Wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 20 maja 2026 r., V U 1245/25

wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 20 maja 2026 r., V U 1245/25

Tekst

1 Sygn. akt V U 1245/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 20 maja 2026 r.

3 Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący: Sędzia Ewa Nowakowska

6 Protokolant: st.sekr.sądowy Alina Kędzia

7 po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. w Kaliszu

8 odwołania C. R.

9 od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

10 z dnia 17 września 2025 r. Nr (...)

11 z dnia 30 września 2025r. Nr (...)

12 z dnia 30 września 2025r. Nr (...)

13 w sprawie C. R.

14 przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

15 o ustalenie ubezpieczenia i zwrot nadpłaty składek

16 1. Zmienia zaskarżoną decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 17 września 2025 r. znak (...) w ten sposób, że ustala, iż wobec C. R. w okresie od 01 marca 2010r. do 31 października 2021r. nie ustało ubezpieczenie społeczne rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego.

17 2. Zmienia decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 30 września 2025r. znak (...) w ten sposób , że ustala , iż na koncie C. R. brak nadpłaty składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 2 511 zł .

18 3. Zmienia decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 30 września 2025r. znak (...) w ten sposób , że stwierdza , iż w okresie od 01 kwietnia 2012r. do 31 października 2021r. nie ustał obowiązek opłacania przez C. R. miesięcznych składek na ubezpieczenie zdrowotne i nie powstała nadpłata w wysokości 195zł.

19 Sędzia Ewa Nowakowska

Uzasadnienie

20 Decyzją z dnia 17.09.2025r ( znak (...) ) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników (wypadkowego, chorobowego ,emerytalno-rentowego) wobec C. R. w okresie od 1.03.2010r. do 31.10.2021r , ponieważ stwierdzono, że w okresie od 01.03.2020r. do 04.03.2020r. podlegał ubezpieczeniom społecznym z jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy agencyjnej , umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług , a przychód przekroczył kwotę równą połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę w tym okresie , co skutkuje wyłączeniem go z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia następującego po dniu ,w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników tym okresie . W związku z tym nie spełniał też warunków z art. 5a ust 1 i od 1.03.2010r. do 31.10.2021r. powstał obowiązek opłacenia składek ZUS .

21 Decyzją z dnia 30.09.2025r. (znak (...) ) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ,że na koncie C. R. powstała nadpłata z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 2.511,00zł spowodowana wstecznym wyłączeniem go z ubezpieczenia społecznego w okresie od 1.03.2010 do 31.10.2021r.

22 Decyzją z dnia 30.09.2025r. (znak (...) ) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w konsekwencji decyzji z 17.09.2025r. o wyłączeniu C. R. z ubezpieczenia społecznego rolników od 1.03.2010r. do 4 .03.2021r. stwierdził ,że w tym okresie ustał również obowiązek opłacania przez niego składek na ubezpieczenie zdrowotne., a nadpłata w kwocie 195zł zostanie mu zwrócona na figurujący w systemie numer konta bankowego.

23 Odwołania od każdej z tych decyzji wniósł do Sądu C. R. , podnosząc ,że organ wydał decyzję o wyłączeniu go z ubezpieczenia rolniczego dopiero rozpoznając jego wniosek o emeryturę, po 15 latach od wykonywania umowy zlecenia (zawartej z Urzędem Gminy na odśnieżanie terenu , co realizował przez zaledwie kilka dni w roku ), a wcześniej nie informował go o przekroczeniu dopuszczalnego limitu , choć systematycznie składał deklaracje podatkowe, opłacał podwójne składki i nie miał świadomości znaczenia jakie dla jego sytuacji miało wykonanie umowy z gminą na odśnieżanie. Był zresztą przekonany ,że odśnieżanie wykonywał w ramach prowadzonej równolegle działalności gospodarczej .

24 Wniósł o zmianę decyzji z 17.09.2025r. przez stwierdzenie ,że od 1.03.2010r. podlegał ubezpieczeniu rolniczemu i o zmianę lub uchylenie obu decyzji z 30.09.2025r. wydanych w konsekwencji wykluczenia go z ubezpieczenia rolniczego.

25 Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołań podnosząc , że późne ujawnienie sprawy wynika z tego ,że odwołujący się zataił przed organem wykonywanie umowy zlecenia w 2010r.

