Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2026 r., I NSP 480/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2026 r., I NSP 480/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 29 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Aleksander Stępkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tomasz Demendecki

4 SSN Grzegorz Żmij

5 w sprawie ze skargi M.B. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Szczecinie o sygn. I ACa 788/25, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Szczecinie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 29 października 2026 r., oddala skargę.

6 Tomasz Demendecki Aleksander Stępkowski Grzegorz Żmij

Uzasadnienie

7 Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, wniesioną do Sądu Apelacyjnego w Szczecinie 3 września 2026 r., M.B. (dalej: „skarżący”, „powód”) osobiście, wniósł o:

1. stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Szczecinie, I ACa 788/25, zainicjowanej apelacją powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z 22 października 2024 r.;

2. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 100 000 zł, z racji wysokości roszczenia w pozwie z 14 stycznia 2022 r. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał m.in., że jego sprawa nabrała charakteru politycznego i jest prowadzona w kierunku ponownego przejęcia władzy w Rzeczypospolitej Polskiej i łamania praw człowieka, tudzież Konstytucji. Zarzucił również, że cała sprawa trwa już prawie 5 lat i nie widzi, by sąd spieszył się z wydaniem orzeczenia bądź innej formy zakończenia sprawy. Skarżący podkreślił, że nie ma też zaufania do sądów prowadzących sprawę z powodu poprzedniej władzy i upolitycznienia sądów na rzecz partii politycznej.

10 Prezes Sądu Apelacyjnego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, wskazując w uzasadnieniu m.in., jakie czynności zostały dotychczas podjęte przez Sąd Apelacyjny w toku postępowania.

11 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

12 Skarga na przewlekłość postępowania zasługuje na oddalenie.

1. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) – strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Na mocy art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie.

2. Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2005 r., III SPP 96/05, OSNP 2005, nr 23, poz. 384; 16 marca 2006 r., III SPP 10/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 120; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 121; 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; 27 marca 2019 r., I NSP 88/18; 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, w którym przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono terminu rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania w rozumieniu ustawy. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy od konkretnych okoliczności, a zatem wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania. Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania ocenia się w każdej sprawie w sposób indywidualny, z uwzględnieniem wymienionych okoliczności.

3. Akta sprawy wraz z apelacją powoda wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Szczecinie w kwietniu 2025 r.

16 Dnia 10 kwietnia 2025 r. przeprowadzono w SLPS losowanie sędziego referenta.

17 Apelacja zawierała braki formalne, wobec czego 10 czerwca 2025 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych apelacji – w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Braki te zostały usunięte 7 lipca 2025 r.

18 Kolejno, 21 lipca 2025 r. wydano zarządzenie o doręczeniu odpisu apelacji stronie pozwanej, a 6 i 8 sierpnia 2025 r. wpłynęły odpowiedzi na apelację. Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 12 sierpnia 2025 r.

19 sprawa dołączyła do spraw oczekujących na rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym. Skarżący w styczniu 2026 r. złożył skargę do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Szczecinie.

20 W lutym 2026 r. skarżący otrzymał od Prezesa Sądu Apelacyjnego szczegółową odpowiedzi na skargę ze wskazaniem przyczyn, dla których sprawa I ACa 788/25 nie została jeszcze rozpoznana.

4. Dla oceny czy w danej sprawie doszło do przewlekłości postępowania znaczenie ma nie tylko sam sztywny upływ czasu, ale również wszystkie okoliczności wpływające na przebieg danego postępowania – w tym również podejmowane w jego trakcie przez sąd czynności. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że przewlekłość postępowania może nastąpić zarówno wtedy, gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpoznaniu sprawy (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15). Nie ulega wątpliwości, że przytoczone wyżej czynności podjęte w niniejszej sprawie zmierzały do jej rozpoznania. Należyte ich przeprocedowanie wymagało nakładu czasowego oraz organizacyjnego. Ponadto, w odpowiedzi na skargę, Prezes Sądu Apelacyjnego podniósł, że terminy posiedzeń (również niejawnych) wyznaczane są z maksymalnie trzymiesięcznym wyprzedzeniem.

22 Choć nie sposób wykluczyć, że niektóre czynności mogły zostać przeprowadzone z większą sprawnością organizacyjną, to jednak całościowa analiza przebiegu postępowania apelacyjnego nie daje podstaw do stwierdzenia jego przewlekłości. Sąd Apelacyjny konsekwentnie podejmował niezbędne czynności w odpowiedzi na pisma stron oraz w celu zapewnienia formalnej gotowości sprawy do rozpoznania. Działania te – choć rozciągnięte w czasie – nie mogą być całościowo uznane za przejaw wadliwego procedowania, którego rezultatem jest zwłoka w rozpoznaniu sprawy.

23 Dlatego też upływ czasu poprzedzający rozpoznanie sprawy trudno uznać za bezczynność Sądu Apelacyjnego naruszającą prawo skarżącego do uzyskania rozstrzygnięcia bez nieuzasadnionej zwłoki.

24 Niezależnie od powyższego, skarżący we wnioskach skargi nie domaga się nadania sprawie niezwłocznego biegu oraz wydania w niej orzeczenia, a jedynie składa wniosek o stwierdzenie w tej sprawie przewlekłości postępowania oraz o przyznanie na swoją rzecz sumy pieniężnej w wysokości 100 000 zł – pięciokrotnie przekraczającej ustawowo określoną najwyższą sumę pieniężną przyznawaną w przypadku stwierdzenia przewlekłości postępowania (zob. art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania).

5. Prezes Sądu Apelacyjnego w odpowiedzi na skargę wniósł o przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi Najwyższemu – Izbie Cywilnej, powołując przy tym orzecznictwo TSUE i ETPCz. Wniosek ten, jako niezgodny z art. 26 § 1 pkt 10 u.SN, nie mógł zostać uwzględniony. Zważywszy na treść uzasadnienia tego bezprawnego wniosku należy pouczyć Prezesa Sądu Apelacyjnego co do podstawowych zasad ustrojowych, które znalazły wyraz nie tylko w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, ale ostatnio również w uchwale połączonych izb Sądu Najwyższego, Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 3 grudnia 2025 r., I NZP 7/25, która przypomina, że: „Rzeczpospolita Polska nie przekazała organom Unii Europejskiej lub jakiejkolwiek innej organizacji międzynarodowej kompetencji do stanowienia norm regulujących organizację i funkcjonowanie krajowego wymiaru sprawiedliwości, ani do określania zakresu, w którym mogą być one stosowane. Kompetencje te przysługują wyłącznie konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej i nie podlegają przekazaniu na podstawie art. 90 ust. 1 Konstytucji RP, w konsekwencji nie znajduje w tym zakresie zastosowania art. 91 ust. 2 i 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP”. Treść tej – mającej moc zasady prawnej – uchwały wynika wprost z konstytucyjnej zasady ochrony suwerenności Rzeczypospolitej Polskiej w procesie integracji europejskiej, która „wymaga respektowania w tym procesie konstytucyjnych granic przekazywania kompetencji, wyznaczonych przez zawężenie owego przekazania do niektórych spraw, a zatem zapewnienia właściwej równowagi pomiędzy kompetencjami przekazanymi a zachowanymi, polegającej na tym, że w przypadku kompetencji składających się na istotę suwerenności (w tym zwłaszcza stanowienie reguł konstytucyjnych i kontroli ich przestrzegania, wymiar sprawiedliwości, władza nad własnym terytorium państwa, armią i siłami zapewniającymi bezpieczeństwo oraz porządek publiczny) decydujące uprawnienia mają właściwe władze Rzeczypospolitej” (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 24 listopada 2010 r., K 32/09, pkt. 2.1; zob. wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 2025 r., II NSNc 248/24).

6. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, orzekł jak w sentencji.

27 Zdanie odrębne do uzasadnienia zgłosił SSN Grzegorz Żmij.

28 Tomasz Demendecki Aleksander Stępkowski Grzegorz Żmij

29 Zdanie odrębne SSN Grzegorza Żmija do uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2026 r., I NSP 480/26.

30 Nie zgadzam się z fragmentem uzasadnienia, zamieszczonym w pkt 5, a w szczególności z pouczeniem skierowanym do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, do czego Sąd Najwyższy orzekający w sprawie o przewlekłość nie ma kompetencji.

31 Również uważam za nietrafne powołanie się przez większość składu na uchwałę połączonych izb Sądu Najwyższego – Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 3 grudnia 2025 r., I NZP 7/25, do której złożyłem zdanie odrębne i w tym zakresie należy odesłać do tego zdania odrębnego.

32 Zamiast tego wystarczyło wskazać, że w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przepisy wyznaczające właściwość rzeczową Sądu Najwyższego do rozpatrywania skarg na przewlekłość postępowania jako normy o charakterze kompetencyjnym, powinny być interpretowane ściśle i literalnie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 19 grudnia 2019 r., I NSP 175/19; z 24 października 2024 r., I NSP 333/24; z 12 listopada 2024 r., I NSP 256/23; z 18 grudnia 2024 r., I NSP 401/24; z 14 stycznia 2025 r., I NSP 426/24; z 16 stycznia 2025 r., I NSP 442/24; z 11 marca 2025 r., I NSP 293/25; z 15 kwietnia 2025 r., I NSP 6/25; z 21 maja 2025 r., I NSP 144/25; z 11 czerwca 2025 r., I NSP 173/25, z 18 września 2025 r., I NSP 289/25; z 26 listopada 2025 r., I NSP 349/25, z 26 listopada 2025 r., I NSP 366/25, z 26 listopada 2025 r., I NSP 396/25; z 11 grudnia 2025 r., I NSP 18/25; z 29 stycznia 2026 r., I NSP 497/25; z 29 stycznia 2026 r., I NSP 576/25; z 29 stycznia 2026 r., I NSP 6/26; z 3 lutego 2026 r., I NSP 510/25; z 16 kwietnia 2026 r., I NSP 134/25; z 14 maja 2026 r., I NSP 161/26, z 14 maja 2026 r., I NSP 187/26; z 3 czerwca 2026 r., I NSP 173/26; z 2 lipca 2026 r., I NSP 214/26; z 2 lipca 2026 r., I NSP 251/26; z 2 lipca 2026 r., I NSP 265/26; z 2 lipca 2026 r., I NSP 290/26; z 9 lipca 2026 r., I NSP 303/26, z 20 lipca 2026 r., I NSP 343/26; z 2 września 2026 r., I NSP 356/26).

33 Biorąc to wszystko pod uwagę, należało zgłosić niniejsze zdanie odrębne.