Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1995 r., I PRN 45/95

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1995 r., I PRN 45/95

Tekst

1 Postanowienie z dnia 7 listopada 1995 r.

2 I PRN 45/95

3 Wyrok wydany w sprawie, w której strona pozwana nie złożyła żadnego oświadczenia w przedmiocie żądań pozwu jest wyrokiem zaocznym, choćby sąd omyłkowo nadał mu charakter tzw. wyroku kontradyktoryjnego. Wyrok taki powinien być doręczony zgodnie z art. 343 k.p.c. i przysługuje od niego sprzeciw. Bez doręczenia wyrok taki się nie uprawomacnia i rewizja nadzwyczajna od niego podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna.

4 Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Kazimierz Jaśkowski,

5 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 1995 r., sprawy z powództwa Danuty S. przeciwko Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, Oddział Terenowy w O., Gospodarstwo Rolne w T. o wyrównanie wynagrodzenia, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej [...] od wyroku Sądu Rejonowego- -Sądu Pracy w Bartoszycach z dnia 30 czerwca 1993 r. [...] p o s t a n o w i ł:

6 o d r z u c i ć rewizję nadzwyczajną

Uzasadnienie

7 Powódka Danuta S. wniosła o zasądzenie od pozwanej Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy w O. Gospodarstwo Rolne w T. kwoty 9.937.300 zł, jako wyrównania wynagrodzenia za okres od sierpnia 1992 r. do kwietnia 1993 r. Powódka twierdziła, że jej wynagrodzenie powinno zgodnie z Układem Zbiorowym Pracy dla Pracowników Państwowych Gospodarstw Rolnych z dnia 30 marca 1989 r. wynosić 184% najniższego wynagrodzenia i było zaniżane w poszczególnych miesiącach wraz ze składnikami od niego pochodnymi.

8 Wyrokiem z dnia 30 czerwca 1993 r., [...], Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Bartoszycach, zasądził na rzecz powódki dochodzoną należność, nadając mu rygor natychmiastowej wykonalności. Wyrok uprawomocnił się bez zaskarżenia.

9 Od wyroku tego rewizję nadzwyczajną złożył Minister Pracy i Polityki Socjalnej, zarzucając mu rażące naruszenie art. 241

10 7

11 § 6 k.p. w związku z art. 241

12 5

13 i art. 241

14 16

15 § 1

16 k.p., art. 241

17 8

18 w związku z art. 241

19 11

20 § 2 k.p. oraz art. 12 ust. 2 Układu Zbiorowego

21 Pracy dla Pracowników Państwowych Gospodarstw Rolnych z dnia 30 marca 1989 r., a także art. 3 § 2 k.p.c., art. 213 § 2 k.p.c. i art. 477

22 2

23 § 1 k.p.c. oraz interesu

24 Rzeczypospolitej Polskiej. Minister Pracy (powołując się m.in. na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 września 1983 r., III CRN 188/83) podniósł, że sąd nie jest związany uznaniem pozwu i może na nim poprzestać tylko wtedy, gdy nie budzi ono wątpliwości w okolicznościach sprawy (art. 213 § 2 k.p.c.). Z przedstawionych przez powódkę wyliczeń wynikało, że dochodzi ona wyrównania tylko wynagrodzenia zasadniczego, a roszczenie opiera na założeniu, iż wynagrodzenie to powinno odpowiadać minimalnej miesięcznej stawce określonej w § 2 załącznika do Układu Zbiorowego Pracy, jako procent najniższego wynagrodzenia i podlegać automatycznemu podwyższaniu wraz ze wzrostem najniższego wynagrodzenia ustalanego przez Radę Ministrów, a później przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej. Zdaniem Ministra Pracy uznanie powództwa powinno wzbudzić wątpliwości w świetle zakładowej umowy zbiorowej z dnia 28 czerwca 1989 r., a zwłaszcza protokołów dodatkowych nr 3 i nr 4 do tej umowy. Protokół dodatkowy nr 3, który wszedł w życie w dniu 31 października 1990 r., ustalił dla każdej kategorii zaszeregowania kwotowe stawki miesięcznego i godzinowego wynagrodzenia zasadniczego. Stawki te zostały zmienione od dnia 1 marca 1991 r. protokołem dodatkowym nr 4, przy utrzymaniu ich kwotowego wymiaru. Po dniu 18 sierpnia 1990 r. strony zakładowej umowy zbiorowej miały możliwość kwotowego określenia wynagrodzenia zasadniczego w oderwaniu od najniższego wynagrodzenia. Z dniem 18 sierpnia 1990 r. uległ bowiem zmianie stan prawny w wyniku wejścia w życie ustawy z dnia 19 lipca 1990 r. o zmianie ustawy o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 55, poz. 319). Przepis art. 4 ust. 2 tej ustawy stanowił, że zakładowy system wynagradzania może określać kwotowo wysokość składników wynagrodzenia oraz innych świadczeń naliczanych dotychczas w relacji do najniższego wynagrodzenia. Po tej zmianie ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wygradzania (jednolity tekst: Dz. U. z 1990 r., Nr 69, poz. 407 ze zm.) wiązała z najniższym wynagrodzeniem jedynie dodatkowe wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, za pracę w porze nocnej oraz warunkach szkodliwych dla zdrowia, szczególnie uciążliwych i niebezpiecznych, wynagrodzenie za czas niezawinionego przez pracownika przestoju oraz odprawę emerytalną (art. 13-15 i 18 ust. 3 tej ustawy). Zdaniem Ministra Pracy zarzutu "zaniżenia wynagrodzenia" nie można było opierać na postanowieniach załącznika nr 2 do Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Państwowych Gospodarstw Rolnych z dnia 30 marca 1989 r., które określały minimalną wysokość wynagrodzenia zasadniczego. Postanowienia te nie mogły bowiem stanowić bezpośredniej podstawy dochodzenia roszczeń pracowniczych. Zgodnie z art. 12 ust. 2 Układu Zbiorowego zastosowanie w zakładowej umowie zbiorowej jego postanowień dotyczących wynagrodzeń, mogło mieć miejsce pod warunkiem posiadania wypracowanych przez zakład środków, zgodnie z zasadą samofinansowania. Układ Zbiorowy odsyłał w art. 12 ust. 1 pkt 2 do zakładowej umowy zbiorowej jako podstawy formułowania ewentualnych roszczeń. To rozwiązanie znajdowało oparcie w art. 241 8

