Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2026 r., I ZB 69/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2026 r., I ZB 69/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 23 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Marcin Krajewski

4 na posiedzeniu bez udziału stron 23 października 2026 r. w Warszawie na skutek wniosku SSN X.Y. zbadanie spełnienia przez SSN Marka Siwka wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie I ZO 43/23, na podstawie art. 17 § 1 pkt 11 per analogiam k.p.k.

5 postanawia:

6 umorzyć postępowanie wywołane wnioskiem.

Uzasadnienie

7 Sędzia Sądu Najwyższego X.Y. wnioskiem z 10 października 2025 r. wniósł o stwierdzenie, że wobec SSN Marka Siwka zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym (dalej: ustawa o SN), i o wyłączenie go od rozpoznania sprawy z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności.

8 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

9 Zgodnie z art. 29 § 5 ustawy o SN dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego do wniesienia wniosku oraz charakteru sprawy.

10 Wyrokiem z 22 września 2026 r., K 21/26, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 29 § 5-25 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o SN są niezgodne z art. 60 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 w zw. z art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji. Wyrok Trybunału nie został dotychczas opublikowany w Dzienniku Ustaw, mimo że zgodnie z art. 190 ust. 2 zd. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. W świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Jeżeli Trybunał nie określi innego terminu, norma prawna, której niezgodność z Konstytucją została stwierdzona, traci moc tzn. przestaje obowiązywać od chwili opublikowania orzeczenia Trybunału.

11 Nie oznacza to jednak, że wyrok nieopublikowany nie wywołuje żadnych skutków. Według art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. W konsekwencji żaden organ państwa nie jest uprawniony do podważania prawidłowości i skuteczności wyroku Trybunału. W uchwale Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2016 r. przyjęto, że nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu, uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjny w toku postępowania.

12 W rezultacie – mimo formalnego obowiązywania – niekonstytucyjna norma traci domniemanie zgodności z Konstytucją. Sąd nie powinien zatem stosować normy, która została uznana za niezgodną z Konstytucją nie tylko w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia wyroku, ale także sprzed jego wydania (skutek ex tunc). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano bowiem, że orzeczenia Trybunału wywierają skutek na przyszłość (ex nunc) jedynie co do obowiązywania aktu prawnego uznanego przez Trybunał za niekonstytucyjny, a nie do jego stosowania (zob. wyroki SN z 10 listopada 1999 r., I CKN 204/98, i z 9 października 2003 r., I CK 150/02, OSNC 2004, nr 7-8, poz. 132; postanowienia SN z 6 października 2026 r., III CB 33/23, i z 6 października 2026 r., III CB 2/24). Przepis niezgodny z Konstytucją nie może być źródłem praw i obowiązków, a zatem przepis taki nie powinien być stosowany także do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału (zob. wyrok SN z 30 września 2004 r., IV CK 20/04, OSNC 2005, nr 9, poz. 161, oraz postanowienia SN z 6 października 2026 r., III CB 33/23, i z 6 października 2026 r., III CB 2/24).

13 W rezultacie należy uznać, że art. 29 § 5-25 ustawy o SN nie mogą być stosowanie do rozpoznania wniosku SSN X.Y. o zbadanie spełnienia przez SSN Marka Siwka wymogów niezawisłości i bezstronności.

14 Mając powyższe na uwadze, postępowanie podlegało umorzeniu na podstawie art. 17 § 1 pkt 11 per analogiam k.p.k.