Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2026 r., I USK 968/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2026 r., I USK 968/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 3 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Piotr Prusinowski

4 w sprawie z odwołania R.S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku z udziałem K.G. o podstawę wymiaru składek w stosunku do K.G., na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 3 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2025 r., sygn. akt III AUa 1043/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

5 Decyzją z dnia 12 listopada 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku stwierdził, iż podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, to jest emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne K.G. jako pracownika u płatnika składek H. za okres od czerwca 2012 r. do grudnia 2017 r. stanowią kwoty wyszczególnione w tabeli w sentencji decyzji. Odwołanie płatnika składek zostało wyrokiem Sadu Okręgowego w Gdańsku z dnia 5 lipca 2024 r. oddalone. Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2025 r., oddalił apelację płatnika składek. W uzasadnieniu wyroku szczegółowo uzasadnił dlaczego uważa, że organ rentowy prawidłowo zastosował art. 8 ust 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa systemowa).

6 Płatnik składek złożył skargę kasacyjną, zaskarżył wyrok Sądu odwoławczego w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, to jest:

7 - art. 8 ust. 2a ustawy systemowej przez wadliwe zastosowanie tego przepisu do umów o świadczenie usług zawieranych przez zainteresowanego z podmiotami trzecimi jako wykonywanych na rzecz jego pracodawcy, podczas gdy nie zostało w żadnym stopniu wykazane, by umowy te były realizowane na rzecz pracodawcy wnioskodawcy – R.S.;

8 - art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego;

9 - art. 235² § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie i niepominięcie dowodów w postaci protokołów nielegalnie przeprowadzonej kontroli u płatnika składek;

10 - art 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. przez jego niezastosowanie i oddalenie odwołania płatnika składek, podczas gdy decyzja określająca wymiar podstawy wymiaru składek zainteresowanego (będącego ubezpieczonym) została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, to jest wydana w oparciu o materiał dowodowy uzyskany nielegalnie.

11 Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ jest ona oczywiście uzasadniona. Zdaniem skarżącego, naruszenie przez Sądy niższych instancji art. 8 ust. 2a ustawy systemowej oraz wskazanych przepisów postępowania jest w niniejszej sprawie bezdyskusyjne. W sprawie tej organ rentowy był obowiązany wykazać, iż zainteresowany wykonywał w ramach umów o świadczenie usług pracę na rzecz pracodawcy, który zatrudniał go na podstawie umowy o pracę. Tymczasem organ rentowy nie dość, że nie wykazał, by praca była wykonywana na rzecz wymienionego podmiotu (stosując w sposób nieuprawniony wykładnię rozszerzającą przepisów prawa materialnego), to zgromadził dowody w sprawie w sposób naruszający bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa.

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

13 Stosownie do art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada również dodać, iż zgodnie z art. 398⁴ § 2 k.p.c. skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 398⁹ § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

14 Trzeba przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą skargą orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494 oraz z 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNAPiUS 2003 nr 18, poz. 437) i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286). Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go zatem do przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, to jest podlegającą uwzględnieniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr 585777 oraz z 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr 602695).

15 Znając wskazane wymogi, jest jasne, że rozpoznawana przez Sąd Najwyższy skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. Przede wszystkim Sąd Najwyższy zauważa, że argumentacja mająca uzasadniać oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, ogranicza się w dużej mierze do teoretycznego wywodu, mającego wyjaśnić, co ta oczywista zasadność oznacza, w niewielkim stopniu zaś odnosi się do okoliczności faktycznych danej sprawy. Natomiast uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie można utożsamiać z uzasadnieniem podstaw skargi. Oba elementy konstrukcyjne spełniają zasadniczo odmienne funkcje na różnych etapach postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie jest immanentnie związany z instytucją przedsądu, w trakcie którego Sąd Najwyższy decyduje o przyjęciu bądź odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Jeśli natomiast chodzi o podstawy skargi kasacyjnej i ich uzasadnienie, to Sąd Najwyższy przystępuje do ich oceny już po przyjęciu skargi, na etapie jej merytorycznego rozpoznania. Konieczne jest więc, aby oba te elementy funkcjonowały niezależnie.

