Wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 8 września 2025 r., V U 455/25
wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 8 września 2025 r., V U 455/25Otwórz w aplikacji
Tekst
1 Sygn. akt V U 455/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
2 Dnia 8 września 2025 r.
3 Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
4 w składzie:
5 Przewodniczący: Sędzia Romuald Kompanowski
6 Protokolant: st.sekr.sądowy Piotr Durajczyk
7 po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2025 r. w Kaliszu
8 odwołania T. G.
9 od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L..
10 z dnia 12 marca 2025 r. Nr (...)
11 w sprawie T. G.
12 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L..
13 o rekompensatę z tytułu pracy w szczególnych warunkach
14 Zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L.. z dnia 12 marca 2025 r. znak (...) w ten sposób, że przyznaje odwołującemu T. G. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach poczynając od (...)
15 Sędzia Romuald Kompanowski
Uzasadnienie
16 Decyzją z dnia 12 marca 2025 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L.. przyznał T. G. prawo do emerytury od (...) r. tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego i jednocześnie odmówił przy obliczaniu wysokości emerytury uwzględnienia rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych, albowiem wnioskodawca nie udowodnił 15-letniego okresu takiej pracy. Organ rentowy nie uwzględnił okresów wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze od 04 marca 1983 r. do 05 listopada 1989 r. oraz od 01 sierpnia 1990 r. do 31 sierpnia 1991 r. z tytułu zatrudnienia w (...) w I., ponieważ płatnik składek nie podał charakteru pracy zgodnie z wykazem, działem i pozycją zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983 r. Nr 8, poz. 43.) oraz stanowiska pracy zgodnie z przepisem resortowym tj. Zarządzeniem Nr 64 Ministra Komunikacji z 29 czerwca 1983 r.
17 Od powyższej decyzji odwołanie wniósł T. G.. W uzasadnieniu odwołania odwołujący powołał się na zatrudnienie w okresie 04 marca 1983 r. do 05 listopada 1989 r., od 01 sierpnia 1990 r. do 31 sierpnia 1991 r. w Przedsiębiorstwie (...) w I., a od 01 września 1991 r. do 31 grudnia 2002 r., od 01 kwietnia 2003 r. do 31 października 2007 r., od 01 maja 2008 r. do 27 lutego 2025 r. w (...) S.A. ((...)).
18 W odpowiedzi na tak sformułowane wnioski organ rentowy wniósł o oddalanie odwołania, uzasadniając, że przedłożone świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach w Przedsiębiorstwie (...) w I. nie spełniają wymogów formalno-prawnych. Organ rentowy nie uznał pozostałych okresów wymienionych w odwołaniu, ponieważ odwołujący nie przedstawił świadectw wykonywania pracy w szczególnych warunkach.
19 Sąd ustalił, co nastepuje:
20 Odwołujący T. G., urodzony (...), uzyskał prawo do emerytury, poczynając od 05 lutego 2025 r. tj. od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego dla mężczyzn - 65 lat. Wysokość emerytury ustalono w oparciu o kwotę składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji oraz kwoty zwaloryzowanego kapitału początkowego, oraz środków zewidencjonowanych na subkoncie z uwzględnieniem ich waloryzacji. Odwołujący wcześniej nie miał ustalonego prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w warunkach szczególnych ani też ustalonego prawa do emerytury pomostowej.
21 (bezsporne)
22 Odwołujący w okresie od 01 września 1978 r. do 16 kwietnia 1979 r. pracował w Zakładzie (...) I. na stanowisku ślusarz-spawacz, a w okresie od 17 kwietnia 1979 r. do dnia 02 marca 1983 r. w Spółdzielni Kółek (...) w F. z/s M. na stanowisku traktorzysty.