25 w

26 zw. z art. 241

27 11

28 § 2 k.p. Natomiast uzależnienie warunków wynagradzania i

29 przyznawania innych świadczeń pracowniczych od sytuacji finansowej zakładu pracy obowiązywało zarówno przy zawieraniu jak i zmianie zakładowej umowy zbiorowej (art. 241

30 8

31 w zw. z art. 241

32 16

33 § 1 k.p.). Powyższych zasad, zdaniem Ministra Pracy, nie

34 uwzględnił Sąd Rejonowy i obliczał wynagrodzenie w określonym procencie od najniższego wynagrodzenia za pracę. Sąd Rejonowy nie uwzględnił nawet art. 2 pkt 9 zakładowej umowy zbiorowej, zgodnie z którym przez użyte w umowie określenie "najniższe wynagrodzenie" rozumiało się takie wynagrodzenie obowiązujące w dniu 1 stycznia danego roku. Z przepisu tego wynikało, że nie uwzględniało się zmian najniższego wynagrodzenia dokonanych w ciągu roku kalendarzowego.

35 Zaskarżony wyrok, zdaniem Ministra Pracy, narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż bez dostatecznego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, zasądza na rzecz byłego pracownika nienależne wynagrodzenie. Zaspokojenie tego roszczenia (wraz z należnościami zasądzonymi w dalszych takiego samego rodzaju sprawach) obciąża Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa jako następcę prawnego zlikwidowanego Państwowego Przedsiębiorstwa Gospodarki Rolnej w T. Agencja musiałaby te należności zrealizować z przychodów innych gospodarstw Skarbu Państwa, co kłóciłoby się z zasadą sprawiedliwości, jako podstawową zasadą demokratycznego państwa prawnego.

36 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

37 Zaskarżony wyrok zapadł w sytuacji, w której Sąd Rejonowy uznał, że nastąpiło uznanie powództwa. Takie założenie przyjmuje także rewizja nadzwyczajna. Tymczasem strona pozwana nie złożyła w niniejszej sprawie żadnego oświadczenia w przedmiocie żądania pozwu, a w szczególności nie wniosła o oddalenie powództwa, a także nie uznała żądania. Z protokołu rozprawy w dniu 24 czerwca 1993 r. wynika, że na rozprawę zgłosił się pełnomocnik pozwanego. Jednakże w protokole tym nie zostały odnotowane żadne oświadczenia tego pełnomocnika. Należy więc przyjąć, że strona pozwana, mimo stawienia się jej pełnomocnika na rozprawie nie wzięła w niej udziału. Wobec tego istniały wszelkie podstawy do wydania wyroku zaocznego, gdyż były spełnione warunki określone art. 339 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy nie wnika, czy stało się tak na skutek przeoczenia, czy też w rzeczywistości strona pozwana nie działała w sprawie. Faktem jest, że zachodziły przesłanki wydania wyroku zaocznego i obowiązkiem Sądu było wydanie takiego wyroku. Orzeczenie sądu ma taki charakter, jaki w rzeczywistości wynika z jego istoty, a nie taki, jaki formalnie nadał mu sąd. Wyrok wydany w warunkach "zaoczności" jest wyrokiem zaocznym, choćby sąd omyłkowo nadał mu charakter tzw. wyroku kontradyktoryjnego. Jeżeli sąd wydał wyrok w stanie zaoczności, to wyrok ten nie staje się wyrokiem kontradyktoryjnym przez to, że nie zamieszczono w nim wzmianki wskazującej na zaoczny charakter wyroku. Od takiego wyroku przysługuje sprzeciw i powinien być on doręczony zgodnie z art. 343 k.p.c. (patrz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 1974 r. , III CRN 408/73, OSPiKA 1975 z. 1 poz. 9). Wyrok zaoczny nie doręczony zgodnie z powołanym przepisem nie uprawomacnia się, a tym samym nie może być od niego złożona skutecznie rewizja nadzwyczajna. Jest ona bowiem dopuszczalna tylko od orzeczeń prawomocnych kończących postępowanie w sprawie (art. 417 § 1 k.p.c.). Wobec powyższego rewizja nadzwyczajna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 423 § 1 k.p.c.

38 w związku z art. 375 i 372 k.p.c

39 =======================================