Wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 13 maja 2025 r., V U 330/25

wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 13 maja 2025 r., V U 330/25

Tekst

1 Sygn. akt V U 330/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 13 maja 2025 r.

3 Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący: Sędzia Stanisław Pilarczyk

6 Protokolant: st.sekr.sądowy Anna Sobańska

7 po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2025 r. w Kaliszu

8 odwołań Ł. P.

9 od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

10 z dnia 16 stycznia 2025 r. Nr (...)

11 z dnia 24 stycznia 2025 r. Nr (...)

12 w sprawie Ł. P.

13 przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

14 o prawo do emerytury rolniczej, wstrzymanie wypłaty emerytury i zwrot nienależnie pobranych świadczeń emerytalno-rentowych

15 Oddala odwołania

16 Sędzia Stanisław Pilarczyk

Uzasadnienie

17 Decyzją z dnia 16 stycznia 2025 roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego uchylił decyzję z dnia 14 sierpnia 2024 roku o przyznaniu wnioskodawcy Ł. P., urodzonemu (...), prawa do emerytury rolniczej od dnia 7 sierpnia 2024 roku. Jako podstawę wydania decyzji przywołał art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że decyzją z dnia 14 sierpnia 2024 roku. przyznano wnioskodawcy prawo do emerytury rolniczej, ponieważ wnioskodawca osiągnęła 60 rok życia, wykazała wymagany okres ponad 25 lat a dokładnie 25 lat i 8 dni okresów ubezpieczenia emerytalno-rentowych rolników.

18 Po przyznaniu prawa do emerytury rolniczej organ rentowy ustalił, iż od dnia 1 lipca 2016 roku do dnia 28 lipca 2016 roku Ł. P. podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zawartej umowy zlecenia, a od dnia 19 lutego 2018 roku do dnia 30 kwietnia 2018 roku – ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy o pracę. W związku z powyższym organ rentowy ustalił, iż udowodnił on jedynie 24 lata, 8 miesięcy i 28 dni okresów ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolników.

19 U. okoliczność, dotyczącą podlegania innemu ubezpieczeniu rolniczemu, organ rentowy potraktował jako nową okoliczność i uchylił swoją decyzję z dnia 14 sierpnia 2024 roku o przyznaniu Ł. P. prawa do emerytury rolniczej. Decyzją z dnia 24 stycznia 2025 roku wstrzymał mu wypłatę emerytury rolniczej od dnia 1 lutego 2025 roku oraz ustalił nadpłatę emerytury rolniczej za okres od dnia 7 sierpnia 2024 roku do dnia 31 stycznia 2025 roku, z powodu wyłączenia z ubezpieczenia społecznego rolników, oraz zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranej emerytury za ten okres.

20 Odwołania od powyższych decyzji złożył Ł. P., reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, wnosząc o uznanie, iż ma on prawo do emerytury rolniczej oraz o uchylenie decyzji o wstrzymaniu prawa do emerytury rolniczej i zobowiązania do zwrotu pobranej emerytury za okres od dnia 7 sierpnia 2024 roku do dnia 31 stycznia 2025 roku.

21 Organ rentowy w odpowiedzi na odwołania, wniósł o ich uchylenie.

22 Sąd Okręgowy poczynił następujące ustalenia:

23 Ł. P. urodził się (...). Od dnia 1 września 2024 roku ma przyznaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych emeryturę na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, emeryturę.

24 (okoliczność niesporna – decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 października 2024 roku – k. 160 akt KRUS)

25 16 listopada 2023 roku organ rentowy, na wniosek Ł. P., poinformował go, iż w dniu 6 sierpnia 2024 roku udowodnił on 25-letni okres ubezpieczenia emerytalnego rolników, bowiem dotychczas legitymuje się ubezpieczeniem emerytalno-rentowym w okresach: od dnia 1 stycznia 1999 roku do dnia 2 października 2012 roku, od dnia 6 grudnia 2012 roku do dnia 31 grudnia 2012 roku, od dnia 9 kwietnia 2013 roku do dnia 3 października 2013 roku oraz od dnia 29 listopada 2013 roku do dnia 16 listopada 2024 roku, co daje łącznie 24 lata, 3 miesiące i 10 dni okresów ubezpieczenia. Ponadto organ rentowy poinformował odwołującego iż 6 sierpnia 2024 roku upłynie 25 letni okres ubezpieczenia społecznego rolników, uprawniający go do emerytury rolniczej.