26 Sąd ustalił co następuje:

27 C. R. , urodzony (...). podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1.01.1983r. z mocy ustawy.

28 W okresie od 01.08.2000r. do 30.09.2004r. oraz od 01.11.2005r. do 31.10.2021r. prowadził również pozarolniczą działalność gospodarczą, ale podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników , a od listopada 2005r. do października 2021r. opłacał podwójną składkę na ubezpieczenie społeczne rolników , do czego został zobowiązany decyzją z 29.11.2005r. Decyzja ta zawierała pouczenie o warunkach pozwalających na pozostanie w ubezpieczeniu społecznym rolników gdy rolnik lub domownik rozpoczynają prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, w tym o obowiązku informowania o kwocie należnego podatku dochodowego . W punkcie 9 pouczenia zawarta była ogólna informacja o obowiązku informowania Kasy o zaprzestaniu prowadzenia lub zawieszenia działalności, lub współpracy przy jej prowadzeniu , o zmianie rodzaju i przedmiotu wykonywanej działalności gospodarczej, a także o podjęciu zatrudnienia lub innych form aktywności zawodowej, rodzących obowiązek podlegania innemu niż rolnicze ubezpieczeniu społecznemu np. o podjęcie działalności w zakresie wolnego zawodu czy jako wspólnik spółki prawa handlowego. ( k 48v a.r.)

29 Poza sporem jest ,że C. R. co roku przedstawiał w KRUS zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości należnego podatku dochodowego , a ponieważ kwota podatku nie przekraczała kwoty granicznej , nadal podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników .

30 Decyzją z dnia 08.12.2021r. w związku z zaprzestaniem od 1.11.2021r. prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i wobec dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników organ rentowy stwierdził ustanie obowiązku opłacania podwójnej składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe od 1.11.2021r. ( k 334 akt KRUS)

31 Decyzją z 22.06.2022r. organ rentowy wyłączył go z ubezpieczenia społecznego rolników od 24.03.2022r. gdyż został objęty ubezpieczeniem społecznym w ZUS z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej ( k 346 a.r.) Wiązało się to z podleganiem ubezpieczeniu z tytułu posiadania statusu wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. , wspólnika spółki komandytowej , jawnej lub partnerskiej. ( k 535 a.r)

32 W dniu 03.09.2025r. odwołujący się złożył do KRUS wniosek o objęcie go ubezpieczeniem społecznym rolników od 3.03.2025r. do 18.05.2025r. i zgodnie z wnioskiem ubezpieczenie społecznym rolników został objęty w tym okresie decyzją z 17.09.2025r. ( k 358 a.r.)

33 Jednocześnie w/w wnioskiem odwołujący się złożył zaświadczenie z ZUS z 19.08.2025r., z którego wynika, ze w okresie od 1 do 4 marca 2010r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia zawartej z Urzędem Gminy P. . O fakcie tym odwołujący nie poinformował wcześniej KRUS.

34 Jak wcześniej wspomniano punkt 9 pouczenia decyzji o 29.11.2005r. o podleganiu ubezpieczeniu rolniczemu przy równoległym prowadzeniu działalności gospodarczej i opłacaniu podwójnej składki zawierał informację o obowiązku zgłaszania w terminie 14 dni wszelkich okoliczności mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników , w tym o podjęciu zatrudnienia lub innych form aktywności zawodowej rodzącej obowiązek podlegania innemu niż rolnicze ubezpieczeniu społecznemu np. o podjęciu działalności w zakresie wolnego zawodu. ( k 48v a.r.)

35 Jak wynika z zaświadczenie ZUS z 19.08.2025r. odwołujący się był zgłoszony przez Urząd Gminy P. z tytułu umowy zlecenia w okresie od 1 do 3 marca 2010r. oraz od 10.03.2022r. do 14.03.2022r. , przy czym podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne wynosiła 2010r.: 1980zł , a w 2022r. :1753,20zł

36 Ponadto jak podał ZUS od 24.03.2022r. zgłoszony był do ubezpieczeń społecznych jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. ,wspólnik spółki komandytowej , jawnej lub partnerskiej z podstawą wymiaru składek za rok 2022 : 35.532 zł ,za rok 2023 : 49.932zł ,za rok 2024 : 56.332,80 zł i za rok 2025 : 10.743,35zł , a na podstawie umowy o pracę od 19.05.2022r. z podstawą wymiaru składek 2888,56zł ( k 353 a.r.)

37 Ponieważ wynagrodzenie z umowy zlecenia przekraczało połowę minimalnego wynagrodzenia zaskarżoną decyzją z 17.09.2025r. został on wyłączony z ubezpieczenia rolniczego nie tylko za okres podlegania ubezpieczeniu z tytułu wykonywania wspomnianej umowy, ale jeszcze do 31.10.2021r. gdyż nie spełniał warunków do podlegania ubezpieczeniu rolniczemu przy równoczesnym prowadzeniu działalności pozarolniczej.

