Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2026 r., I NSP 460/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2026 r., I NSP 460/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 6 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Joanna Lemańska (przewodniczący, sprawozdawca)

4 SSN Grzegorz Pastuszko

5 SSN Paweł Wojciechowski

6 w sprawie ze skargi J. G. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie o sygn. V ACa 2004/24, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 6 października 2026 r.,

1. stwierdza, że przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. V ACa 2004/24 nastąpiła przewlekłość postępowania;

2. przyznaje J. G. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 3000 (trzech tysięcy) złotych za okres od 9 lutego 2021 r. do 6 października 2026 r.;

3. oddala skargę w pozostałym zakresie;

4. nakazuje zwrócić Skarbowi Państwa – Sądowi

11 Apelacyjnemu w Warszawie na rzecz J. G. kwotę 200 (dwustu) złotych uiszczoną tytułem opłaty sądowej od skargi;

5. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz J. G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia zobowiązanemu do dnia zapłaty.

Uzasadnienie

13 Pismem z 18 sierpnia 2026 r. J. G. (dalej: „Skarżący”) wniósł do Sądu Najwyższego – za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego w Warszawie – skargę na przewlekłość w postępowaniu sądowym toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie pod sygn. V ACa 2004/24.

14 Wskazując, że w przedmiotowym postępowaniu doszło do nieuzasadnionej zwłoki, Skarżący domagał się przyznania na swoją rzecz od Skarbu Państwa kwoty 20 000 zł oraz wydania Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie rozpoznającemu sprawę zalecenia podjęcia odpowiednich czynności zmierzających do niezwłocznego wyznaczenia rozprawy apelacyjnej i zakończenia przedmiotowej sprawy.

15 Wniósł również o zwrot kosztów postępowania skargowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

16 Skarga została złożona w postępowaniu zainicjowanym pozwem z 9 lutego 2021 r. (data prezentaty).

17 Uzasadniając skargę, Skarżący podniósł, że 12 czerwca 2024 r.

18 Sąd Okręgowy w Warszawie przekazał do Sądu Apelacyjnego w Warszawie akta sprawy objętej skargą, zakończonej wyrokiem z 22 listopada 2023 r. W związku z brakiem podjęcia czynności po stronie Sądu Apelacyjnego w Warszawie od dnia wpływu akt do tego Sądu, Skarżący kilkukrotnie zwracał się do Sądu o podjęcie czynności zmierzających do przeprowadzenia bądź wyznaczenia przybliżonego terminu rozprawy. Do dnia wniesienia skargi, po ponad 2 latach od daty wpływu akt do Sądu Apelacyjnego w Warszawie, w sprawie realnie nie zostały podjęte żadne czynności zmierzające do zakończenia spornego postępowania apelacyjnego, poza formalnym doręczeniem odpisu apelacji (po ponad 2 latach).

19 Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie zgłosił swój udział w niniejszej sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

20 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

21 Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

22 Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia, które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, oraz z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22). Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania, powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami, przy uwzględnieniu zachowania określonych procedur.

23 Oceniając, czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania, należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, a także uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

24 Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że przy ocenie, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka-orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału). Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21; z 14 września 2022 r., I NSP 251/22; z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22). Co do zasady więc przewlekłość zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania.

25 Poddając analizie przebieg postępowania apelacyjnego o sygn.

26 V ACa 2004/24, należy stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut przewlekłości tego postępowania sądowego jest uzasadniony.

27 Postępowanie zostało wszczęte pozwem z 9 lutego 2021 r. (data prezentaty). Z badania akt przedmiotowej sprawy wynika jednocześnie, że postępowanie apelacyjne o sygn. V ACa 2004/24 zostało zainicjowane apelacją przeciwnika procesowego Skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 22 listopada 2023 r. Akta tej sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 12 czerwca 2024 r. Tego samego dnia wylosowano sędziego sprawozdawcę. Zarządzeniem z 13 czerwca 2024 r. wpisano sprawę do odpowiedniego repertorium i zawiadomiono strony o składzie sądu. Pismami z 30 września 2025 r. i 29 kwietnia 2026 r. (daty prezentaty) Skarżący złożył wnioski o podjęcie czynności w sprawie objętej skargą, celem jej rozpoznania. W dniu 1 czerwca 2026 r. dokonano kontroli formalnej apelacji i zarządzono doręczenie odpisu apelacji pełnomocnkowi Skarżącego. Odpowiedź Skarżącego na apelację wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 24 czerwca 2026 r. (data prezentaty). Natomiast zarządzeniem z 23 września 2026 r., a zatem już po wniesieniu rozpoznawanej w niniejszej sprawie skargi, wyznaczono termin posiedzenia w sprawie apelacyjnej na 25 listopada 2026 r.

