Wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 1 września 2025 r., V U 795/24

wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 1 września 2025 r., V U 795/24

Tekst

1 Sygn. akt V U 795/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 1 września 2025 r.

3 Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący: Sędzia Romuald Kompanowski

6 Protokolant: st.sekr.sądowy Piotr Durajczyk

7 po rozpoznaniu w dniu 1 września 2025 r. w Kaliszu

8 odwołania P. P.

9 od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K..

10 z dnia 5 sierpnia 2024 r. Nr (...)

11 w sprawie P. P.

12 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K..

13 o rekompensatę z tytułu pracy w szczególnych warunkach

14 Zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.. z dnia 5 sierpnia 2024 r. znak (...) w ten sposób, że przyznaje odwołującemu P. P. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach poczynając od (...)

15 Sędzia Romuald Kompanowski

Uzasadnienie

16 Decyzją z dnia 05 sierpnia 2024 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.. po rozpatrzeniu wniosku P. P. z dnia 21 czerwca 2024 r. odmówił mu prawa do przyznania emerytury z rekompensatą za pracę w szczególnych warunkach. W uzasadnieniu organ rentowy stwierdził, że nie został udowodniony 15-letni okres wykonywania zatrudnienia w szczególnych warunkach do dnia 31 grudnia 2008 r., wskazując, że odwołujący udowodnił okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach jedynie w wymiarze 14 lat, 1 miesiąca, 1 dnia w okresie od 01 grudnia 1977 r. do 31 grudnia 1991 r., w (...) S.A. w L.. jako okres zatrudnienia na kolei. Do okresu pracy w szczególnych warunkach organ rentowy nie uwzględnił odwołującemu okresu równorzędnego z okresem zatrudnienia na kolei od dnia 01 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 1996 r. Organ rentowy wskazał, że okresy równorzędne z okresami zatrudnienia na kolei oraz okresy zaliczane do okresów zatrudnienia na kolei wymienione w art. 44 i 45 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2024 r. poz. 1631) nie mogą zostać uwzględnione do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach.

17 P. P. odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie oraz ponowne przeliczenie lat pracy w szczególnych warunkach.

18 W odpowiedzi na odwołanie, organ rentowy wniósł o jego oddalenie.

19 Sąd ustalił, co następuje:

20 Odwołujący P. P. urodzony (...), uzyskał prawo do emerytury, poczynając od 11 czerwca 2024 r. tj. od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego dla mężczyzn-65 lat. Wysokość emerytury ustalono w oparciu o kwotę składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji oraz kwoty zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwoty środków zewidencjonowanych na subkoncie. Odwołujący nie miał wcześniej ustalonego prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w warunkach szczególnych ani też ustalonego prawa do emerytury pomostowej.

21 Odwołujący miał przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w następujących okresach: od 20 listopada 2006 r. do 31 października 2008 r., od 01 lutego 2008 r. do 31 marca 2023 r., od 01 lipca 2023 r. na dalszy okres. W związku z przyznaniem emerytury prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ustało z dniem (...)

22 Poza sporem pozostaje także pozostawanie odwołującego w stosunku pracy od 01 grudnia 1977 r. do 19 listopada 2006 r. w (...) S.A. w L.. W okresie tego zatrudnienia odwołujący wykonywał pracę palacza kotłowego w pełnym wymiarze czasu. Z powyższego okresu organ rentowy uznał odwołującemu okres pracy w warunkach szczególnych w rozmiarze 14 lat, 1 miesiąc, 1 dzień.

23 (bezsporne)

24 W ramach wyżej wskazanego stanowiska odwołujący na początku pracy w ww. zakładzie był przyuczany do zawodu palacza przez ok. jednego roku. Były dwa piece wysokociśnieniowe ręcznego podawania opalane węglem kamiennym. Obsługa była ręczna i należało doglądać parametrów pracy kotła, a z kolei właściwe parametry uzyskiwało się poprzez dosypywanie ręcznie węgla, oraz również ręcznie trzeba było wyczyścić palenisko z wypalonego węgla. Piec był dwupaleniskowy. Kocioł podgrzewał parę, która podgrzewała olej do nasycania podkładów. Odwołujący pracował na zmianach po 8 godzin dziennie i wykonywał tę samą pracę również po likwidacji Przedsiębiorstwa (...) w L.. z dniem 31 marca 1998 r. i przejęciem jego mienia przez (...) S.A. w L.. z dniem 01 kwietnia 1998 r. (...) S.A w L.. stała się stroną w stosunku pracy.

25 Z dokumentacji technicznej wynika, że w listopadzie 1994 r. doszło do wymiany kotła obsługiwanego ręcznie na kocioł parowy (...) nr fabr. (...), który spowodował zautomatyzowanie obsługi kotła.

26 Dokumentacja poświadczająca o zakupie kotła parowego typ(...) nr fabr. (...) uległa zniszczeniu. Zachowała się tylko część dokumentacji, a mianowicie poświadczenie montażu kotła, protokół odbioru technicznego, jak również wpis w książce inwentarzowej w rubryce data, symbol i nr dowodu, wpisana jest data 30 listopada 1994 r.

27 ( dowód: zeznania świadków: S. K., Z. W., I. S., zeznania odwołującego, dokumentacja przedstawiona przez (...) S.A. w aktach sprawy, świadectwo pracy w aktach sprawy, dokumentacja zawarta w aktach osobowych)

28 Zebrany materiał dowodowy – wyżej przytoczony – Sąd uznał za kompletny i spójny, a tym samym za wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz rozstrzygnięcia sprawy.