38 C. R. przed Sądem wyraził przekonanie ,że pracę przy odśnieżaniu na rzecz Urzędu Gminy wykonał w ramach prowadzonej działalności gospodarczej wystawiając za usługę fakturę . O odśnieżenie został poproszony gdy zorientowano się ,że posiada odpowiedni sprzęt do tej pracy , a nabył go początkowo na własny użytek ,gdyż mieszka dość daleko od drogi publicznej . Nie miał świadomości skutków zawarcia umowy zlecenia w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym. Odwołujący się na poparcie swego stanowiska przedstawił fakturę Vat na kwotę 1572,96zl brutto wystawioną Urzędowi Gminy P. . Faktura ta dotyczy jednak usługi odśnieżania dróg w P. w innym czasie 23.11.2010r. ( w grudniu a nie w marcu 2010r.)

39 Urząd Gminy P. dostarczył Sądowi nie tylko kserokopię umowy nr (...) zawartej z odwołującym się w dniu 25.01.2010r. na odśnieżanie placów i parkingów gminnych w 2010r. , ale i rozliczenie za marzec 2010r. z dokładnymi informacjami o składkach przekazanych do ZUS z tytułu poszczególnych ubezpieczeń zleceniobiorcy. Lista płacy z podpisem odwołującego się w dniu 05.03.2010r. świadczy ,że wiadomości te do niego dotarły.

40 Sąd zważył co następuje:

41 Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 197 z późn. zm.) ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:

42 1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny,

43 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1

44 - jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

45 Stosownie do treści art.6 ust 13 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez osobę podlegającą innemu ubezpieczeniu społecznemu rozumie się osobę podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych lub objętą przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym ( m.in. pozostające w stosunku pracy , zlecenia, prowadzące działalność gospodarczą )

46 Zgodnie z art. 5b ust. 1 ww. ustawy rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, został objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, 863, 1243 i 1615), lub powołania do rady nadzorczej, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, lub pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, pomimo objęcia go z tego tytułu innym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, ustalonemu na podstawie odrębnych przepisów.

47 Kwestię sporną w niniejszym postępowaniu stanowiło rozumienie art. 5b ust. 1 ww. ustawy w szczególności co do pojęcia „ w rozliczeniu miesięcznym” . Problem ten był już przedmiotem oceny w orzecznictwie sądowym i można przyjąć ,że ugruntowała się jednolita linia orzecznicza w tej materii.

48 Dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie najbardziej miarodajny jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.10.2022 r., III USKP 151/21, LEX nr 3509771 , który czytelnie i jednoznacznie wskazuje jak należy interpretować wyrażenie „w rozliczeniu miesięcznym”.

49 Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż w art. 5b ust. 1 używa się tylko wyrażenia "w rozliczeniu miesięcznym" a skoro brak jest określenia okresu rozliczeniowego miesięcznego, to nie ma podstaw do przyjmowania, aby rozliczenie miesięczne zawężać tylko do okresu miesiąca, w którym ubezpieczony otrzymał przychód ze zlecenia. Wyrażenie "w rozliczeniu miesięcznym" uzasadnia stwierdzenie, że chodzi tu o algorytm, w którym przychody dzieli się przez liczbę miesięcy danego okresu rozliczeniowego. Uprawnione może być stwierdzenie, że chodzi o 12-miesięczny okres rozliczeniowy. Skoro rolnik może prowadzić działalność gospodarczą do wysokości określonych dochodów, które w aspekcie utrzymania ubezpieczenia społecznego rolników rozlicza się co roku, a na działalność gospodarczą - art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - składają się pojedyncze umowy cywilne (zlecenia), to również dla samodzielnego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli np.dla zlecenia okresem rozliczeniowym per analogiam również może być okres roczny z zastosowaniem rozliczenia miesięcznego, czyli okres roczny wynikający z art. 5a ust. 2 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W rozliczeniu miesięcznym chodzi więc o średnią miesięczną ,a nie tylko o przychód uzyskany w danym miesiącu.

50 Celem wprowadzenia regulacji z art. 5bust. 1 ww. ustawy było, aby rolnicy i domownicy utrzymywali podstawowe ubezpieczenie rolnicze i nie podlegali automatycznie wyłączeniu z powodu jednostkowych zleceń, które mogą wykonywać bez utraty rolniczego ubezpieczenia społecznego, a które wynikają z reguły z niedużej ich aktywności, w tym społecznej, samorządowej, lub podobnej działalności, za którą w rozliczeniu miesięcznym, a nie w danym miesiącu uzyskują stosunkowo niewielkie (średnie) przychody.

