Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 9 lipca 2025 r., VIII U 1070/24

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 9 lipca 2025 r., VIII U 1070/24

Tekst

1 Sygn. akt: VIII U 1070/24

Uzasadnienie

2 Decyzją z 17 kwietnia 2024r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z., ponownie ustalił M. S. wartość kapitału początkowego na dzień

3 1 stycznia 1999r. uznając za udowodnione 23 lata, 6 miesięcy i 15 dni okresów składkowych Podstawę wymiaru kapitału początkowego ZUS przyjął w oparciu o zarobki za okres od 1 stycznia 1977r. do 31 grudnia 1986r. i wyliczył wskaźnik wysokości podstawy wymiaru na poziomie 79,13%. Ustalony w oparciu o te założenia kapitał początkowy, wyniósł 103 254,36 zł.

4 Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił okresów: 26 października 1978r. (zwolnienie do wojska), od 7 marca 1979r. do 13 marca 1979r. z powodu faktu nie powrócenia do pracy bezpośrednio po odbyciu służby wojskowej oraz okresu przebywania na urlopie bezpłatnym od 15 lipca 1986r. do 22 września 1986r.

5 Od tej decyzji odwołanie wniósł M. S.. Ubezpieczony domagał się zmiany powyższej decyzji poprzez ustalenie wysokości kapitału początkowego z uwzględnieniem zarobków za lata 1984 i 1985: rzeczywistych zarobków uzyskiwanych w (...) S.A. w G. w okresie od 1 stycznia 1984r. do 8 kwietnia 1984r. a za okres od 23 września 1985r. do 30 listopada 1985r lub zarobków osób zatrudnionych w kraju na takim samym lub równorzędnym stanowisku, jakie zajmował ubezpieczony przed wyjazdem na kontrakt zagraniczny i wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego ustalonego również w oparciu o te zarobki z lat 1984 do 1985 oraz o zasądzenie na rzecz ubezpieczonego od organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

6 W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

7 W piśmie z 9 maja 2025r. odwołujący sprecyzował odwołanie wskazując, że z uwagi na pracę za granicą odwołującemu udzielono urlopu bezpłatnego w okresie od 9.04.1985r. do 22.09.1986r., nadto domaga się zaliczenia okresu urlopu od 15 lipca 1986r. do 22 września 1986r. zgodnie z treścią wpisów w legitymacji ubezpieczeniowej. Sąd uznał tym samym, że ww. okresu sprecyzowanego dotyczy odwołanie.

8 Sąd Okręgowy w Gliwicach ustalił:

9 Ubezpieczony M. S., urodził się (...)

10 Zgodnie ze świadectwem pracy z 29 listopada 1986r. odwołujący był zatrudniony przez (...) Przedsiębiorstwo (...) w G. od 2 września 1974r. do 30 listopada 1986r. Najpierw jako uczeń (...) Przyzakładowej w narzędziowni jako tokarz, następnie jako ślusarz. W dalszej kolejności jako monter pojazdów i urządzeń transportu drogowego. Na ostatnim stanowisku ślusarza otrzymywał wynagrodzenie wg VIII kategorii zaszeregowania tj. 32 zł n/godz. +premia regulaminowa + 10 % dodatku za wysługę lat.

11 Podczas zatrudnienia w (...) w G. korzystał z urlopu bezpłatnego od 9 kwietnia 1985r. do 22 września 1986r., na którym to urlopie od 9 kwietnia 1985r. do 14 lipca 1986r. był zatrudniony w Iraku na Budowie A. G.. Jednostką kierującą odwołującego do pracy w A. G. był (...) Sp. z o.o. Oddział w K.. Stosunek pracy w A. G. został rozwiązany na życzenie odwołującego bez udokumentowanych przyczyn określonych w rozporządzeniu R.M. z 27 grudnia 1974r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. z 1974r. nr 51 poz. 330). Miesięczna stawka wynagrodzenia w złotówkach wynosiła 3 200 zł + część stała miesięcznego wynagrodzenia walutowego oraz część ruchoma miesięcznego wynagrodzenia.

