Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2011 r., I PK 15/11

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2011 r., I PK 15/11

Tekst

1 Sygn. akt I PK 15/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 5 lipca 2011 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie :

4 SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

5 SSN Bogusław Cudowski

6 SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca)

7 w sprawie z powództwa Bożeny M.

8 przeciwko Zespołowi Szkół

9 o przywrócenie do pracy,

10 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 lipca 2011 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

11 z dnia 23 września 2010 r.,

12 oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

13 Powódka Bożena M. domagała się przywrócenia do pracy u pozwanego - w Zespole Szkół w związku z nieuzasadnionym wypowiedzeniem umowy o pracę 2

14 przez pracodawcę. Powódka podnosiła w szczególności, że korzystała z ochrony przedemerytalnej na zasadzie art. 39 k.p.

15 Sąd Rejonowy wyrokiem z 25 lutego 2010 r., oddalił powództwo. Sąd uznał co prawda za zasadny zarzut naruszenia art. 39 k.p. Powódka spełniała bowiem warunki uzyskania prawa do emerytury na zasadzie art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 153 poz. 1227 ze zm.) i miała ukończone 54 lata . Sąd ocenił jednak, że roszczenie to nie może zostać uwzględnione na zasadzie art. 4771 k.p.c. w zw. z

16 art. 8 k.p. Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że zachowanie powódki w pozwanej szkole, wadliwość prowadzonego procesu dydaktycznego, konflikty, w jakie popadała z innymi nauczycielami i rodzicami uzasadniają uwzględnienie tej normy i oddalenie powództwa. Apelację od tego orzeczenia wywiodła strona powodowa. Wyrokiem z 23 września 2010 r., Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone orzeczenie i przywrócił powódkę do pracy. Sąd ocenił, że nie budził wątpliwości fakt ochrony przedemerytalnej powódki, wynikający z art. 39 k.p. Jednocześnie wskazał, że negatywna ocena postępowania powódki nie stanowi istoty sporu, wypowiedzenie uzasadniono bowiem przede wszystkim zmniejszeniem liczby oddziałów i niemożnością z tego powodu dalszego zatrudnienia powódki, co okazało się przyczyną nieprawdziwą.

17 Zastosowanie art. 8 k.p., jak wskazał Sąd, powinno mieć charakter wyjątkowy. Ocenił w związku z tym, że podnoszenie zarzutów niewłaściwego postępowania przez powódkę dopiero w niespełna rok przed uzyskaniem prawa do emerytury (przy braku jakichkolwiek działań z tym związanych wcześniej) stanowi wyraźne naruszenie jej praw.

18 Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wywiódł pełnomocnik pozwanego, zarzucając naruszenie art. 39 k.p. przez przyjęcie, że można zastosować ochronę przedemerytalną do osoby w wieku emerytalnym, które posiadają uprawnienia emerytalne a także art. 88 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 97 poz. 674 ze zm.) przez jego niezastosowanie – a na podstawie tego właśnie przepisu powódka dysponowała prawem do emerytury. Zdaniem skarżącego naruszono także art. 8 k.p. przez jego wadliwe zastosowanie wskutek oceny, że pozwany do momentu rozwiązania stosunku pracy nie podejmował 3

19 stanowczych działań wobec negatywnej oceny pracy powódki, choć w świetle obowiązujących regulacji nie musiał jednak tego czynić.

20 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

21 Skarga kasacyjna nie znajdowała uzasadnionych podstaw, co przesądziło o jej oddaleniu.

22 Rozpatrując na wstępie zarzut naruszenia art. 8 k.p. warto zauważyć, że ocena przez Sąd Najwyższy sposobu zastosowania klauzul generalnych przez sądy powszechne ma charakter wyjątkowy. Jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2007 r., sygn. I BP 15/06 (tak również w wyroku z dnia 12 maja 2010 r., sygn. I PK 10/10) – w odniesieniu wprawdzie do skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jednak pogląd ten znajduje zastosowanie i w niniejszej sprawie – jedynie szczególnie rażące i oczywiste naruszenie art. 8 k.p. może uzasadniać interwencję Sądu Najwyższego. Ani rażącego, ani oczywistego naruszenia tego unormowania Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie się nie dopatruje.

23 W zakresie naruszenia art. 39 k.p. oraz art. 88 Karty Nauczyciela skarżący prezentował potrzebę rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego, a mianowicie odpowiedzi na pytanie, czy nauczycielka podlega ochronie przedemerytalnej jedynie przed osiągnięciem 60 roku życia, czy też ochrona taka przysługuje jej w związku z uprawnieniem emerytalnym wynikającym z art. 88 Karty Nauczyciela. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu nauczyciele mający trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, zaś nauczyciele szkół, placówek, zakładów specjalnych oraz zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich - dwudziestopięcioletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym, mogą - po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na emeryturę. Zdaniem skarżącego po osiągnięciu odpowiednio stażu 16 lat lub 21 lat dla nauczycieli rozpoczyna się ochrona wynikająca z art. 39 k.p. Ponieważ okres ten upłynął w odniesieniu do powódki, z uwagi na treść art. 88 Karty Nauczyciela, nie podlega ona już ochronie przedemerytalnej.