26 (dowód – pismo organu rentowego z dnia 16 listopada 2023 roku – k. 136 akt KRUS)

27 7 sierpnia 2024 roku Ł. P. złożył do organu rentowego wniosek o przyznanie emerytury rolniczej. W kwestionariuszu dotyczącym okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników został on pouczony przez organ rentowy, iż powinien on podać między innymi okresy podlegania innym ubezpieczeniom społecznym niż rolnicze (na przykład z tytułu zatrudnienia, umowy o pracę). Pomimo tego pouczenia wnioskodawca nie podał, iż od dnia 1 lipca 2016 roku do dnia 28 lipca 2016 roku podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zawartej umowy zlecenia, a od dnia 19 lutego 2018 roku do dnia 30 kwietnia 2018 roku – ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zawartej umowy o pracę.

28 (dowód – kwestionariusz – k. 143 akt KRUS)

29 Decyzją z dnia 14 sierpnia 2024 roku organ rentowy przyznał Ł. P. prawo do emerytury rolniczej, ustalając, iż udowodnił on 25-letni okres ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolników, a dokładnie 25 lat i 8 dni w okresach:

30 a) od dnia 1 stycznia 1999 roku do dnia 30 września 2010 roku;

31 b) od dnia 1 października 2010 roku do dnia 31 grudnia 2010 roku;

32 c) od dnia 1 stycznia 2011 roku do dnia 2 października 2012 roku;

33 d) od dnia 6 grudnia 2012 roku do dnia 31 grudnia 2012 roku;

34 e) od dnia 9 kwietnia 2013 roku do dnia 3 października 2013 roku;

35 f) od dnia 29 listopada 2013 roku do dnia 14 sierpnia 2024 roku.

36 (okoliczność niesporna – decyzja organu rentowego – k. 152-155 akt KRUS)

37 Wnioskodawca w wielu decyzjach organu rentowego dotyczących podleganiu przez niego ubezpieczeniu społecznemu rolników pouczany był, iż powinien informować organ rentowy o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników (na przykład o podjęciu pracy).

38 (dowód – decyzja o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników z pouczeniem z dnia 12 lutego 2013 roku – k. 64 akt KRUS, k. 71 akt KRUS)

39 Zakład Ubezpieczeń Społecznych w X.. w dniu 4 listopada 2024 roku poinformował organ rentowy, iż od dnia 1 lipca 2016 roku do dnia 28 lipca 2016 roku Ł. P. podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia zawartej ze (...), a od dnia 19 lutego 2018 roku do dnia 30 kwietnia 2018 roku z tytułu umowy o pracę zawartej ze spółkę (...) z (...) SP. K..

40 (dowód – k. 118 akt KRUS)

41 Po uzyskaniu tych informacji prawomocną decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 19 listopada 2024 roku Ł. P. został wyłączony z ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolników w okresach:

42 a) od dnia 1 lipca 2016 roku do dnia 28 lipca 2016 roku;

43 b) od dnia 19 lutego 2018 roku do dnia 30 kwietnia 2018 roku.

44 (dowód – decyzja organu rentowego – k. 165 akt KRUS)

45 Konsekwencją tej decyzji było to, iż odwołujący ma udowodniony okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w wymiarze 24 lat, 8 miesięcy i 28 dni. W związku z powyższym organ rentowy 16 stycznia 2025 roku wydał decyzję uchylającą decyzję z dnia 14 sierpnia 2024 roku o przyznaniu Ł. P. prawa do emerytury rolniczej oraz w dniu 24 stycznia 2025 roku decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury rolniczej od dnia 1 lutego 2025 roku i żądaniu zwrotu pobranej emerytury rolniczej za okres od dnia 7 sierpnia 2024 roku do dnia 31 stycznia 2025 roku.

46 W decyzji z dnia 14 sierpnia 2024 roku przyznającej Ł. P. prawo do emerytury rolniczej został on pouczony o obowiązku zawiadomienia organu rentowego o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia oraz w razie zajścia okoliczności mających wpływ na wstrzymanie wypłaty nie podejmować nieprzysługujących mu kwot. Również został on pouczony, iż prawo do emerytury ustaje, gdy ustanie którykolwiek z warunków wymaganych do uzyskania tego prawa a osoba, która nienależnie pobrała świadczenie jest zobowiązana do ich zwrotu.

47 Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia:

48 1. wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do nich albo wstrzymanie wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

49 2. przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych wypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenia.

