Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1994 r., I PRN 82/94

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1994 r., I PRN 82/94

Tekst

1 Wyrok z dnia 14 października 1994 r.

2 I PRN 82/94

3 Do pracowniczego stażu pracy wlicza się okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców, poprzedzające objęcie gospodarstwa rolnego teściów i rozpoczęcie jego prowadzenia, jeżeli przypadają one w czasie przed zatrudnieniem pracownika w ramach stosunku pracy (art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310).

4 Przewodniczący SSN: Adam Józefowicz (sprawozdawca), Sędziowie SN:

5 Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Andrzej Wróbel,

6 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 października 1994 r. sprawy z powództwa Wacława B. przeciwko Komendzie Rejonowej Państwowej Straży Pożarnej w Ch. o nagrodę jubileuszową, na skutek rewizji nadzwyczajnej Komisji Krajowej NSZZ "Solidarność" w Gdańsku [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 14 marca 1994 r., [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Chełmie z dnia 4 stycznia 1994 r., [...], oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu-Sądowi Pracy w Chełmie.

Uzasadnienie

7 Powód Wacław B. w pozwie przeciwko Komendzie Rejonowej Państwowej Straży Pożarnej w Ch. wniósł o ustalenie, że pracując w gospodarstwie rolnym rodziców w czasie od 29 października 1963 r. do 24 kwietnia 1967 r. i od 18 kwietnia 1969 r. do 26 kwietnia 1969 r. nabył prawo do zaliczenia tych okresów do stażu pracy, podlegającego zaliczeniu do ogólnego stażu pracy, uprawniającego do przyznania nagrody jubileuszowej.

8 Pozwana Komenda Rejonowa Państwowej Straży Pożarnej w Ch. nie uznała powództwa i wniosła o jego oddalenie.

9 Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Chełmie wyrokiem z dnia 4 stycznia 1994 r., [...], oddalił powództwo i nie obciążył stron kosztami procesu. W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy stwierdził, że wymienione w pozwie okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców nie podlegają wliczeniu do pracowniczego stażu pracy, ponieważ powód nie przejął gospodarstwa rolnego po rodzicach.

10 Wprawdzie powód przejął po rodzicach grunt o powierzchni 0,46 ha, ale nie było to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 19, poz. 86 ze zm.). Jeśli chodzi o przejęcie przez powoda gospodarstwa rolnego po teściach, to Sąd Rejonowy uznał, że fakt ten nie ma znaczenia prawnego, ponieważ powód w tym gospodarstwie nie pracował. W związku z tym, że powód nie posiada stażu pracy uprawniającego do nagrody jubileuszowej po 30 latach pracy, Sąd Rejonowy oddalił powództwo.

11 Rozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda, Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z dnia 14 marca 1994 r., [...], oddalił rewizję. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd Wojewódzki uznał, że do pracowniczego stażu pracy powoda, podlegającego zaliczeniu do nagrody jubileuszowej nie można zaliczyć okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Sąd rewizyjny stwierdził, że według przepisów ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o zaliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) okresy pracy powoda w gospodarstwie rolnym rodziców mogłyby być wliczane do pracowniczego stażu pracy, gdyby poprzedzały objęcie tego gospodarstwa rolnego. Ponadto Sąd Wojewódzki podzielił pogląd Sądu I instancji, że w sytuacji powoda nie ma znaczenia przejęcie przez niego gospodarstwa rolnego po teściach, ponieważ powód nie pracował wcześniej w tym gospodarstwie.

12 Powyższy wyrok zaskarżyła w drodze rewizji nadzwyczajnej Komisja Krajowa Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność", zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie przepisu art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o zaliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w Chełmie z dnia 4 stycznia 1994 r. oraz wydanie wyroku ustalającego, że okresy pracy powoda w gospodarstwie rolnym rodziców zalicza się do pracowniczego stażu pracy, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Chełmie.