51 Taki kierunek wykładni nie jest sprzeczny z zasadą, iż ubezpieczenie społeczne wyłącza ubezpieczenie społeczne rolników. Zakres dozwolonej działalności gospodarczej w przypadku rolnika nie jest bowiem dowolnie szeroki, podobnie zlecenia (art. 5a ust. 1 pkt 5 i art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników).

52 Także w postanowieniu Sądu Najwyższego z 15.06.2023 r., III USK 287/22, (LEX nr 3569766 ) odwołano się do w/w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2022 r. i wyjaśniono, że skoro w art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników używa się tylko wyrażenia "w rozliczeniu miesięcznym" a brak jest określenia okresu rozliczeniowego miesięcznego, to nie ma podstaw do przyjmowania, aby rozliczenie miesięczne zawężać tylko do okresu miesiąca, w którym ubezpieczony otrzymał przychód ze zlecenia. Wyrażenie "w rozliczeniu miesięcznym" uzasadnia stwierdzenie, że chodzi tu o algorytm, w którym przychody dzieli się przez liczbę miesięcy danego okresu rozliczeniowego. Uprawnione może być stwierdzenie, że chodzi o 12-miesięczny okres rozliczeniowy

53 Sąd orzekający w niniejszej sprawie ten pogląd podziela, natomiast nie podziela wykładni art. 5 b ust. 1 ww. ustawy przyjętej przez organ rentowy i dokonywania porównania przychodu osiągniętego przez odwołującego się w konkretnym miesiącu do minimalnego wynagrodzenia z tego okresu . Sąd zatem uznał ,że uprawniona jest teza, że użyte w art. 5b ust. 1 wyrażenie "w rozliczeniu miesięcznym" dotyczy algorytmu wyliczenia średniego miesięcznego przychodu z umowy zlecenia a nie miesięcznego okresu rozliczeniowego. W praktyce polega to na porównaniu do minimalnego wynagrodzenia przychodu jako średniej wyliczonej z przedziału 12 miesięcy .

54 Przy takim porównaniu wynagrodzenie uzyskane przez C. R. w dniach 1-4 marca 2010r. z tytułu zlecenia na odśnieżanie terenu jako średnia wyliczona z przedziału 12 miesięcy wynosi zaledwie 165zł . Nie przekracza więc określonego w art.5b ust.1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników dopuszczalnego limitu jakim jest połowa wynagrodzenia minimalnego obowiązującego w tamtym czasie .

55 Skutkiem przyjęcia rozliczenia miesięcznego przychodu z umowy zlecenia z marca 2010r. w sposób wyżej opisany jest ,że fakt ,że objęcie odwołującego się ubezpieczeniem z krótkotrwałej umowy zlecenia w ZUS nie wywołuje skutku ustania ubezpieczenia rolniczego .

56 Warto w tym miejscu zaznaczyć ,że skutek ustania ubezpieczenia rolniczego wstecznie po wielu latach opłacania składek byłby nadmiernie surowy , gdyż C. R. utraciłby w ten sposób około 15 lat ubezpieczenia i to bez możliwości odzyskania całości wpłaconych składek (z racji obowiązywania przepisów ograniczających czas ich zwrotu) .

57 Na kwestię nieproporcjonalności skutków wyłączenia z ubezpieczeń wstecznie uwagę zwracał już Sąd Najwyższy m.in. w wyrokach z 29.05.2013r. (w sprawie o sygn. akt IUK 641/12 ) jak i z dnia 25.10.2016r.( w sprawie o sygn.akt IUK 386/15)

58 Decyzja z 17.12.2025r. stwierdzająca ustanie ubezpieczenia rolniczego od 01.03.2010r. jako bezzasadna podlega więc zmianie i zgodnie z art.477¹⁴ par 2 orzeczono jak w pkt 1 wyroku.

59 Konsekwencją przyjęcia kontynuacji podlegania ubezpieczeniu rolniczemu od 1.03.2010r. jest też zmiana decyzji z 30.09.2025r. co do zwrotu nadpłaty składek w kwocie 2511zł na ubezpieczenie społeczne rolników , stąd na podstawie art. 477¹⁴ par 2 orzeczono jak w pkt 2 wyroku .

60 Analogicznie zmianie podlega stanowisko organu rentowego w kwestii zwrotu składek na ubezpieczenie zdrowotne wyrażone w piśmie z 30.09.2025r. , które choć nie jest nazwane decyzją jest w istocie władczym rozstrzygnięciem organu w przedmiocie zwrotu nadpłaty kwoty 195zl i podlega merytorycznej ocenie jak formalna decyzja . Z tych względów na podstawie art. 477¹⁴ par 2 orzeczono jak w pkt 3 wyroku .

61 Sędzia Ewa Nowakowska