości. Stosownie zaś do § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do głównego inspektora ochrony środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 5, poz. 58), poważne awarie to m.in. awarie, które były następstwem uwolnienia w trakcie magazynowania lub transportu dowolnej substancji, która ze względu na swoje właściwości lub ilość może być niebezpieczna dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska, prowadząc przynajmniej do jednego ze skutków spośród rodzajów skutków, o których mowa w pkt 2 lit. a-d tj. skutki wobec osób, szkody w środowisku, szkody w mieniu oraz negatywne skutki wykraczające poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pojęcie "bezpieczeństwo publiczne" - w aspekcie odnoszącym się do prac o szczególnym charakterze - oznacza bezpośrednie zagrożenia środowiska, w tym zdrowia i/lub życia obywateli w zakresie szerszym niż populacja pracowników danego zakładu. Z powyższego wynika jednoznacznie, że niewystarczające jest wywołanie jakiejkolwiek awarii wskutek wadliwego sterowania procesem technicznym.

49 W dalszej kolejności stwierdzić należy, że jako prace o szczególnym charakterze w rozumieniu pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, można kwalifikować tylko takie prace, które polegają na "bezpośrednim sterowaniu". Wykonujący je pracownik musi obsługiwać urządzenia, maszyny lub instalacje i stale kontrolować ich parametry, reagując na wszelkie odchylenia i podejmując działania korygujące, co w założeniu ma doprowadzić do niedopuszczenia do wystąpienia poważnej awarii ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. W piśmiennictwie zwrócono także uwagę, że konieczne jest istnienie związku przyczynowego między sterowaniem procesem technicznym a możliwością spowodowania awarii (B. Gudowska, K. Ślebzak (red.), Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Emerytury pomostowe. Komentarz, (...) 2013, s. 923). Zatem konieczne jest stwierdzenie, że wykonywanie przez pracownika obowiązków przy obsłudze takich urządzeń, maszyn lub instalacji może grozić awarią techniczną. Praca odwołującego na stanowisku technik laborant chemiczny nie spełniała warunków koniecznych do uznania jej za pracę w rumieniu punktu 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

50 W formule opisowej przedstawionej pod pozycjami 13 i 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych kluczowe jest ponadto określenie czynności polegającej na "bezpośrednim sterowaniu". W wyroku z dnia 9 maja 2019 r., III UK 115/18, Sąd Najwyższy słusznie stwierdził, że przy wykonywaniu tego rodzaju pracownik musi obsługiwać urządzenia, maszyny lub instalacje i stale kontrolować ich parametry, reagując na wszelkie odchylenia i podejmując działania korygujące, co w założeniu ma doprowadzić do niedopuszczenia do wystąpienia poważnej awarii ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego (w większym zakresie niż ograniczone do jednego stanowiska pracy; por. też wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30 marca 2021r., III AUa 1049/20, LEX nr 3165844). Z powyższego jednoznacznie wynika, że prace, które mogą być rozpatrywane jako możliwe do zaliczenia do rodzajów prac ujętych w pkt 13 czy pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, muszą spełniać wymagania związane z bezpośrednim sterowaniem, co w rozumieniu tej ustawy obejmuje prace wykonywane przez osoby wyspecjalizowane w obsłudze urządzeń, maszyn i instalacji, niezbędne do zapewnienia pełnej, kontroli parametrów sterowanych urządzeń. Dotyczy to pracowników, których zadaniem jest reagowanie na odchylenia (poza dopuszczalne granice) parametrów sterowanego procesu/instalacji przed zadziałaniem automatyki zabezpieczeniowej lub podejmowanie działań korygujących tak, aby nie dopuścić do wystąpienia poważnej awarii ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.

51 Odwołujący żadnego z analizowanych rodzajów prac nie wykonywał. Do jego zadań nie należało bezpośrednie sterowanie procesami technologicznymi, czy technicznymi ani wykonywanie prac bezpośrednio przy sterowaniu blokami energetycznymi wytwarzającymi energię elektryczną lub cieplną. Prace, które ubezpieczony realizował, pośrednio były związane z wytwarzaniem energii, a to dlatego, że pobierał próbki materiałów stosowanych w urządzeniach wytwarzających ciepło a następnie analizował skład chemicznych pobranego materiału w odrębnym pomieszczeniu laboratorium. Jego zadanie nie wiązało się jednak z reagowaniem na zauważone odchylenia parametrów pracy bloku energetycznego, jeszcze przed zadziałaniem stosowanej automatyki zabezpieczeniowej, tak aby nie dopuścić do wystąpienia poważnej awarii. Ubezpieczony nie wykonywał ciągłego nadzoru nad parametrami pracy bloku ciepłowniczego, jak też nie sprawdzał poprawności wskazań układów sygnalizacyjnych i pomiarowych. Jego praca nie spełniała więc kryteriów, jakie ustawodawca stawia pracom wymienionym w punktach 13, 14 i 16 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Inne zaś punkty tego załącznika, jak i załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych, nie są natomiast adekwatne do pracy wykonywanej przez odwołującego.

52 Zatem odwołujący nie legitymował się okresem pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 cytowanej wyżej ustawy.

53 W tych warunkach zaskarżona decyzja organu rentowego odpowiada prawu, a odwołanie Z. S. jako niezasadne zgodnie z art. 477¹⁴ § 1 k.p.c., podlegało oddaleniu.

54 Sędzia Romuald Kompanowski