Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2026 r., I NSP 488/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2026 r., I NSP 488/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 3 listopada 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Joanna Lemańska (przewodniczący, sprawozdawca)

4 SSN Paweł Chmielnicki

5 SSN Adam Redzik

6 w sprawie ze skargi N. J. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku w sprawie o sygn.

7 II AKa 163/25, z udziałem Skarb Państwa - Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku po rozpoznaniu na posiedzeniu bez udziału stron w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 3 listopada 2026 r., oddala skargę.

Uzasadnienie

8 Pismem z 14 lipca 2026 r. N. J. (dalej: „Skarżący”) wniósł skargę na przewlekłość postępowania sądowego, toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku pod sygn. II AKa 163/25. Skarżący domagał się stwierdzenia, że w ww. sprawie II AKa 163/25 doszło do nieuzasadnionej zwłoki. Wniósł również o wydanie Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku stosownych zaleceń, w tym wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej lub posiedzenia sądu. Jednocześnie Skarżący wniósł o przyznanie na swoją rzecz od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Gdańsku kwoty 5000 zł oraz o zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania skargowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

9 Skarżący w skardze podniósł, że przewlekłość polega na niepodjęciu przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku, od dnia wpływu i zarejestrowania sprawy w sądzie odwoławczym, czynności zmierzających do rozpoznania apelacji (która wpłynęła do Sądu Okręgowego w Gdańsku – jako sądu pierwszej instancji – w dniu 10 kwietnia 2025 r.), w tym wyznaczenia terminu posiedzenia w sprawie. Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w odpowiedzi na skargę zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

10 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

11 Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: ustawa o skardze na przewlekłość), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

12 Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia, które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21).

13 Poddając analizie przebieg spornego postępowania apelacyjnego II AKa 163/25 toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku, należy stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut przewlekłości tego postępowania sądowego nie jest na obecnym etapie uzasadniony.

14 Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania, nie powinna ograniczać się wyłącznie do upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, lecz powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami, przewidującymi zachowanie określonych procedur. Sama długotrwałość postępowania nie oznacza, że doszło do przewlekłości postępowania. Zachodzi ona, gdy postępowanie jest długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do rozstrzygnięcia, będących w związku przyczynowym z działaniem lub bezczynnością sądu.

15 W związku z tym, aby rozstrzygnąć, czy zwłoka w dokonaniu czynności jest nieuzasadniona, należy rozważyć nie tylko okres zaniechania jej dokonania, ale także konkretne realia sprawy i jej kontekst sytuacyjny. Czas trwania postępowania wyznaczany jest nie tylko poprzez czynności sądu, ale także przez aktywność stron (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 18 kwietnia 2023 r., I NSP 23/23; 25 listopada 2020 r., I NSP 163/20; 25 maja 2023 r., I NSP 82/23). Oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania, należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, konieczna staje się w szczególności ocena terminowości i prawidłowości czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, a także uwzględnienie łącznego dotychczasowego czasu postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakteru sprawy, stopnia faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenia dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowania się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

16 Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że przy ocenie, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki ETPC z: 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału).

17 Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; 28 września 2021 r., I NSP 145/21; 14 września 2022 r., I NSP 251/22). Co do zasady więc przewlekłość jest pojęciem względnym i zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania. Należy także nadmienić, że jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 lipca 2017 r., III SPP 33/17; 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21).

18 Analizując akta sprawy objętej niniejszą skargą, Sąd Najwyższy nie dostrzegł, by na jakimkolwiek dotychczasowym etapie spornego postępowania o sygn. II AKa 163/25 dłuższe odstępy między kolejnymi czynnościami wiązały się z nadmierną bezczynnością Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. Należy mieć na uwadze, że postępowanie o sygn. II AKa 163/25 zostało zainicjowane apelacją od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 2 grudnia 2024 r., wniesioną przez prokuratora, która wpłynęła do tego sądu 10 kwietnia 2025 r. Akta sprawy wraz z apelacją zostały przekazane do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku 13 maja 2025 r. Zarządzeniem z 14 maja 2025 r. sprawa została zarejestrowana w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku w odpowiednim repertorium, zaś 15 maja 2025 r. wylosowano sędziego referenta. Natomiast zarządzeniem z 28 sierpnia 2026 r. wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej na 16 listopada 2026 r.

19 Przedstawiony powyżej przebieg spornego postępowania apelacyjnego na obecnym etapie nie daje wystarczających podstaw do przypisania Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy objętej skargą, zwłaszcza jeśli uwzględni się czas trwania analizowanej sprawy, zainicjowanej apelacją. Należy mieć na uwadze, że na skutek wniesienia analizowanej skargi na przewlekłość został wyznaczony nieodległy termin rozprawy apelacyjnej (na dzień 16 listopada 2026 r.). Tym samym skarga na przewlekłość spełniła swój główny cel, jakim jest wymuszenie na sądzie podjęcia sprawnych działań zmierzających do zakończenia postępowania.

20 Na obecnym etapie brak jest podstaw do stwierdzenia, że sporne postępowanie apelacyjne toczy się dłużej, niż to jest konieczne dla prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

21 Z tych przyczyn Sąd Najwyższy oddalił skargę, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość.