Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2026 r., I NSP 481/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2026 r., I NSP 481/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 28 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Paweł Księżak

4 SSN Mirosław Sadowski

5 w sprawie ze skargi K.M. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach o sygn. V AGa 516/22, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 28 października 2026 r.,

1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn. akt V AGa 516/22 nastąpiła przewlekłość postępowania;

2. przyznaje skarżącej K.M. od Skarbu Państwa – Sądu

8 Apelacyjnego w Katowicach sumę pieniężną w wysokości 2500 (dwa tysiące pięćset) złotych za okres od 29 grudnia 2021 r.

9 do 1 września 2026 r.;

3. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz K.M. kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi.

11 Z.G.

12 Paweł Księżak Krzysztof Wiak Mirosław Sadowski

Uzasadnienie

13 Pismem z 9 sierpnia 2026 r. K.M. (dalej: „skarżąca” lub „powódka”) złożyła skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach pod sygn. akt V AGa 516/22. Skarżąca wniosła o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach pod sygn. akt V AGa 516/22 nastąpiła przewlekłość postępowania, skutkująca naruszeniem prawa skarżącej do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki;

2. przyznanie skarżącej od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach sumy pieniężnej w wysokości 20 000,00 zł;

3. przeprowadzenie dowodu z akt postępowania prowadzonego przez Sąd Apelacyjny w Katowicach pod sygn. V AGa 516/22 wraz z aktami postępowania Sądu Okręgowego w Gliwicach pod sygn. X GC 444/21, na okoliczność przebiegu postępowania, podejmowanych w nim czynności, okresów bezczynności oraz czasu jego trwania;

4. zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania skargowego według norm przepisanych.

18 W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że 3 lutego 2023 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach doręczył jej pełnomocnikowi odpis apelacji drugiego powoda, jednocześnie wzywając ją do „uiszczenia kwoty 9.306 zł tytułem opłaty od apelacji K.M., w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia apelacji”. Sąd wskazał, że powodowie złożyli dwie odrębne apelacje, natomiast do obu dołączono potwierdzenie tej samej wpłaty. W dniu 6 marca 2023 r. pracownik Sądu Apelacyjnego w Katowicach zweryfikował w oddziałach finansowych Sądu Okręgowego w Gliwicach oraz Sądu Apelacyjnego w Katowicach, że druga kwota 9306 zł nie została wpłacona. Następnie, 13 marca 2023 r. strony zostały zawiadomione o wylosowaniu sędziego sprawozdawcy. Od tego dnia Sąd Apelacyjny w Katowicach nie podjął żadnych czynności zmierzających do zakończenia postępowania apelacyjnego. Po upływie ponad 3 lat, zarządzeniem z 30 czerwca 2026 r. dokonano zmiany składu orzekającego. Dnia 4 sierpnia 2026 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach zwrócił się do powodów celem wskazania „na rzecz którego z powodów ma być zaliczona opłata od apelacji uiszczona do sprawy”, stwierdzając jednocześnie, że do obu apelacji dołączono ten sam dowód wpłaty, zaś w tytule przelewu wskazano ogólnie opłatę od apelacji w sprawie X GC 444/21 z wymieniem obojga powodów.

19 Uzasadniając żądanie przyznania od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach sumy pieniężnej w wysokości 20 000,00 zł, skarżąca wskazała, że w niniejszej sprawie miał miejsce wyjątkowo długi czas postępowania apelacyjnego, jak również wystąpił ponad trzyletni okres faktycznej bezczynności. Co więcej, w okresie tym nie wyznaczono nawet terminu rozprawy i przez ponad trzy lata nie rozstrzygnięto zagadnienia formalnego ujawnionego już na początku 2023 r. Skarżąca podniosła też, że nie miało miejsca zawinione przyczynienie się przez nią do tak długiego okresu oczekiwania na rozstrzygnięcie. Zwróciła również uwagę, że w niniejszej sprawie występowała istotna wartość majątkowa sprawy, wynosząca 188 110,12 zł oraz wystąpił trwający przez wiele lat stan niepewności co do możliwości uzyskania prawomocnego rozstrzygnięcia.

20 Odpowiedź na powyższą skargę złożyła Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach. W piśmie z 12 października 2026 r. wniosła o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazała, że od dnia wniesienia pozwu nie upłynął jeszcze okres pięciu lat. Sprawa toczyła się długo przed sądem drugiej instancji na skutek obciążenia wydziału uniemożliwiającego sprawne rozpoznawanie apelacji. Co więcej, każda sprawa co do zasady podlega rozpoznaniu według kolejności wpływu, do czego zobowiązuje § 79 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych.

21 Rozpoznawana sprawa nie należy do kategorii spraw, które z woli ustawodawcy powinny być rozpoznawane poza kolejnością. W obecnej sytuacji kadrowej wydziału, przy uwzględnieniu tendencji wzrostowej wpływu spraw, nie jest możliwe rozpoznawanie apelacji w terminach zadowalających strony. Zdaniem Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach, należy też uwzględnić fakt, że sprawa została już zakończona i nie zachodzi potrzeba zapobiegania przewlekłości postępowania w trybie skargowym.

22 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

23 Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

24 Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).

25 Pomimo że ustawa nie określa terminu, po upływie którego następuje przewlekłość postępowania, w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, iż stan taki będzie miał zasadniczo miejsce w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji w zakresie wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej, przekraczającej 12 miesięcy (tak np. postanowienia Sądu Najwyższego z: 9 stycznia 2019 r., I NSP 4/18; 10 czerwca 2020 r., I NSP 67/20; 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18). Jednocześnie trzeba jednak zaznaczyć, że w zakresie oceny wystąpienia przewlekłości postępowania znaczenie ma nie tylko sam sztywny upływ czasu, ale wszystkie okoliczności wpływające na przebieg danego postępowania, w tym również podejmowane w trakcie przez sąd czynności oraz postępowanie skarżącego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że przewlekłość postępowania może nastąpić zarówno wtedy, gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).