23 Poza sporem pozostaje także pozostawanie odwołującego w stosunku pracy od 04 marca 1983 r. do 31 sierpnia 1991 r. w Przedsiębiorstwie (...) w I.. W okresie tego zatrudnienia odwołujący zajmował stanowisko kierowcy. To przedsiębiorstwo wystawiło w dniu 25 listopada 1999 r. świadectwo pracy w szczególnych warunkach, z którego wynika, iż w okresach od 04 marca 1983 r. do 05 listopada 1989 r., od 01 sierpnia 1990 r. do 31 sierpnia 1991 r. odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę kierowcy samochodu ciężarowego.
24 W okresie od 01 września 1991 r. do 26 lutego 2025 r. odwołujący pracował w (...) S.A. w pełnym wymiarze czasu na stanowisku kierowca, robotnik budowlany. Pracodawca w wystawionym świadectwie pracy z dnia 27 lutego 2025 r. nie zawarł informacji, że odwołujący pracował w warunkach szczególnych.
25 Odwołujący w Przedsiębiorstwie (...) w I. pracował w pełnym wymiarze czasu pracy jako kierowca pojazdu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 ton i na początku pracy kierował wywrotką, a następnie ciągnikiem siodłowym. Natomiast w (...) S.A. odwołujący od 01 września 1991 r. do 2001 r., od kwietnia 2003 r. do października 2007 r. i od sierpnia 2008 r. do emerytury pracował jako kierowca wywrotki i ciągnika siodłowego. Przewoził materiały sypkie takie jak żwir, grys, asfalt, beczki z masą asfaltową.
26 (dowód: zeznania świadków: T. S., T. H., zeznania odwołującego, świadectwa pracy w aktach osobowych)
27 Z akt osobowych-pracowniczych T. G. jako byłego pracownika (...) Przedsiębiorstwa (...) S.A. wynika, że pracę w tym zakładzie rozpoczął on w dniu 01 września 1991 r. jako kierowca. W aktach osobowych odwołującego zalegają oświadczenia bezpośrednich jego przełożonych (dyrektora, kierownika) o tym, że wykonywał on pracę w warunkach szczególnych, każdego roku pracy. Obejmują one lata 1991-2025. Wskazano w nich na pracę odwołującego na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony.
28 (dowód: akta osobowe pracownicze odwołującego, jako byłego pracownika (...) S.A.)
29 Zebrany materiał dowodowy – wyżej przytoczony – Sąd uznał za kompletny i spójny, a tym samym za wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz rozstrzygnięcia sprawy.
30 Sąd zważył, co następuje:
31 Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. 2024 r. poz. 1696), rekompensata to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
32 W myśl natomiast art. 21 ust. 1 ustawy, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 01 stycznia 2009 r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
33 W myśl art. 23 ust. 1 ustawy - ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę.
34 Bezspornym w niniejszej sprawie było to, że T. G. nie nabył prawa do wcześniejszej emerytury ani do emerytury pomostowej.
35 Za pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach uważa się pracownika zatrudnionego przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz w znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.
36 Wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom tym przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983.8.43)
37 Zgodnie z § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia okresami uzasadniającymi prawo do świadczeń są okresy, w których praca w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
38 W myśl § 2 ust. 2 tego rozporządzenia okresy pracy w takim charakterze stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy.
39 Jednocześnie w myśl rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. Nr 237, poz. 1412), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności: legitymacja ubezpieczeniowa, legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia (§ 22 ust. 1).
40 Należy jednak wskazać, iż ustalenie rodzaju wykonywanej pracy na podstawie osobowych środków dowodowych nie jest wyłączone w postępowaniu przed sądem rozpoznającym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których przewiduje się odstępstwa od zasad ogólnych postępowania dowodowego, bowiem zgodnie z treścią przepisu art. 473 § 1 k.p.c., dowód z zeznań świadków jest dopuszczalny w zasadzie co do wszystkich faktów spornych lub niemożliwych do udowodnienia za pomocą dowodu z dokumentu, a nawet ponad i przeciwko osnowie dokumentu (por. wyrok SN z 8 grudnia 1998 r. II UKN 357/98, uchwała SN z 24 września 1984 r., III UZP 6/84).