16 Ponadto argumentacja zawarta w skardze sprowadza się do przedstawienia stanu faktycznego sprawy wynikającego z dokonanej przez skarżącą własnej oceny zebranego w tej sprawie materiału dowodowego. Z całą pewnością brakuje jej zatem waloru ogólności i uniwersalności, a co szczególnie znamienne, w istocie stanowi ona próbę podważenia przeprowadzonej przez Sąd drugiej instancji oceny materiału dowodowego oraz dokonanych na tej podstawie ustaleń faktycznych, z których Sąd ten wyprowadził wniosek, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynikało, że doszło do współdziałania dwóch podmiotów gospodarczych.

17 Sąd Najwyższy podkreśla w związku z tym, że powoływanie się na błąd w przeprowadzonej ocenie dowodów i dokonanych na tej podstawie ustaleniach faktycznych nie może być podstawą skargi kasacyjnej (art. 398³ § 3 k.p.c.), ponieważ ustalenia te są wynikiem swobodnej oceny dowodów dokonywanej przez sąd meriti. Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 398¹³ § 2 k.p.c., jest natomiast związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, co oznacza, że w przypadku poddania skargi kasacyjnej merytorycznej ocenie i tak musiałby uwzględnić owe ustalenia faktyczne przy rozpatrywaniu powołanych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego, którego przepisy stanowiły podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku.

18 Odnosząc się na marginesie sprawy do zarzutu podniesionego w skardze, iż decyzja określająca wymiar podstawy wymiaru składek zainteresowanego (będącego ubezpieczonym) została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, należy przypomnieć, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych sąd powszechny nie jest uprawniony do orzekania w przedmiocie nieważności decyzji administracyjnej, ale - przy uwzględnieniu przesłanek określonych w odpowiednich przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego - rozpoznaje istotę sprawy, którą stanowi istnienie (nieistnienie) wynikającego z przepisów prawa materialnego określonego prawa lub zobowiązania stwierdzonego wadliwą decyzją organu rentowego. Sąd dokonuje merytorycznej, a więc uwzględniającej przepisy prawa materialnego, kontroli prawidłowości decyzji organu rentowego. Sądowe postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ma wprawdzie charakter kontrolny, dominujący jest jednak jego charakter rozpoznawczy. Ta druga właściwość wyznacza rolę sądu - jest nią samodzielna ocena przesłanek warunkujących prawo do świadczenia lub zobowiązanie. Wynika to stąd, że od momentu wniesienia odwołania do sądu rozpoznawana sprawa staje się sprawą cywilną, podlegającą rozstrzygnięciu wedle reguł właściwych dla tej kategorii spraw. Zasadność odwołania ocenia się na podstawie właściwych przepisów prawa materialnego i dlatego postępowanie sądowe skupia się na wadach wynikających z naruszenia prawa materialnego, a kwestia wad decyzji administracyjnych, spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego prowadzonego przed organem rentowym, pozostaje w zasadzie poza przedmiotem tego postępowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 marca 2016 r., III UK 84/15, LEX nr 2023932). Sąd ubezpieczeń społecznych ocenia zasadność roszczeń odwołującego się, a nie formalną legalność postępowania przed organem rentowym. Chociaż bezpośrednim przedmiotem postępowania sądowego jest decyzja organu rentowego, to jednak sąd ubezpieczeń społecznych wyjaśnia istotę sprawy dotyczącą prawa, zobowiązania albo roszczenia strony, co znajduje wyraz w kompetencji tego sądu do oddalenia odwołania, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia (art. 477¹⁴ § 1 k.p.c.) albo zmiany zaskarżonej decyzji w całości lub w części i orzeczenia co do istoty sprawy - art. 477¹⁴ § 2 k.p.c.

19 (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 27 kwietnia 2010 r., II UK 336/09, LEX nr 604222; z 8 maja 2012 r., II UK 240/11, OSNP 2013, nr 7-8, poz. 98, postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 listopada 2011 r., III UK 221/10, LEX nr 1124107; z 23 listopada 2011 r., III UK 38/11, LEX nr 1124106; z 23 listopada 2011 r., III UK 10/11, LEX nr 1124105 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 23 marca 2011 r., I UZP 3/10, OSNP 2011, nr 17-18, poz. 233).

20 Z przytoczonych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.