50 (dowód – decyzja organu rentowego z dnia 14 sierpnia 2024 roku – k. 153 akt KRUS)

51 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

52 Odwołanie od obu decyzji nie zasługuje na uwzględnienie.

53 Pierwszą zaskarżoną decyzją Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego uchylił decyzję z dnia 14 sierpnia 2024 roku o przyznaniu wnioskodawcy Ł. P. prawa do emerytury rolniczej od dnia 27 grudnia 2012 roku. Organ rentowy jako podstawę jej wydania przywołał art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz.197 t.j.) w związku z art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024r. poz. 1631).

54 Przepis art. 44 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, że prawo do świadczeń z ubezpieczenia lub ich wysokość ustala się ponownie na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych.

55 Z kolei zgodnie z art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:

56 1. po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;

57 2. decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;

58 3. dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

59 4. decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;

60 5. decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;

61 6. przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.

62 Zgodnie natomiast z art. 114 ust. 1e ww. ustawy uchylenie lub zmiana decyzji, o której mowa w ust. 1, nie może nastąpić, jeżeli od dnia jej wydania upłynął okres:

63 1. 10 lat – w przypadkach określonych w ust. 1 pkt 2-4;

64 2. 5 lat – w przypadkach określonych w ust. 1 pkt 1 i 5;

65 3. 3 lat – w przypadku określonym w ust. 1 pkt 6.

66 Organ rentowy w uzasadnieniu decyzji o uchyleniu decyzji emerytalnej wskazał, że po uprawomocnieniu decyzji o przyznaniu wnioskodawcy emerytury przedłożone zostały nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które miały wpływ na prawo do świadczenia. Zgodnie zatem z przytoczonymi unormowaniami mógł w takiej sytuacji uchylić decyzję.

67 W wyroku Sądu Najwyższego z 26 lipca 2013 roku ((III UK 145/12, LEX nr 1408199) podkreślono, iż „Funkcją ponownego ustalenia w trybie przepisu art. 114 u.e.r.f.u.s. jest stworzenie gwarancji wydania decyzji rentowych zgodnych z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną zainteresowanych. Dlatego każdy dopuszczalny środek dowodowy, stanowiący potwierdzenie okoliczności faktycznych istniejących przed wydaniem decyzji, mających wpływ na powstanie prawa, służy celowi omawianej instytucji. Zgodnie z powołanym przepisem "ujawnienie okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji" obok "przedłożenia nowych dowodów", stanowi przesłankę ponownego ustalenia prawa do świadczeń emerytalno-rentowych lub ich wysokości. Stosowanie tej przesłanki wymaga ustalenia znaczenia zwrotu "okoliczności" na gruncie przepisu art. 114 ust. 1 u.e.r.f.u.s. Analiza przepisów prawa ubezpieczeń społecznych prowadzi do wniosku, że użyty w nich zwrot ,,okoliczności" występuje w dwóch znaczeniach, w znaczeniu okoliczności faktycznych oraz okoliczności sprawy. Nie ulega wątpliwości, że "dowody służą ustaleniu istnienia okoliczności faktycznych (ustaleniu prawdziwości lub fałszywości twierdzeń o faktach). Jednakże użyty w przepisie art. 114 ust. 1 u.e.r.f.u.s. zwrot ‘okoliczności’ może oznaczać zarówno okoliczności faktyczne, jak i okoliczności sprawy, ustalone następczo w kolejnym postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym przez organ rentowy w sprawie.”.

68 Podkreślić należy, że Ł. P. decyzją z 14 sierpnia 2024 roku. przyznane zostało prawo do emerytury na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu obowiązującym w dacie nabycia tego prawa. Zgodnie z jego treścią emerytura rolnicza przysługuje także ubezpieczonemu rolnikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

69 1. osiągnął wiek 60 lat, jeśli jest kobietą, albo 65 lat, jeśli jest mężczyzną;

70 2. podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat;

71 Jednocześnie art. 20 ww. ustawy stanowi, że do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 zalicza się okresy:

72 1. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990;

73 2. prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16. roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 roku;

74 3. od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi.

75 Jednakże przepisu art. 20 ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. (art. 20 ust. 3).

76 Zgodnie z art. 16 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników:

77 1. Ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy:

78 1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny;

79 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt. 1;

80 3) osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich;

81 4) małżonek osoby, o której mowa w pkt 3, jeżeli renta strukturalna współfinansowana ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich wypłacana jest ze zwiększeniem na tego małżonka.