41 Postępowanie sądowe zainicjowane wniesieniem przez ubezpieczonego odwołania od decyzji organu rentowego toczy się bowiem według zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Zgodnie zaś z art. 233 § 1 k.p.c. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału.
42 W konsekwencji możliwe jest ustalenie okresów pracy w szczególnych warunkach również w oparciu o inne dowody niż zaświadczenia z zakładów pracy (uchwała SN z 21 września 1984 r., sygn. III UZP 48/84 oraz uchwała SN z 10 marca 1984 r., sygn. III UZP 6/84). Powyższe wynika także z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1985 r. (II UZP 5/85), w której SN stwierdził, że jeżeli odwołujący wykaże, że z powodu likwidacji zakładu pracy nie jest możliwe przedstawienie zaświadczenia z zakładu pracy, to może tę okoliczność dowodzić wszelkimi środkami dowodowymi (por. też wyrok SN z dnia 8 kwietnia 1999 r. II UKN 619/98).
43 Wobec powyższego Sąd mógł oprzeć swoje rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie na wynikach postępowania dowodowego z innych dokumentów oraz z zeznań odwołującego i świadków.
44 Okoliczność sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła zatem nieudowodnienia wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy od 04 marca 1983 r. do 05 listopada 1989 r., od 01 sierpnia 1990 r. do 31 sierpnia 1991 r. w Przedsiębiorstwie (...) w I., ponieważ w świadectwie pracy z 25 listopada 1999 r. płatnik składek nie podał charakteru pracy zgodnie z wykazem, działem i pozycją zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z 07 lutego 1983 r. (Dz. U. 1983 r. Nr 8, poz. 43.) oraz stanowiska pracy zgodnie z przepisem resortowym tj. Zarządzeniem Nr 64 Ministra Komunikacji z 29 czerwca 1983 r. oraz okresów pracy od 01 września 1991 r. do 31 grudnia 2002 r., od 01 kwietnia 2003 r. do 31 października 2007 r. i od 01 maja 2008 r. do 27 lutego 2025 r. w (...) S.A. ponieważ w świadectwie pracy z 27 lutego 2025 r. nie ma informacji, że odwołujący wykonywał pracę w szczególnych warunkach.
45 W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd przyjął, że ubezpieczony posiada wymagany 15-letni okres pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. O ile były pracodawca-Przedsiębiorstwo (...) w I. wystawił ubezpieczonemu dokument potwierdzający okresy pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, o jakim mowa w przepisie § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.1983, Nr 8, poz. 43)., o tyle rację ma organ rentowy, że nie spełnia on wszystkich wymogów wymaganym przywołaną wyżej regulacją prawną. Bez konieczności ich wykładania wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa sądowego, w postępowaniu odwoławczym przed sądem nie obowiązują jednak ograniczenia dowodowe, jakie występują w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym, a sąd może ustalić okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość jak: okresy zatrudnienia, w tym wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, za pomocą wszelkich środków dowodowych, przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984 r. III UZP 6/84, uchwała Sądu Najwyższego z 21 września 1984 r. III UZP 48/84, wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2006 r., I UK 179/06, LEX nr 342283).
46 Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że ubezpieczony w spornym okresie wykonywał pracę kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony zarówno w Przedsiębiorstwie (...) w I., jak i w (...) S.A. Zeznania świadków i odwołującego oraz dokumentacja osobowa potwierdzają, że odwołujący w spornych okresach wykonywał pracę w szczególnych warunkach. Pracę tę należy przyporządkować do prac opisanych w wykazie A, dziale VIII, pkt. 2 w załączniku do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U.1983, Nr 8, poz. 43).
47 Mając na uwadze powyższe, uznał Sąd, że T. G. legitymuje się okresem pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, w rozmiarze wystarczającym dla uskutecznienia swojego wystąpienia o prawo do stosownej z tego tytułu rekompensaty.
48 Dlatego zaskarżoną decyzję należało zatem zmienić, o czym orzeczono na podstawie przepisu art. 477¹⁴§ 2 k.p.c.
49 Sedzia Romuald Kompanowski