Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2026 r., I USK 488/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2026 r., I USK 488/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 12 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Renata Żywicka

4 w sprawie z odwołania J.H. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy o ponowne ustalenie wysokości emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 12 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 14 marca 2025 r., sygn. akt III AUa 1320/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

5 Sąd Okręgowy w Bydgoszczy wyrokiem z 21 października 2024 r., VI U 1424/24 oddalił odwołanie J.H. od decyzji z dnia 30 lipca 2024 r odmawiającej ponownego ustalenia wysokości emerytury.

6 Wyrokiem z dnia 14 marca 2025 r., III AUa 1320/24 Sąd Apelacyjny w Gdańsku zmienił częściowo zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy do ponownego ustalenia wysokości emerytury J.H., przyznanej decyzją z dnia 12 grudnia 2018 r., z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1631) począwszy od 1 lipca 2024 r. (pkt 1.); oddalił apelację w pozostałym zakresie 9pkt 2.); nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji 9pkt 3.).

7 Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, zarzucając naruszenie: 1. art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1631) w zw. z art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2. art. 100 ust. 1 w związku z art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się na jej oczywistą zasadność (art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.), ponieważ Sąd Apelacyjny nie dostrzegł, że przywołany przez niego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, ma charakter zakresowy i dotyczył tylko kobiet urodzonych w 1953 r., które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej. Wobec tego nie doszło do naruszenia zasady równości wobec prawa w stosunku do ubezpieczonego. Ponadto Sąd Apelacyjny nie dostrzegł także różnicy między prawem do emerytury a prawem do jej wysokości. Stąd brak przepisów intertemporalnych w odniesieniu do normy z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nakazuje jej stosowanie do ubezpieczonego, który wniosek o emeryturę w wieku powszechnym złożył w 2018 r. Pominięcie przez Sąd Apelacyjny art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej doprowadziło bezsprzecznie do wydania wadliwego rozstrzygnięcia, co jest widoczne na pierwszy rzut oka, bez konieczności przeprowadzania bardzie szczegółowej analizy.

8 Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w punkcie I. i orzeczenie co do istoty sprawy, to jest oddalenie apelacji w całości, a przy braku podstaw do zastosowania art. 398¹⁶ k.p.c., o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od J.H. na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w postępowaniu kasacyjnym.

9 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

10 Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

11 W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

12 Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

13 W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności skargi (art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie tej przesłanki. Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się "oczywistość" zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jej oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok Sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171).

14 Jednak o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Z tego względu przyjmuje się, że nie spełnia tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu dodatkowo określeniem "rażącego", "ewidentnego", "kwalifikowanego" lub "oczywistego", jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Do przyjęcia skargi do rozpoznania nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd drugiej instancji. W art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego we wniosku okoliczności powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła.

15 Wobec powyższego wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia warunków właściwych dla przesłanki przedsądu z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący zarzuca Sądowi Apelacyjnemu niezastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. na podstawie ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw i błędne odwołanie się do zakresowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, co - zdaniem skarżącego - ma świadczyć o wydaniu oczywiście wadliwego orzeczenia.

16 Skarżący pomija jednak, że Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu w trybie art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 czerwca 2024 r., skargi konstytucyjnej T.K. o zbadanie zgodności: art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, ze zm.) w zakresie, w jakim „dotyczy osób, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 32 ustawy”, z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, orzekł, że: ,,Art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok TK z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie, sygn.. akt SK 140/20).”

17 Stosownie do art. 190 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

18 W niniejszej sprawie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie zostało ogłoszone przez władzę wykonawczą.

19 Sąd Najwyższy podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 grudnia 2024 r., w sprawie, I SA/Wr 653/24 wskazujące, że zgodnie z przepisem art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.), przymioty powszechnej mocy obowiązującej i ostateczności przysługują orzeczeniom Trybunału Konstytucyjnego jeszcze przed ich opublikowaniem i bez względu na to czy zostaną opublikowane stosownie do przepisu ust. 2 ww. artykułu. W przeciwnym bowiem razie, w związku z decyzją władzy wykonawczej o wstrzymaniu publikacji orzeczeń Trybunału, system konstytucyjnej i sądowej ochrony praw i wolności obywatelskich oraz praw człowieka w Polsce przestałby w praktyce funkcjonować.

20 Wyposażenie orzeczeń w moc powszechnie obowiązującą oznacza związanie ich treścią nie tylko uczestników konkretnego postępowania zakończonego wydaniem przez sąd konstytucyjny rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, ale również wszystkich innych podmiotów prawa (wyrok SN z dnia 22 sierpnia 2018 r., III PK 71/17). Powoduje to również, że nikt – a w szczególności żaden organ władzy publicznej – nie może w kwestii rozstrzygniętej przez Trybunał Konstytucyjny zająć stanowiska odmiennego niż wyrażone w orzeczeniu sądu konstytucyjnego (uchwała NSA z dnia 4 grudnia 2009r.,I OPS 9/09). W doktrynie dominuje pogląd, że moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego powoduje, iż wszystkie inne organy władzy publicznej, również organy władzy sądowniczej, mają obowiązek przestrzegania i stosowania tych orzeczeń.

21 W ocenie Sądu Najwyższego, ogłaszanie orzeczeń Trybunału

22 Konstytucyjnego nie ma wpływu na to od kiedy orzeczenia TK mają moc obowiązującą. Ogłaszanie orzeczeń jest jedynie czynnością techniczną władzy wykonawczej i środkiem rozpowszechnienia treści orzeczenia. Treść normatywna art. 190 ust. 2 Konstytucji RP jest związana z przyjętym w Konstytucji RP sposobem ogłaszania zmian prawa i skutkami takiej zmiany dla obywateli. Ma to stwarzać fikcję prawną podania orzeczenia do publicznej wiadomości i związanej z tym zasady domniemania znajomości obowiązującego prawa przez wszystkich jego adresatów. Podsumowując powyższe, nie można podzielić stanowiska skarżącego o oczywistej zasadności skargi, ponieważ wyrok Sądu Apelacyjnego odpowiada prawu.

23 Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.