12 Podczas zatrudnienia nabył odwołujący prawo do 27 dni urlopu dewizowego. Od 16 lipca 1986r. udzielono mu urlopu wypoczynkowego w ilości 17 dni tj do 5 sierpnia 1986r. W czasie zatrudnienia nie korzystał z wolnych sobót z tytułu czego przysługiwało mu do wykorzystania 34 dni wolnego które wykorzystał od 6 sierpnia 1986r. do 13 września 1986r. Do pracy w (...) w G. po urlopie bezpłatnym odwołujący wrócił 23 września 1986r.

13 W legitymacji ubezpieczeniowej widnieją zapisy o niezdolności do pracy w roku 1986

14 w przedziałach od 10 września do 18 września, od 29 września do 3 października, od 4 października do 7 października, od 8 października do 20 października, od 21 października do 31 października oraz od 24 listopada do 27 listopada.

15 W (...) G. razem z odwołującym pracował świadek B. W. (1). Obaj byli mechanikami serwisowymi (od 1982r.). Jeździli po Polsce i naprawiali wózki widłowe, które były produkowane w ich zakładzie pracy. Pracowali razem aż do czasu, kiedy odwołujący pojechał na kontrakt do Iraku. Po powrocie chwilę jeszcze pracowali razem, ale później odwołujący się zwolnił. W (...) odwołujący pracował do końca listopada 1986r. po powrocie z urlopu bezpłatnego nie pracował już w serwisie, ale przydzielono go na halę remontową do końca okresu wypowiedzenia. Po powrocie z Iraku, odwołującemu nie zależało już na pracy w (...), gdyż myślał o następnej pracy.

16 W roku 1985 i w 1986 wynagrodzenie powoda przy uwzględneniu w okresie pracy na eksporcie wynagrodzenia pracownika porównawczego B. W. (1) (tj. zatrudnionego na stanowisku zajmowanym przez odwołującego w (...) w G. przed pracą na tzw. eksporcie) wynosiło odpowiednio 228 061 zł przed denominacją oraz 159 054 zł przed denominacją.

17 Organ rentowy w spornym okresie w roku 1985 i w 1986 przyjął dla odwołującego wynagrodzenie przy uwzględnieniu w okresie pracy na eksporcie minimalnego wynagrodzenie w wysokości odpowiednio 103 005zł i 64 953 zł.

18 Sąd pominął dowód z opinii biegłego na podstawie art. 235(2) § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. gdyż w ocenie Sądu przeprowadzenie tego dowodu zmierzałoby jedynie do przedłużenia postępowania w obliczu posiadania kart wynagrodzeń świadka, które to dane zgodnie z przepisami można zastosować do przyjęcia podstawy wymiaru składek dla odwołującego.

19 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o akta organu rentowego, akta osobowo – płacowe odwołującego i świadka, legitymację ubezpieczeniową odwołującego (koperta k.71), pisma procesowe stron oraz na podstawie zeznań świadka i przesłuchania odwołującego (protokół elektroniczny z 29 kwietnia 2025r.) Zgromadzony materiał dowodowy, Sąd uznał za kompletny, wiarygodny i mogący stanowić podstawę ustaleń faktycznych.

20 Sąd dokonując ustaleń faktycznych, w głównej mierze, oparł się na dowodach

21 z dokumentów, oraz z akt osobowych i płacowych świadka jak i samego odwołującego. Sąd dał również wiarę zeznaniom słuchanych w sprawie osób.

22 Sąd zważył, co następuje:

23 Odwołanie ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie w przeważającej części.

24 W rozpoznawanej sprawie przedmiot sporu sprowadzał się do przyjęcia właściwej wysokości wynagrodzenia ubezpieczonego w spornym okresie zatrudnienia na tzw. eksporcie, a także ustalenie czy okres urlopu, na którym ubezpieczony przebywał w okresie od 16 lipca 1986r. do 22 września 1986r. można mu zaliczyć do okresu składkowego.

25 Po myśli art. 174 ust. 1 i 3 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach

26 z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 1251) kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12 (ust.1). Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999r. (ust 3)

27 Przy ustalaniu kapitału początkowego, zgodnie ust. 2 art. 174 ustawy przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy okresy składkowe, o których mowa w art. 6

28 i okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7, w wymiarze nie większym niż określony

29 w art. 5 ust. 2.