28 Powyższa sekwencja zdarzeń uzasadnia wniosek, że postępowanie apelacyjne o sygn. V ACa 2004/24 trwa dłużej, niż jest to niezbędne do należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym że w postępowaniu objętym skargą nie dochowano wynikających z wyżej powołanego orzecznictwa standardów rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W konsekwencji należy stwierdzić, że postępowanie apelacyjne, trwające obecnie ponad dwa lata, dotknięte jest przewlekłością.

29 Sąd Najwyższy nie dopatrzył się przy tym w omawianym przypadku przesłanek, które mogłyby uzasadniać zwłokę w rozpoznaniu sprawy o sygn. V ACa 2004/24.

30 Należy wyraźnie stwierdzić, że o przewlekłości postępowania nie decyduje subiektywne przekonanie strony, lecz okoliczności obiektywne, a obowiązkiem państwa jest zagwarantowanie, by sprawy osób podległych jego jurysdykcji toczyły się bez zbędnej zwłoki (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05). Obowiązkiem Państwa jest zatem zapewnienie takiego sposobu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, aby rozstrzygnięcie sprawy nie trwało dłużej niż to jest konieczne (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). W postanowieniu z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, Sąd Najwyższy trafnie podkreślił, że dla strony czy też uczestnika postępowania nie ma znaczenia, gdzie tkwi źródło przewlekłości postępowania czy w zaniedbaniach i opieszałości sądu, przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w zaniechaniach, których dopuściło się państwo nie przyjmując rozwiązań zapobiegających systemowej przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości, brak odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża liczba spraw przypadająca na jednego sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania.

31 Prawem strony każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993, Nr 61, poz. 284),aby odbyło się ono w rozsądnym terminie (zob. M. Mrowicki, Przewlekłość postępowania i jej systemowy charakter w Polsce. Glosa do wyroku ETPC z 7 lipca 2015 r., nr: 72287/10, 13927/11 i 46187/11, LEX/el. 2016, s. 7). Wystąpienie w sprawie przewlekłości postępowania i to o charakterze znacznym nie budziło zatem żadnych wątpliwości.

32 Konkludując, Sąd Najwyższy uznał, że w realiach analizowanej sprawy, stosownie do art. 12 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość, istniały podstawy do stwierdzenia przewlekłości postępowania prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie pod sygn. V ACa 2004/24. Z analizy przebiegu postępowania objętego skargą wynika przy tym, że dopiero wniesienie skargi na przewlekłość skutkowało wyznaczeniem terminu posiedzenia i nadaniem odpowiedniego biegu temu postępowaniu.

33 Uwzględniając skargę, zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 5 pkt 1 ustawy o skardze na przewlekłość, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, sumę pieniężną w wysokości od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość przyznanej sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Określając wymiar przyznanej Skarżącemu sumy pieniężnej, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że w badanej sprawie postępowanie sądowe, licząc od wniesienia pozwu, trwa łącznie ponad pięć lat, zaś postępowanie apelacyjne – ponad dwa lata. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w rozpoznawanym przypadku nie jest to spowodowane ani materią sprawy, ani jej zawiłością, ani obstrukcyjnym zachowaniem Skarżącego. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy uznał, że skoro postępowanie trwa ponad pięć lat na rzecz Skarżącego od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie powinna zostać przyznana suma pieniężna w wysokości 3000 zł.

34 Z powyższych względów, Sąd Najwyższy uznał, że przyznane Skarżącemu na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość kwoty w związku ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie są adekwatne do przyczyn stwierdzonej przewlekłości. Tym samym dalej idące żądanie skargi należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość). Jednocześnie w związku z wyznaczeniem terminu posiedzenia w sprawie apelacyjnej na 25 listopada 2026 r., zbędne stało się wydawanie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie stosownych zaleceń zmierzających do przyspieszenia rozpoznania przedmiotowej sprawy.

35 O zwrocie opłaty od skargi Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania.

36 O kosztach postępowania skargowego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w związku art. 394¹ § 3 w związku z art. 398²¹ w związku z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. 2026, poz. 215), zasądzając od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz Skarżącego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

37 Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.