Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2026 r., I USK 1165/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2026 r., I USK 1165/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 3 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Robert Stefanicki

4 w sprawie z odwołania H. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Poznaniu przy udziale ubezpieczonego R. L. o podleganie ubezpieczeniom społecznym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 3 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 13 sierpnia 2025 r., sygn. akt III AUa 730/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

5 Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z 13 sierpnia 2025 r. oddalił apelację H. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w G. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 30 kwietnia 2024 r. oddalającego odwołanie płatnika składek od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziału w Poznaniu z dnia 26 czerwca 2023 r., stwierdzającej, że R. L. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia w okresie od 3 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. u płatnika składek H. Sp. z o.o. sp. k. oraz ustalającej, podstawy wymiaru składek za te okresy w kwotach szczegółowo wskazanych w decyzji.

6 W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej odwołujący się płatnik składek podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego:

7 - art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez wadliwą wykładnię, co w konsekwencji doprowadziło do ich błędnego zastosowania i w konsekwencji zobowiązania płatnika składek do opłacenia składek ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowego, podczas gdy tego rodzaju zobowiązanie składkowe w ogóle nie powstało;

8 - art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez pominięcie jego treści, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 9 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń, czego skutkiem jest dokonanie niezgodnej z celem ustawodawcy wykładni i uznanie, że przepis ten ma zastosowanie też do osób mających ustalone prawo do emerytury bądź renty.

9 Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz orzeczenia co do istoty sprawy. Ponadto wniósł o rozstrzygnięcie o kosztach procesu i zasądzenie na rzecz odwołującego się kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

10 W ocenie skarżącego skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie jej do rozpoznania wobec oczywistej zasadności wniesionej skargi oraz potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie. Odmienna wykładnia w zakresie interpretacji art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych występuje między innym w interpretacji prezentowanej przez sądy powszechne.

11 Skarżący wskazał, iż brak jest podstaw do zaakceptowania stanowiska Sądu Apelacyjnego w kwestii przyjęcia, że zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c tego przepisu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W ocenie skarżącego, ubezpieczony, który miał ustalone prawo do emerytury, a nadto był zatrudniony u innego niż odwołujący się podmiotu na podstawie umowy o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem niższym niż minimalne, nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu wykonywania umowy zlecenia.

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

13 Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.

14 Sąd kasacyjny nie jest zatem sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, a skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z: 29 grudnia 2020 r., V CSK 262/20, LEX nr 3270435; 28 sierpnia 2024 r., III USK 194/23, LEX nr 3767397;

15 29 października 2024 r., III PSK 57/24, LEX nr 3782096; 15 stycznia 2025 r., II PSK 40/24, LEX nr 3816691).

16 Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 398⁹ § 1 k.p.c.). Zgodnie z art. 398⁴ § 2 k.p.c. określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej, strona wnosząca skargę kasacyjną powinna sformułować w niej wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz ze stosownym uzasadnieniem.

17 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 398⁹ § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty prawne świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

18 W zakresie wskazywanej przez skarżącego przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania należy mieć na względzie, że przekonanie Sądu Najwyższego oceniającego na etapie przedsądu o zasadności przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w oparciu o art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c., to jest istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383; 12 grudnia 2023 r., II PSK 64/23, LEX nr 3692330). Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009, nr 3-4, poz. 43; 28 stycznia 2025 r., III USK 155/24, LEX nr 3829521). Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 3 grudnia 2024 r., III USK 214/24, LEX nr 3801320; 8 stycznia 2025 r., II PSK 69/24, LEX nr 3814752). W tym wyraża się publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni przepisów prawa oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój jurysprudencji i prawa pozytywnego, a nie korekta orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne (postanowienia Sądu Najwyższego z: 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147; 29 listopada 2023 r., III USK 157/23, LEX nr 3632804; 25 września 2024 r., III USK 91/24, LEX nr 3777577; 26 listopada 2024 r., II PSK 10/24, LEX nr 3790586).

19 Twierdzenie o występowaniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących owo zagadnienie. Nie można też przyjmować, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli wskazana przez stronę wykładnia przepisu jest powszechnie przyjęta w orzecznictwie oraz literaturze, a przez sądy obu instancji została uwzględniona. Może to być zagadnienie natury prawnomaterialnej, względnie procesowej (T. Ereciński (w:) Kodeks postępowania cywilnego.