30 W niniejszej sprawie mają również zastosowanie rozporządzenia regulujące pracę za granicą na takich zasadach jak odbywało się to u odwołującego tj. rozporządzenie Rady Ministrów z 1 kwietnia 1985r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz.U. 1989r. nr 11 poz. 63) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z 27 grudnia 1974r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicę w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem ( Dz.U. z 1986 r. Nr 19, poz. 101).

31 I tak zgodnie z § 10 rozporządzenia z 1985r. jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru, pracownik był zatrudniony za granicą, do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się za okresy tego zatrudnienia:

32 1) kwoty, od których za te okresy opłacono składkę na ubezpieczenie społeczne w kraju, albo

33 2) jeżeli okres zatrudnienia za granicą przypada przed dniem 1 stycznia 1991 r. - kwoty wynagrodzenia przysługującego w tych okresach pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę.

34 Oznacza to, że w przypadku pracy wykonywanej za granicą (pracy na eksporcie) możliwe jest przyjęcie do wyliczenia świadczenia i kapitału początkowego wynagrodzenia zastępczego, czyli wynagrodzenia przysługującego w tych okresach pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę. To samą wykładnię przyjął SN w wyroku z 4 marca 2010r., sygn. II UK 306 /09.

35 Organ rentowy (zgodnie z pismem z 23 maja 2025r.) przyjął odwołującemu w spornym okresie minimalne wynagrodzenie.

36 Sąd podziela jednak pogląd iż sposób ustalania podstawy wymiaru świadczenia za okresy zatrudnienia za granicą wyłącza możliwość stosowania art. 15 ust. 2a ustawy emerytalnej zgodnie z którym jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 19 września 2018 r. sygn. akt III AUa 253/17.)

37 Trzeba także wskazać, że w postępowaniu sądowym nie obowiązują ograniczenia, co do środków dowodowych stwierdzających wysokość zarobków lub dochodów stanowiących podstawę wymiaru emerytury lub renty określone w § 21 rozporządzenia Rady Ministrów

38 z dnia 11 października 2011r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe. Wysokość zarobków, której pochodną jest podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne, jest faktem mającym istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 227 k.p.c.), który w postępowaniu przed sądem może być udowadniany wszelkimi środkami dowodowymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 lipca 1997r., sygn. akt II UKN 186/97, OSNP 1998/11/342, wyrok Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2006r., sygn. akt I UK 115/06, OSNP 2007/17-18/257).

39 Ponadto, w sytuacji, gdy fakt zatrudnienia odwołującego jest niewątpliwy, dopuszczalne jest ustalenie wysokości wynagrodzenia na podstawie dowodów pośrednich (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 19.01.1994r., III AUr 494/93, PS-wkł 1994/6/18).

40 W niniejszej sprawie po przeprowadzeniu postępowania dowodowego okazało się, że wynagrodzenie świadka B. W. (2), który pracował z odwołującym przed jego wyjazdem do pracy za granicę z całą stanowczością mogło być przyjęte do ustalenia podstawy wymiaru składek dla potrzeb odwołującego.

41 Ustaloną wysokość zarobków za 1985 rok i 1986 rok uwzględniono biorąc pod uwagę w okresie w który odwołujący pracował w (...) jego zarobek w Polsce, a w miesiącach pracy na eksporcie- zarobek B. W. (1) z uwzględnieniem wszystkich jego składowych, albowiem jak wynika z przeprowadzonego postepowania – obaj panowie pracowali na tych samych stanowiskach związanych z obsługą serwisową w terenie.

42 Tym samym w 1985 roku uwzględniono:

43 -wynagrodzenie odwołującego za okres od 01-03.1985 – 55845 zł przed denominacją;

44 - wynagrodzenie odwołującego zgodnie z kartą płacową w kwietniu 1985r.:za urlop. i wysługę lat - 4395zł przed denominacją;

45 - wynagrodzenie pracownika porównawczego od 09.04-12.1985- 167821zł przed denominacją( w tym za część kwietnia kwotę obliczoną stosunkowo: 9280 zł przed denominacją).

46 Suma: 228.061 zł przed denominacją.

47 W roku 1986 uwzględniono:

48 -wynagrodzenie pracownika porównawczego od 1.01.1986-14.07.1986- 129021 zł przed denominacją( w tym za lipiec obliczono stosunkowo 10 473 zł przed denominacją).