13 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

14 Przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o zaliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) stanowi, że ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, to istnieje możliwość wliczania pracownikowi także okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w wypadkach określonych w tej ustawie. Chodzi tu o wliczenie do stażu pracy takiej pracy w gospodarstwie rolnym, która była wykonywana w warunkach odpowiadających wymaganiom ustawowym. Wśród tych warunków przepis art. 1 ust. 1 pkt 2 wyżej powołanej ustawy wymienia podlegające zaliczeniu do pracowniczego stażu pracy okresy wykonywania pracy po ukończeniu 16 roku życia, przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem. Dokonując wykładni tego przepisu Sąd Najwyższy w swej uchwale z dnia 8 czerwca 1993 r., I PZP 20/93 (OSNCP 1994 z. 1, poz. 9) wyjaśnił, że: "w sytuacji, gdy po okresie pracy w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców osoba obejmuje gospodarstwo teściów i rozpoczyna jego prowadzenie osobiście lub ze współmałżonkiem, okres tej pracy przypadający po ukończeniu 16 roku życia, na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) podlega wliczeniu do stażu pracy, uprawniającego do nagrody jubileuszowej".

15 Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela treść powyższej wykładni przepisu stanowiącego materialnoprawną podstawę jej rozstrzygnięcia. Wbrew stanowisku Sądów obu instancji wykładnia językowo-logiczna omawianego przepisu nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, że pod pojęciem "objęcie tego gospodarstwa" należy rozumieć jedynie to gospodarstwo rodziców lub teściów, w którym po ukończeniu 16 roku życia praca była wykonywana. Zasadne jest odmienne rozumienie omawianego przepisu, z którego wynika, że wystarczy wykonywanie pracy w gospodarstwie rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie jednego z tych gospodarstw rolnych [...] i kontynuowanie jego prowadzenia osobiście lub wraz z współmałżonkiem. Oznacza to - jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanej wyżej uchwały, - że: "dla zaliczenia okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy wystarczające jest stwierdzenie, że praca była wykonywana w gospodarstwie rodziców lub teściów oraz że następnie doszło do objęcia gospodarstwa rodziców lub teściów i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem, niezależnie od tego, czy jest to gospodarstwo, z którego okres pracy danego pracownika ma ulec wliczeniu do pracowniczego stażu pracy".

16 W tym świetle okazuje się, że niewłaściwa wykładnia przepisu art. 1 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy dokonana przez Sądy obu instancji rażąco narusza ten przepis prawa i uzasadnia uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej z mocy art. 422 § 2 k.p.c. Należy przy tym stwierdzić, że nieprawidłowe rozumienie art. 1 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy spowodowało niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, bowiem postępowanie w obu instancjach było oparte na błędnym założeniu, że roszczenie powoda jest bezzasadne. Z tego względu brak jest warunków do ostatecznego, merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Chełmie z dnia 4 stycznia 1994 r. i przekazania sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania, zgodnie z wnioskiem skarżącego. Sąd Najwyższy mając na uwadze przepis art. 420 § 2 i art. 423 § 1 w związku z art. 381 § 1 k.p.c. z urzędu wziął pod rozwagę niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak tego wymaga przepis art. 3 § 2 k.p.c.

17 Rozpoznając ponownie sprawę na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy Sąd pierwszej instancji powinien w szczególności zbadać, czy powód przed objęciem gospodarstwa rolnego teściów pracował jednocześnie w gospodarstwie rolnym rodziców i w innym zakładzie pracy. Okoliczność ta nie wyłączałaby zaliczenia powodowi do stażu pracy, wynikającego ze stosunku pracy także wymienionych w pozwie okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców, jeżeli istniała równolegle ciągłość dodatkowej pracy powoda w gospodarstwie rolnym rodziców, poprzedzająca objęcie gospodarstwa rolnego teściów, niezależnie od pozarolniczego zatrudnienia powoda w innym zakładzie pracy w ramach stosunku pracy. Wyłączona byłaby tylko dopuszczalność podwójnego liczenia okresów jednoczesnej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców i w pozarolniczym zakładzie pracy, czego jednak powód nie domaga się w pozwie.

18 Z powyższych rozważań wynika, że w świetle art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) dopuszczalne jest wliczenie pracownikowi do pracowniczego stażu pracy okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców, poprzedzających objęcie gospodarstwa rolnego teściów i rozpoczęcie jego prowadzenia, jeżeli przypadają w czasie przed zatrudnieniem pracownika na podstawie stosunku pracy. Wyłączona jest możliwość jednoczesnego podwójnego liczenia pracownikowi okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców i okresów pracowniczego stosunku pracy do stażu pracy niezbędnego do uzyskania nagrody jubileuszowej.

19 Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

20 ========================================