26 W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje, że w okresie od 7 marca 2023 r. do 29 czerwca 2026 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach nie podjął żadnej czynności zmierzającej do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy ani nawet do wyjaśnienia wątpliwości związanych z uiszczeniem tylko jednej opłaty od apelacji powodów. Nie wydał też rozstrzygnięcia formalnego w postaci odrzucenia apelacji powódki, pomimo że powyższy rygor zastrzegł w skierowanym do jej pełnomocnika wezwaniu do uzupełnienia braku fiskalnego, a który to brak bezspornie nie został uzupełniony w terminie. Dopiero postanowieniem z 1 września 2026 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach odrzucił apelację skarżącej. Tak długi czas oczekiwania na wydanie orzeczenia niewymagającego merytorycznego rozstrzygnięcia postawionych w apelacji zarzutów przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie doszło do przewlekłości postępowania.

27 W kontekście tym nie ma znaczenia argumentacja Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach, że sprawy powinny być rozpoznawane zgodnie z kolejnością wpływu, a czas rozpoznawania niniejszej sprawy wynikał z dużego obciążenia sędziów orzekających w V Wydziale Cywilnym Sądu Apelacyjnego w Katowicach.

28 Jak słusznie przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z 6 września 2023 r. (I NSP 119/23) „[o]bciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej”. Dla oceny zasadności skargi na przewlekłość postępowania sądowego istotne znaczenie ma bowiem nie tylko czas trwania postępowania, ale przede wszystkim terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia (postanowienie Sądu Najwyższego z 23 sierpnia 2023 r., I NSP 113/23).

29 Równocześnie należy zauważyć, że podjęcie czynności mających na celu rozstrzygnięcie wątpliwości co do opłaty od apelacji powodów, jak również samo wydanie orzeczenia o odrzuceniu apelacji powódki w wyniku nieuzupełnienia przez nią braku fiskalnego, nastąpiło w obiektywnie krótkim czasie od zmiany sędziego sprawozdawcy. Okoliczność ta świadczy o tym, że w niniejszej sprawie możliwe było wydanie takiego orzeczenia formalnego w okresie krótszym niż przekraczający 3 lata od dnia wpływu apelacji powódki do Sądu Apelacyjnego w Katowicach.

30 Uwzględniając skargę na przewlekłość postępowania apelacyjnego, stosownie do treści art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy miał obowiązek rozstrzygnąć wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa odpowiedniej sumy pieniężnej. Przyznanie jej stanowi sankcję dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości oraz rekompensatę dla skarżącego za krzywdę moralną spowodowaną przewlekłością postępowania (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05). Wysokość przyznanej sumy pieniężnej powinna być proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego. Odpowiednia suma pieniężna pełni rolę swoistego zadośćuczynienia za stres i frustrację, spowodowane przewlekłością postępowania sądowego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 9 kwietnia 2019 r., I NSP 9/19 i 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).

31 Skarżąca wnioskowała o przyznanie jej sumy pieniężnej w kwocie 20 000 zł. Sąd Najwyższy stwierdził, że okres oczekiwania na wydanie orzeczenia formalnego wynosił ponad 42 miesiące – licząc od dnia bezskutecznego upływu terminu na uzupełnienie przez skarżącą braku fiskalnego. Wziął również pod uwagę znikomy stopień zawiłości rozstrzygnięcia oraz to, że Sąd Apelacyjny w Katowicach aż do 29 czerwca 2026 r. nie podjął żadnych czynności, które zmierzałyby do wydania jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie. Z drugiej strony, Sąd Najwyższy uwzględnił okoliczność, że skarżąca była świadoma konsekwencji nieuzupełnienia braku fiskalnego w terminie tygodnia, o czym została pouczona. Wyklucza to przyjęcie, że występował u niej stan niepewności co do możliwości uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia oraz konieczność wyznaczenia rozprawy apelacyjnej, podczas której rozpoznana byłaby jej apelacja. Nie bez znaczenia pozostaje również to, że skarżąca wniosła niniejszą skargę bezpośrednio po wezwaniu powodów przez Sąd Apelacyjny w Katowicach do wskazania, na rzecz którego z nich ma zostać zaliczona opłata uiszczona przez powoda w listopadzie 2022 r. – mając świadomość konsekwencji procesowych związanych z nieuiszczeniem opłaty od wniesionej przez siebie apelacji. W konsekwencji w niniejszej sprawie, pomimo niewątpliwej przewlekłości postępowania, nie można stwierdzić wystąpienia wysokiego stopnia krzywdy moralnej, której miałaby doświadczyć skarżąca. W ocenie Sądu Najwyższego kwota 2500 zł rekompensuje skarżącej zaistnienie i skutki przewlekłości postępowania za okres od 29 grudnia 2021 r. do 1 września 2026 r. Przyznanie wyższej sumy pieniężnej mogłoby zostać uznane za nieuzasadnione wzbogacenie skarżącej, nieadekwatne do poniesionych przez nią konsekwencji wynikających ze stwierdzonej przewlekłości postępowania. Jednocześnie zasądzona kwota jest wystarczającą do spełnienia w stosunku do Sądu Apelacyjnego w Katowicach funkcji dyscyplinującej i prewencyjnej. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 12 ust. 2 i 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, orzekł jak w sentencji.

32 O zwrocie opłaty sądowej od skargi Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania.

33 Z.G.

34 Paweł Księżak Krzysztof Wiak Mirosław Sadowski