Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2026 r., I NSP 380/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2026 r., I NSP 380/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 14 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący)

4 SSN Paweł Księżak

5 SSN Mirosław Sadowski (sprawozdawca)

6 w sprawie ze skargi M. K., na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. V ACa 2948/24, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 14 października 2026 r.,

I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. V ACa 2948/24 nastąpiła przewlekłość postępowania;

II. przyznaje M. K. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 4000 (cztery tysiące) złotych za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 14 października 2026 r.;

III. oddala skargę w pozostałym zakresie;

IV. nakazuje zwrócić M. K. z rachunku Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie kwotę 200 (dwustu) złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi;

V. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz M. K. kwotę 240 (dwustu czterdziestu) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi Państwa - Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym.

Uzasadnienie

12 Pismem z dnia 13 lipca 2026 r. M. K. (dalej: „Skarżący”) złożył skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed w Warszawie w sprawie o sygn. V ACa 2948/24.

13 Skarżący wniósł o:

1. stwierdzenie przewlekłości postępowania prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie VIII Wydział Cywilny w sprawie pod sygn. akt V ACa 2948/24;

2. zasądzenie na rzecz Skarżącego od Skarbu Państwa kwoty 6.000 zł;

3. zasądzenie na rzecz Skarżącego od Skarbu Państwa kosztów postępowania wywołanego skargą na przewlekłość postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

4. wyznaczenie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie terminu na wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej i merytoryczne rozpoznanie sprawy

18 W uzasadnieniu Skarżący m. in. wskazał, iż odpowiedź na apelację strony powodowej została złożona przez stronę pozwaną w dniu 20 marca 2025 r., zaś odpowiedź strony powodowej na apelację pozwanego w dniu 31 marca 2025 r. Tym samym od wiosny 2025 r., a więc od ponad 15 miesięcy, sprawa jest w pełni przygotowana do merytorycznego rozpoznania. Sąd Apelacyjny dysponuje kompletnymi stanowiskami procesowymi obu stron, wszystkimi niezbędnymi dokumentami oraz pełną argumentacją prawną przedstawioną w apelacjach i odpowiedziach na nie. W dniu 18 lutego 2026 r. Skarżący, działając wspólnie z panią M. B., złożył wniosek o wyznaczenie terminu rozprawy i podjęcie czynności w sprawie. We wniosku tym strona powodowa uzasadniła potrzebę rozpoznania sprawy, wskazując na fakt, że Bank w międzyczasie wytoczył odrębne powództwo o zwrot kapitału kredytu, w którym to postępowaniu termin rozprawy został wyznaczony już na 26 listopada 2026 r. Pomimo upływu blisko pięciu miesięcy od dnia złożenia tego wniosku. Sąd Apelacyjny nie podjął żadnych czynności zmierzających do merytorycznego rozpoznania apelacji i nie wyznaczył terminu rozprawy. Stan bezczynności Sądu trwa zatem nieprzerwanie od momentu wpływu apelacji w lipcu 2023 r., a więc przez okres przekraczający 3 lata. W tym czasie Sąd nie podjął żadnej merytorycznej czynności procesowej, nie zarządził żadnych uzupełnień, nie wzywał stron do dodatkowych wyjaśnień, nie wyznaczył terminu posiedzenia ani rozprawy! Sprawa pozostaje w stanie całkowitego zawieszenia, mimo że jest w pełni przygotowana do rozpoznania i nie wymaga żadnych dodatkowych czynności przygotowawczych.

19 Odpowiedź na powyższą skargę, złożył Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie. W piśmie z dnia 3 września 2026 r. wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu pisma Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie wyjaśnił, że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić bezczynności ani opieszałości Sądu Apelacyjnego. Nie wystąpiły odstępstwa od czasu zwyczajowo koniecznego do wykonania czynności niezbędnych do rozpoznania sprawy Skarżącej.