49 - wynagrodzenie odwołującego za okres od 23.09.1986 do 30.11.1986r. - 30033zł przed denominacją;

50 Suma: 159.054 zł przed denominacją.

51 W związku z powyższym na podstawie art. art. 477(14) § 2 k.p.c. Sąd zmienił zaskarżoną decyzję jak w punkcie 1 wyroku.

52 Odnośnie natomiast okresu urlopu dewizowego to odwołujący podkreślał, że w czasie tego urlopu przebywał na zwolnieniu lekarskim, a co za tym idzie był niezdolny do pracy już po powrocie zza granicy. Jednak nawet gdyby przyjąć, że odwołującemu należy się ekwiwalent za niewykorzystany urlop w związku z przebywaniem na zwolnieniu lekarskim podczas urlopu to okres ten i tak nie byłby okresem składkowym (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 20 marca 2007r. sygn. akt III AUa 2537/05). Zgodnie z tym orzeczeniem okres niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego, do którego pracownik nabył prawo w czasie pracy na tzw. budowie eksportowej, a za który po zakończeniu zatrudnienia za granicą wypłacono mu ekwiwalent pieniężny nie stanowi ani okresu składkowego, ani nieskładkowego w rozumieniu art. 6 i art. 7 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

53 Zgodnie natomiast z uchwałą 7 sędziów Sądu Najwyższego z 22 maja 2013r. sygn. akt III UZP 1/13 okres urlopu bezpłatnego udzielonego pracownikowi w macierzystym zakładzie pracy w wymiarze równym liczbie nieudzielonych w czasie zatrudnienia za granicą dni wolnych od pracy, przewidziany w § 9 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicę w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (jednolity tekst: Dz.U. z 1986 r. Nr 19, poz. 101 ze zm., od dnia 10 lipca 1990 r. § 10 ust. 4 tego rozporządzenia, jednolity tekst: Dz.U. z 1990 r. Nr 44, poz. 259 ze zm.), nie stanowi okresu składkowego przewidzianego w art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).

54 Zgodnie z cyt. ust. 4§10 jeżeli z przyczyn organizacyjno-produkcyjnych nie jest możliwe udzielenie czasu wolnego w okresie zatrudnienia za granicą, urlop bezpłatny w macierzystym zakładzie pracy ulega przedłużeniu odpowiednio do wymiaru nie udzielonego czasu wolnego od pracy. W tym wypadku pracownikowi przysługuje, w zamian za czas wolny od pracy, od jednostki kierującej ekwiwalent pieniężny w walucie, obliczony jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy. Ekwiwalent pieniężny ustala się na podstawie wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w czasie zatrudnienia za granicą.

55 Kolejne potwierdzenie powyższego znaleźć można w wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 3 kwietnia 2013 r. sygn. III AUa 1369/12 zgodnie z którym okres korzystania przez wnioskodawcę z tzw. "urlopu dewizowego", tj. wykorzystywanego w kraju okresu urlopu wypoczynkowego, do którego wnioskodawca nabył prawo z tytułu pracy za granicą, nie stanowi okresu składkowego, jak i nieskładkowego, w myśl art. 6 i art. 7 u.e.r.f.u.s.

56 Odnosząc powyższe do sytuacji odwołującego, urlop na którym przebywał on w okresie od 16 lipca do 22 września 1986r. jest traktowany jako urlop bezpłatny na takiej samej zasadzie jak udzielny odwołującemu na okres pracy w Iraku na Budowie A. G..

57 W związku z powyższym, na mocy art. 477¹⁴ § 1 k.p.c., w tym zakresie odwołanie oddalono, o czym orzeczono w punkcie drugim sentencji.

58 O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. biorąc pod uwagę stosunek wielkości części odwołania uwzględnionej do niedługiego okresu nieuwzględnionego. Zdaniem Sądu odwołujący uległ jedynie w nieznacznej części swojego żądania, co uzasadnia obciążenie organu rentowego w całości kosztami zastępstwa procesowego odwołującego. Stąd na podstawie §9 ust. 2 rozporządzenia MS z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokacie (Dz. U. 2023, poz.1964) orzeczono jak w punkcie 3 wyroku.

59 (-) SSO Gabriela Sobczyk