20 Komentarz, t. 3, Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Warszawa 2016, s. 273; T. Wiśniewski, Przebieg procesu cywilnego, Warszawa 2013, s. 377 i n.; T. Wiśniewski (w:) D. Dończyk, J. Iwulski, G. Jędrejek, I. Koper, G. Misiurek, M. Orecki, P. Pogonowski, S. Sołtysik, D. Zawistowski, T. Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II. Artykuły 367- 503⁹, Warszawa 2021, art. 398⁹; M. Manowska (w:) A. Adamczuk, P. Pruś, M. Radwan, M. Sieńko, E. Stefańska, M. Manowska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477¹⁶, LEX 2022, art. 398⁹; A. Turczyn (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1-50539. Tom I, red. O.M. Piaskowska, Warszawa 2024, art. 398⁹).

21 Sąd Najwyższy jednak wbrew temu, co podnosi skarżący, nie dostrzega problemów interpretacyjnych związanych z wykładnią art. 9 ust. 4a ustawy systemowej, w zakresie zastrzeżenia "odsyłającego" do ust. 2c tego przepisu. Przyjęta i zarazem już utrwalona wykładnia jest jednolita w orzecznictwie. Przypomnieć zatem należy, że zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie "odsyłające" do ust. 2c tego przepisu powoduje, iż zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty, pozostający równocześnie w stosunku pracy, nie będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy systemowej; wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 21 marca 2019 r., II UK 548/17, LEX nr 2638597; 27 kwietnia 2021 r., II USKP 37/21 LEX nr 3252364 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 16 lutego 2023 r., II USK 35/22, LEX nr 3549740; z 9 października 2024 r., I USK 46/24, LEX nr 3778889; 4 listopada 2025 r., III USK 264/25, LEX nr 3940647; 17 lutego 2026 r., I USK 237/26, LEX nr 4024823; D. Dzienisiuk (w:) Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2024, art. 9).

22 Argumentując swoje stanowisko w spornej kwestii, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że każda osoba, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to znaczy zleceniobiorca, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym niezależnie od tego, czy jest uprawniona do emerytury i renty (z wyjątkiem osób wymienionych w art. 6 ust. 4). Zwolnienie zleceniobiorcy z tego obowiązku wynika natomiast z faktu równoczesnego pozostawania w stosunku pracy, który z mocy art. 9 ust. 1 wyprzedza inne tytuły podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co dotyczy również emerytów i rencistów (por. art. 9 ust. 4 w związku z art. 9 ust. 4a). Dlatego właśnie emeryci i renciści, tak jak pozostali zleceniobiorcy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umów zlecenia, "jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku pracy". Zawarte w art. 9 ust. 4a zastrzeżenie "odsyłające" do art. 9 ust. 2c, przy uwzględnieniu gramatycznych reguł wykładni, należy rozumieć w ten sposób, że sytuacja prawna zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty, będącego równocześnie pracownikiem, jest regulowana treścią pierwszego z wymienionych przepisów (nie podlega on obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, a podlega im jedynie z tytułu stosunku pracy), ale tylko wtedy, gdy nie będzie wypełniała hipotezy normy ust. 2a. Wspomniane zastrzeżenie oznacza bowiem, że sytuacja prawna omawianej osoby w pierwszej kolejności powinna być oceniana przez pryzmat regulacji art. 9 ust. 2c ustawy systemowej i dopiero wówczas, gdy hipoteza normy prawnej zawartej w tym przepisie nie zostanie wypełniona, sytuacja ta będzie uregulowana wprost normą wynikającą z art. 9 ust. 4a, która a contrario formułuje zasadę, zgodnie z którą zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Innymi słowy, ocena sytuacji prawnej zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty, pozostającego w stosunku pracy, dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c ustawy systemowej powinna "wyprzedzać" ocenę dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 4a. W praktyce z możliwością zastosowania zasady, w myśl której zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, będziemy mieli zatem do czynienia wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnie kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a (to znaczy kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co jednoznacznie wskazuje brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie określa przecież wymienionych tam "innych tytułów", a zatem obejmuje także osoby pozostające w stosunku pracy. Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu pozostawania w stosunku pracy będzie niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym również z tytułu wykonywania umowy zlecenia.