20 Postępowanie w tej sprawie nie jest prowadzone w sposób rozwlekły.

21 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

22 Skarga zasługiwała na częściowe uwzględnienie.

23 Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t. j. Dz.U. 2023, poz. 1725; dalej – ustawa lub ustawa o skardze na przewlekłość), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Artykuł 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość doprecyzowuje, że przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.

24 Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC, który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC:

25 z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka - orzecznictwo, Tom I - Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok ETPC z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r., I NSP 35/23).

26 Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego postępowania pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.

27 Postępowanie zostało wszczęte pozwem wniesionym do Sądu w dniu 1 kwietnia 2021 r. Żądania pozwu dotyczą umowy kredytu waloryzowanego walutą obcą. W dniu 21 kwietnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie wydał wyrok w sprawie. Postępowanie apelacyjne trwa prawie 24 miesiące (od 15 października 2024 r. do chwili obecnej).

28 Akta sprawy wraz z apelacjami obu stron oraz zażaleniem pozwanego na postanowienie z dnia 28 marca 2023 r. wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 15 października 2024 r. Następnie wylosowano w SLPS sędziego referenta i wpisano sprawę do rep. ACa oraz ACz. Zarządzono zawiadomienie stron o składzie orzekającym. 29 października 2024 r. akta sprawy zostały wypożyczone do Wydziału I Cywilnego Sądu Apelacyjnego w Warszawie (a nie - jak błędnie wskazał Prezes SA w Warszawie – we Wrocławiu, w odpowiedzi na skargę) celem rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania.

29 Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił skargę na przewlekłość postępowania. Akta sprawy zostały zwrócone w dniu 11 lutego 2025 r. Pismem z dnia 26 lutego 2025 r. powodowie wnieśli o podjęcie czynności w sprawie oraz wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej. W odpowiedzi poinformowano, że sprawa zostanie rozpoznana zgodnie z kolejnością wpływu. W dniu 12 marca 2025 r. zarządzono doręczenie odpisów apelacji pełnomocnikom stron oraz odpisu zażalenia pełnomocnikowi powodów. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił zażalenie pozwanego na postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia roszczenia. Pismem z dnia 16 września 2025 r. powodowie ponownie wnieśli o wyznaczenie terminu rozprawy. Wskazali, że Bank wniósł powództwo o zwrot kapitału, a sprawne zakończenie przedmiotowej sprawy umożliwi dokonanie stosownych rozliczeń z Bankiem, bez konieczności prowadzenia postępowania. W odpowiedzi poinformowano, że sprawa zostanie skierowana do rozpoznania zgodnie z kolejnością wpływu. Pismem z dnia 18 lutego 2026 r. powodowie wnieśli o niezwłoczne wyznaczenie terminu rozprawy. W odpowiedzi wskazano, że sprawa zostanie rozpoznana zgodnie z kolejnością wpływu. W dniu 1 września 2026 r. wyznaczono termin rozpoznania apelacji na dzień 28 października 2026 r.

30 Odnosząc powyższe do zarzutów Skarżącego, podkreślenia wymaga, że dla stwierdzenia czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy, uwzględniając jej charakter, stopień faktycznej i prawnej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć Skarżącego, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur.

31 Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem, że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.

32 Uwypuklenia wymaga również, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny wpływ spraw i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).

33 Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość na żądanie Skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy, Sąd Najwyższy za zbędne uznał zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego, albowiem termin ten został wyznaczony na dzień 28 października 2026 r.

34 Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżącego stosownego żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość. Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się w kwietniu 2021 r. i trwa nadal, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącemu sumę pieniężną w wysokości 4000 zł za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 14 października 2026 r. Tym samym dalej idące żądanie skargi w tym zakresie, tj. ponad kwotę 4000 zł, należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość).

35 Ponadto nakazano zwrócić Skarżącemu kwotę 200 złotych uiszczoną na rachunek Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie tytułem opłaty od skargi oraz przyznano od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz Skarżącego 240 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym.

36 Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.