82 2. Ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek obejmuje się:

83 1) innego rolnika lub domownika, który podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu w pełnym zakresie, jeżeli złożono wniosek o objęcie go ubezpieczeniem emerytalno-rentowym;

84 2) osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, nie nabywając prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia, jeżeli podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 12 lat i 6 miesięcy;

85 3) osobę pobierającą rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy jako rentę okresową;

86 3a) osobę pobierającą rodzicielskie świadczenie uzupełniające, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym – do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego, o którym mowa w art. 19 ust. 1 pkt 2;

87 Przepisów ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 2 nie stosuje się do osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty, lub ma ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

88 Wnioskodawca urodził się po dniu 31 grudnia 1948 roku. Nie mógł zatem organ rentowy zaliczyć do jego okresu stażowego pracy poza rolnictwem. W spornych okresach od dnia 1 lipca 2016 roku do 28 lipca 2016 roku i od 19 lutego 2018 roku do 30 kwietnia 2018 roku wnioskodawca podlegał innemu ubezpieczeniu społecznemu, a więc nie mógł podlegać ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. W tym zakresie obowiązuje prawomocna decyzja organu rentowego z 19 listopada 2024 roku, o wyłączeniu wnioskodawcy z ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolników.

89 Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 stycznia 2008 roku (I UK 173/07) podkreślił, iż „Sąd ubezpieczeń społecznych jest związany ostateczną decyzją, od której strona nie wniosła odwołania w trybie art. 477⁹ k.p.c. ani nie podważyła jej skuteczności w inny, prawem przewidziany, sposób.”. Podobnie Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 5 czerwca 2014 roku (III AUa 374/14, Lex nr 1469370).

90 Mając na uwadze, że wnioskodawca pomimo ukończenia 65 lat, wykazał jedynie 24 lata 8 miesięcy i 28 dni okresów ubezpieczenia emerytalno- rentowego rolników to należy stwierdzić iż nie udowodnił on wymaganego 25 letniego okresu ubezpieczenia emerytalno- rentowego rolników to prawidłowa jest zaskarżona decyzja organu rentowego z 16 stycznia 2025 roku która uchyla decyzję z 14 sierpnia 2024 roku o przyznaniu wnioskodawcy emerytury rolniczej.

91 Zgodnie z art. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i art. 134 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli:

92 1. powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego prawa;

93 2. osoba pobierająca świadczenia mimo pouczenia lub żądania organu rentowego nie przedłoży dowodów stwierdzających dalsze istnienie prawa do świadczeń;

94 3. osoba uprawniona do świadczeń nie poddała się badaniu lekarskiemu lub psychologicznemu, bez uzasadnionych przyczyn, mimo wezwania organu rentowego;

95 4. okaże się, że prawo do świadczeń nie istniało;

96 5. świadczenia nie mogą być doręczone z przyczyn niezależnych od organu rentowego.

97 Zgodnie z art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenia (ust. 2), w rozumieniu ust. 1, uważa się:

98 1. świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

99 2. świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia (ust. 2).

100 Za nienależnie pobrane świadczenia, w rozumieniu ust. 1, uważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu (ust. 3).

101 Nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane, w pozostałych zaś wypadkach – za okres dłuższy niż 3 lata, z zastrzeżeniem ust. 5 (ust. 4).

102 Zgodnie z art. 37 ust. 2 u.s.r., osoba pobierająca świadczenia z ubezpieczenia jest obowiązana, nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni zgłaszać Kasie okoliczności mające wpływ na wysokość i prawo pobierania tych świadczeń. Rolnik winien wykazać się większą niż przeciętna znajomością obowiązującego prawa w imię zasady ignorantia iuris nocet, w szczególności przepisu art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników, który stanowi, że rolnik jest obowiązany, nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni zgłaszać Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 16 lutego 2017 roku, III AUa 159/16).

103 Również w wyroku Sadu Apelacyjnego w Rzeszowie z 21 listopada 2012 roku (III AUa 743/12, LEX nr 1237702) podkreślono, iż „W świetle zapisu zawartego w art. 37 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników na rolniku ciąży obowiązek, bez oczekiwania na wezwanie, zgłaszania Kasie w ciągu 14 dni m.in. okoliczności mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności.”.

104 Wskazać należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono ugruntowany obecnie pogląd, że nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 138 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to świadczenie wypłacane mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia na skutek okoliczności leżących po stronie ubezpieczonego.