29 Sąd zważył, co następuje:

30 Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. 2024 r. poz. 1696) rekompensata to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

31 W myśl natomiast art. 21 ust. 1 ustawy, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed 01 stycznia 2009 r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

32 W myśl art. 23 ust. 1 ustawy - ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę.

33 Bezsporne w niniejszej sprawie było to, że P. P. nie nabył prawa do wcześniejszej emerytury ani do emerytury pomostowej.

34 Za pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach uważa się pracownika zatrudnionego przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz w znacznym stopniu uciążliwości, lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

35 Wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom tym przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983 r. poz. 8.43).

36 Zgodnie z § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia okresami uzasadniającymi prawo do świadczeń są okresy, w których praca w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

37 W myśl § 2 ust. 2 tego rozporządzenia okresy pracy w takim charakterze stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy.

38 Z kolei w myśl § 4 ust. 3 cytowanego wyżej rozporządzenia do okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych zalicza się także okres zatrudnienia na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin.

39 Jednocześnie w myśl rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. Nr 237, poz. 1412), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności: legitymacja ubezpieczeniowa, legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia (§ 22 ust. 1).

40 Należy jednak wskazać, iż ustalenie rodzaju wykonywanej pracy na podstawie osobowych środków dowodowych nie jest wyłączone w postępowaniu przed Sądem rozpoznającym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których przewiduje się odstępstwa od zasad ogólnych postępowania dowodowego, bowiem zgodnie z treścią przepisu art. 473 § 1 k.p.c., dowód z zeznań świadków jest dopuszczalny w zasadzie co do wszystkich faktów spornych lub niemożliwych do udowodnienia za pomocą dowodu z dokumentu, a nawet ponad i przeciwko osnowie dokumentu (por. wyrok SN z 8 grudnia 1998 r. II UKN 357/98, uchwała SN z 24 września 1984 r., III UZP 6/84).

41 Postępowanie sądowe zainicjowane wniesieniem przez ubezpieczonego odwołania od decyzji organu rentowego toczy się bowiem według zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Zgodnie zaś z art. 233 § 1 k.p.c. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału.

42 W konsekwencji możliwe jest ustalenie okresów pracy w szczególnych warunkach również w oparciu o inne dowody niż zaświadczenia z zakładów pracy (uchwała SN z 21 września 1984 r., sygn. III UZP 48/84 oraz uchwała SN z 10 marca 1984 r., sygn. III UZP 6/84). Powyższe wynika także z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1985 r. (II UZP 5/85), w której SN stwierdził, że jeżeli odwołujący wykaże, że z powodu likwidacji zakładu pracy nie jest możliwe przedstawienie zaświadczenia z zakładu pracy, to może tę okoliczność dowodzić wszelkimi środkami dowodowymi (por. też wyrok SN z dnia 8 kwietnia 1999 r. II UKN 619/98).

43 Wobec powyższego Sąd mógł oprzeć swoje rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie na wynikach postępowania dowodowego z innych dokumentów oraz z zeznań odwołującego.

44 Z treści zaskarżonej decyzji wynika zaliczenie odwołującemu okresu pracy w warunkach szczególnych w rozmiarze 14 lat, 1 miesiąc i 1 dzień przypadającego w okresie od 01 grudnia 1977 r. do 31 grudnia 1991 r.

45 W ocenie Sądu przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwoliło na dokonanie ustaleń faktycznych, że odwołujący od 01 stycznia 1992 r. pracował w jednostce, która do 31 grudnia 1991 r. była w strukturze (...). Mimo że od 01 stycznia 1992 r. zakład wyszedł ze struktur (...), to dalsza praca może być traktowana jako praca w warunkach szczególnych, ale nie jako praca na kolei, tylko praca w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, ale jako praca odpowiadająca jednemu ze stanowisk wymienionych w załączniku do rozporządzenia. W tym przypadku w wykazie A, dział XIV, pkt 1 wymieniona jest praca niezautomatyzowana palaczy i rusztowych kotłów parowych lub wodnych typu przemysłowego. Od 01 stycznia 1992 odwołujący nadal pracował jako palacz w (...) S.A. Przyjmując datę instalacji kotła nowego typu, który nie wymagał obsługi ręcznej na listopad 1994 r., należy przyjąć, że do momentu instalacji nowego kotła, obsługiwane i używane były nadal stare kotły i w związku z tym do okresu 14 lat, 1 miesiąca i 1 dnia należy doliczyć okres od 01 stycznia 1992 r. do października 1994 r. Okres takiej pracy przekracza 15 lat.

46 Powyższe oznacza, że zostały spełnione warunki do przyznania odwołującemu wzrostu świadczenia z tytułu co najmniej 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych.

47 Reasumując, Sąd uznał, że P. P. legitymuje się wymaganym 15-letnim stażem pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.

48 Pozostałe przesłanki do nabycia uprawnienia do rekompensaty były bezsporne.

49 Sąd przyznał rekompensatę od (...)r. ze względu na to, że po wydaniu decyzji o przyznaniu emerytury z urzędu od (...) r., odwołujący 21 czerwca 2024 r. złożył wniosek o przyznanie emerytury z rekompensatą i dlatego należało przyznać rekompensatę od daty uzyskania uprawnień emerytalnych.

50 Wobec powyższego na podstawie art. 477¹⁴ § 2 k.p.c. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

51 Sędzia Romuald Kompanowski