24 4

25 Przedstawiona w skardze kasacyjnej interpretacja art.88 Karty Nauczyciela i art. 39 k.p., a także wzajemna korelacja tych przepisów, jest wadliwa. Po pierwsze sam fakt dysponowania stażem uprawniającym do nabycia emerytury nie wyłącza ochrony na podstawie art. 39 k.p. (por. L. Florek w: Kodeks pracy. Komentarz pod red. Autora, Warszawa 2011, komentarz do art. 39, pkt 5). Oceny wymaga tu przede wszystkim charakter świadczenia emerytalnego, do którego pracownik uzyskuje uprawnienie. W piśmiennictwie rozróżnia się prawo do emerytury w niższym wieku oraz prawo do emerytury wcześniejszej. W pierwszym przypadku prawo do emerytury powstaje po osiągnięciu konkretnego wieku, niższego jednak niż wiek powszechny. Natomiast prawo do emerytury wcześniejszej wiąże się z wnioskiem uprawnionego o jej przyznanie. Wniosek ten stanowi jeden z elementów nabycia prawa do takiego świadczenia, podczas gdy w przypadku innych emerytury prawo powstaje z mocy samego prawa (powyższe za I. Jędrasik-Jankowska, Ubezpieczenie emerytalne. Trzy filary, Warszawa 2001, str. 142). Powołana autorka wprost wskazuje, że uprawnienie do wcześniejszej emerytury nie stanowi podstawy ochrony przedemerytalnej w rozumieniu art. 39 k.p.

26 Na kanwie podobnej regulacji prawa o szkolnictwie wyższym, w której także do rozwiązania stosunku pracy dochodzi na wniosek pracownika, Sąd Najwyższy wskazuje, że wiek, w którym pracownik może skorzystać z tego uprawnienia, nie stanowi wieku uprawniającego do ochrony na zasadzie art. 39 k.p. (wyrok z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. III PK 19/07).

27 Reasumując dotychczasowe rozważania można i należy stwierdzić, że uprawnienie wynikające z art. 88 Karty Nauczyciela nie stanowi podstawy do udzielenia ochrony na zasadzie art. 39 k.p. Byłoby to niemożliwe nie tylko z uwagi na wnioskowy charakter świadczenia ale także, co wypada podkreślić, brak przesłanki wieku w tej regulacji. Nauczyciel ma bowiem prawo do emerytury wyłącznie po wypracowaniu określonego stażu, bez względu na wiek. Przepisu art. 39 k.p. nie dałoby się zastosować w tej sytuacji zatem ze względów funkcjonalnych. Mówi on przecież o ochronie poprzedzającej określony wiek a nie tylko o stażu uprawniającym do emerytury.

28 5

29 Wielokrotnie Sąd Najwyższy stwierdzał natomiast, że inaczej traktuje się prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Ubezpieczony nabywa w tych przypadkach prawo do emerytury w wieku obniżonym, a zatem ten właśnie wiek stanowi wiek emerytalny w ujęciu art. 39 k.p. Tę właśnie regulację wypada przywołać, albowiem sądy powszechne wywodziły prawo powódki do wcześniejszej emerytury z regulacji art. 184 ustawy emerytalnej, a zatem regulacji gwarantującej prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Nieadekwatnie zatem w skardze kasacyjnej ukazano możliwość oceny wywodzenia ochrony przedemerytalnej z art. 88 Karty Nauczyciela lub z regulacji powszechnego wieku emerytalnego.

30 Przepis art. 184 ustawy emerytalnej przewiduje bowiem prawo do emerytury na zasadach wynikających m. in. z art. 32 tej ustawy osób, które w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 1 stycznia 1999 r.) spełniały stażową przesłankę nabycia prawa do emerytury. W odniesieniu do nauczycieli przesłanki te określa § 15 w zw. z § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.). Zgodnie z tymi regulacjami prawo kobiety – nauczycielki do przejścia na emeryturę warunkowane jest 15 letnim nauczycielskim stażem pracy. Przesłanki te, jak ustaliły sądy powszechne w niniejszej sprawie, powódka spełniała. Podlegała zatem ochronie przedemerytalnej na tej właśnie podstawie w okresie 4 lat przed osiągnięciem obniżonego wieku emerytalnego, tj. 55 rokiem życia. Powódka w momencie dokonania wypowiedzenia miała ukończone 54 lata, a zatem wypowiedzenia dokonano bez wątpienia w okresie ochronnym, co skutkowało jego wadliwością.

31 Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.