23 Opisany wynik wykładni językowej z całą pewnością pozostaje w zgodzie także z wykładnią systemową art. 9 ust. 4a. Zawarte tam zastrzeżenie "odsyłające" do ust. 4b, należy wszak rozumieć w ten sposób, że osoby posiadające status określony w art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to znaczy wykonujące umowy cywilnoprawne zawarte z pracodawcą, z którym pozostają w stosunku pracy, lub na rzecz tego pracodawcy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, a w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uwzględnia się im nie tylko przychód z tytułu stosunku pracy, ale również przychód z tytułu owych umów cywilnoprawnych (art. 18 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W tym przypadku omawiane zastrzeżenie nakazuje więc bez wątpienia uprzednią ocenę sytuacji prawnej osoby, o której mowa w art. 9 ust. 4a, przez pryzmat regulacji zawartej w ust. 4b tego przepisu. Dlatego nie ma podstaw do przyjęcia tezy, że zamieszczone w art. 9 ust. 4a zastrzeżenie "odsyłające" do ust. 2c mogłoby być traktowane inaczej. Przy wykładni art. 9 ust. 4a ustawy systemowej i zawartego w nim zastrzeżenia odsyłającego do stosowania art. 9 ust. 2c nie można również pomijać reguł funkcjonalnych (celowościowych), wynikających z przytoczonego wyżej uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej z dnia 23 października 2014 r., zgodnie z którym - najogólniej rzecz ujmując - wspomniane zmiany miały na celu dalsze rozszerzenie w interesie ubezpieczonych (dla zapewnienia im większej ochrony ubezpieczeniowej) obowiązku ubezpieczenia społecznego w przypadku zbiegu umowy zlecenia z inną aktywnością zarobkową lub kilku umów zlecenia. Tak więc poruszony przez skarżącego problem na tle wykładni powołanego przepisu został już rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy, także w sprawach z odwołania płatnika składek w postanowieniach Sądu Najwyższego z: 21 stycznia 2026 r., I USK 508/26, LEX nr 4038426; 27 stycznia 2026 r., I USK 212/26, LEX nr 4016430; z 27 stycznia 2026 r., I USK 567/26, LEX nr 4022272.29 stycznia 2026 r., I USK 156/26, LEX nr 4021330, 17 lutego 2026 r., I USK 237/26, LEX nr 4024823; 19 marca 2026 r., I USK 420/26, LEX nr 4068645.

24 W niniejszej sprawie Sąd drugiej instancji rozstrzygnął również z uwzględnieniem wyżej zaprezentowanej wykładni. Motywy pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku wyraźnie wskazują, że Sąd drugiej instancji w pełni respektował taki właśnie kierunek wykładni art. 9 ust. 4a ustawy systemowej w zakresie "odsyłającym" do ust. 2c tego przepisu, przyjmując go za podstawę oceny prawnej ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Z poczynionych ustaleń wynika, że R. L. jako osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, jednocześnie uprawniony do emerytury i pozostający w stosunku pracy podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, bowiem uzyskuje on wynagrodzenie w kwocie niższej od minimalnego wynagrodzenia z tytułu stosunku pracy. Regulacja ta została wprowadzona właśnie po to, by wyeliminować praktyki umożliwiające unikanie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Wolą ustawodawcy było: uszczelnienie systemu ubezpieczeń społecznych i umożliwienie opłacania składek na te ubezpieczenia wyłącznie z jednego tytułu ubezpieczeń społecznych (w przypadku zbiegu tytułów - jak w niniejszej sprawie) wyłącznie wtedy, gdy łączna wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułów będących w zbiegu osiąga przynajmniej kwotę odpowiadającą minimalnemu wynagrodzeniu za pracę w przeliczeniu na jeden miesiąc. Na marginesie nie jest zasadne ujęcie, które prowadzi do jurysprudencji pojęciowej, ponieważ pojęcia ustalone w nauce prawa przedstawiane są jako pojęcia prawne (Z. Kubot, Odcinkowa (szczątkowa) zdolność prawna, GSP 2007, t. XVII, s. 566).

25 Wobec zgodności zaskarżonego wyroku z utrwaloną linią orzecznictwa, brak jest również podstaw do przyjęcia oczywistej zasadności skargi. Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., gdy w sprawie doszło do kwalifikowanego, a więc oczywistego naruszenia prawa, widocznego od razu, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby głębszej analizy. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne było zatem wykazanie, że Sąd drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył przepis jasny i jednoznaczny, którego wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości (postanowienie Sądu Najwyższego z 21 maja 2026 r., I CSK 1864/25, LEX nr 4095688). Takiej zależności jak wykazano powyżej, odwołujący się nie przedstawił.

26 Skarżący płatnik nie wykazał, że przedstawiony przez niego problem interpretacyjny wymaga wykładni Sądu Najwyższego. Skoro podnoszone przez skarżącego wątpliwości zostały już dostatecznie wyjaśnione w judykaturze, a zaskarżony wyrok jest zgodny z przyjętą linią orzecznictwa Sądu Najwyższego, nie zachodzi żadna ze wskazanych przesłanek przedsądu. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.