105 Sąd Najwyższy podkreślił, że na podstawie art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli osoba pobierająca była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przy czym podkreślić należy – jak słusznie uznał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 stycznia 2005 roku (I UK 136/04, OSNAPiUS z 2005 roku Nr 16, poz. 252), pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości powoduje brak prawa do świadczeń, nie może odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, gdyż nie da się przewidzieć, które z okoliczności przewidzianych w licznych przepisach wystąpią u konkretnego świadczeniobiorcy. W takim sensie wystarczające jest przytoczenie treści przepisów określających te okoliczności. Podobny pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 grudnia 2021 roku (III AUa 36/20, Lex nr 3321442), gdzie podkreślono iż „Na gruncie art. 138 ust. 2 pkt 1 u.e.r.f.u.s. chodzi o klasyczne pouczenie, w którym organ rentowy informuje ubezpieczonego, że utraci on prawo do świadczenia, gdy wystąpią okoliczności, które zgodnie z przepisami prawa spowodują utratę tego prawa.”.

106 Przy tym nieistotne jest, czy ubezpieczony faktycznie z tymi pouczeniami się zapoznał. Żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie jest bowiem oparte na obowiązku wykazania, że osoba zapoznała się z doręczonym jej pouczeniem o braku prawa do świadczenia w określonych okolicznościach (por. wyrok Sądu Najwyższego Izba Pracy z dnia 24 czerwca 2015 roku, II UK 285/14)/

107 W wyroku Sądu Najwyższego z 9 marca 2012 roku (I UK 335/11, Lex nr.1212052) podkreślono, iż „Do podania prawdziwych danych we wniosku o emeryturę nie jest potrzebne żadne pouczenie. Pouczenie, zgodnie z art. 138 ust. 2 pkt 1 u.e.r.f.u.s., ma znaczenie dla przyjęcia nienależności świadczenia w razie zaistnienia okoliczności ustania lub zawieszenia prawa do świadczeń albo wstrzymania ich wypłaty. Podanie nieprawdziwej informacji dotyczącej okoliczności, od której zależy przyznanie świadczenia powoduje uznanie świadczenia za nienależne.”.

108 Podobny pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 20 lutego 2019 roku (III AUa 496/18, Lex nr 2631407), gdzie stwierdzono, iż „Do podania prawdziwych danych we wniosku o emeryturę nie jest potrzebne żadne pouczenie. Podanie natomiast nieprawdziwej informacji dotyczącej okoliczności, od której zależy przyznanie świadczenia powoduje uznanie świadczenia za nienależne w świetle art. 138 ust. 2 pkt 2 cyt. u.e.r.f.u.s.”.

109 Wnioskodawca Ł. P. miał obowiązek w okresie kiedy podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników poinformować organ rentowy iż od dnia 1 lipca do 28 lipca 2016 roku podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zawartej umowy zlecenia, a w okresie od dnia 19 lutego do dnia 30 kwietnia 2018 roku podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, będąc pouczony o tym obowiązku przez organ rentowy, a tym samym wprowadził w błąd organ rentowy, co do faktycznego prawidłowego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. Gdyby organ rentowy dysponował taką wiedzą, to wyżej cytowane okresy polegania innemu ubezpieczeniu społecznemu, nie podlegały by zaliczeniu do okresu ubezpieczenia społecznego rolników.

110 Ponadto wnioskodawca, składając wniosek o emeryturę rolnicz,ą pomimo prawidłowego pouczenia w kwestionariuszu dotyczącym podleganiu ubezpieczeniu społecznym rolników, nie podał, iż od dnia 1 lipca do dnia 28 lipca 2016 roku podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zawartej umowy zlecenia, a w okresie od dnia 19 lutego do dnia 30 kwietnia 2018 roku podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, a tym samym zataił przed organem rentowym ten fakt.

111 Również w decyzji z 14 sierpnia 2024 roku o przyznaniu wnioskodawcy prawa do emerytury rolniczej był on pouczony o obowiązku zgłaszania organowi rentowemu wszelkich okoliczności mających wpływ na prawo do emerytury rolniczej, w decyzji tej jest również pouczenie iż prawo do emerytury ustaje, gdy ustanie którykolwiek z warunków wymaganych do uzyskania emerytury. Również w tej decyzji zawarte jest pouczenie iż osoba która nienależnie pobrała świadczenie jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z informacją jakie świadczenie uważa się za nienależnie pobrane. Tak więc w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz w świetle cytowanych wyżej przepisów organ rentowy prawidłowo wstrzymał wypłatę emerytury rolniczej oraz zasadnie przypisał do zwrotu wnioskodawcy pobraną emeryturę za okres od 7 sierpnia 2024 roku do 31 stycznia 2025 roku.

112 Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 477¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie Ł. P. od zaskarżonych decyzji.

113 Sędzia Stanisław Pilarczyk