Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2026 r., I NSP 340/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2026 r., I NSP 340/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 29 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Aleksander Stępkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Grzegorz Żmij

4 SSN Tomasz Demendecki

5 w sprawie ze skargi A.K. i E.K. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn.

6 I ACa 3458/23, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 29 października 2026 r., oddala skargę.

7 Tomasz Demendecki Aleksander Stępkowski Grzegorz Żmij

Uzasadnienie

8 Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, wniesioną do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 23 czerwca 2026 r., która wpłynęła do Sądu Najwyższego 30 czerwca 2026 r., A.K. i E.K. (dalej: „skarżący”, „powodowie”) osobiście, wnieśli o:

9 1) stwierdzenie, że w sprawie o sygn. akt I ACa 3458/23 doszło do przewlekłości postępowania, polegającej w szczególności na braku wyznaczenia terminu rozprawy lub posiedzenia przez okres przekraczający czas konieczny do nadania sprawie biegu;

10 2) zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie, I Wydziałowi Cywilnemu, podjęcia niezbędnych czynności w sprawie, w szczególności przedstawienia sprawy sędziemu referentowi i wyznaczenia najbliższego możliwego terminu rozprawy lub posiedzenia, w terminie wskazanym przez Sąd Najwyższy, niedłuższym niż 30 dni;

11 3) zalecenie niezwłocznego ustalenia i rozpoznania pisma powodów z 22 kwietnia 2026 r. o przyspieszenie postępowania, jeżeli pismo to nie zostało dotychczas przedłożone sędziemu referentowi albo Przewodniczącemu Wydziału;

12 4) zwrot kosztów postępowania, w tym uiszczonej opłaty od skargi;

13 5) potraktowanie sprawy jako szczególnie pilnej z uwagi na wiek, stan zdrowia i sytuację życiową skarżących;

14 6) przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w wysokości po 5000 zł, ewentualnie innej kwoty według uznania sądu, z tytułu stwierdzonej przewlekłości postępowania.

15 W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali m.in., że postępowanie w sprawie trwa od listopada 2023 r., a mimo upływu ponad dwóch i pół roku nie został wyznaczony pierwszy termin rozprawy lub posiedzenia w postępowaniu apelacyjnym oraz podnieśli okoliczności dotyczące, m.in. ich stanu zdrowia.

16 Prezes Sądu Apelacyjnego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, wskazując w uzasadnieniu m.in., jakie czynności zostały dotychczas podjęte przez Sąd Apelacyjny w toku postępowania.

17 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

18 Skarga na przewlekłość postępowania zasługuje na oddalenie.

1. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) – strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Na mocy art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie.

2. Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2005 r., III SPP 96/05, OSNP 2005, nr 23, poz. 384; 16 marca 2006 r., III SPP 10/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 120; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 121; 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; 27 marca 2019 r., I NSP 88/18; 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, w którym przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono terminu rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania w rozumieniu ustawy. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy od konkretnych okoliczności, a zatem wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania. Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania ocenia się w każdej sprawie w sposób indywidualny, z uwzględnieniem wymienionych okoliczności.

3. Z analizy akt sprawy wynika, że akta sprawy wpłynęły do Sądu Apelacyjnego 20 listopada 2023 r. i tego samego dnia przeprowadzono w SLPS losowanie sędziego referenta.

22 Następnie 21 listopada 2023 r. zarządzono wpisanie sprawy do repertorium ACa.

23 W dniu 25 marca 2024 r. zarządzono zawiadomienie stron o składzie sędziowskim oraz doręczenie powodom odpisu apelacji pozwanego.

24 W dniu 3 kwietnia 2025 r. wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Warszawie odpowiedź pełnomocnika powodów na apelację pozwanego.

25 Pismem, które wpłynęło do Sądu Apelacyjnego 16 czerwca 2025 r.

26 pełnomocnik pozwanego wniósł o wyrażenie zgody na wniesienie do sądu pisma procesowego celem ustosunkowania się do oświadczenia powodów o potrąceniu. W dniu 9 lipca 2025 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynęło pismo pełnomocnika powodów stanowiące odpowiedź na ww. pismo pozwanego.

27 Powodowie pismem z 22 kwietnia 2026 r. skierowanym do Sądu Okręgowego w Warszawie wnieśli o przyspieszenie rozpoznania sprawy z uwagi na ich wiek i stan zdrowia. Zostało ono przekazane do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 27 kwietnia 2026 r.

28 Zarządzeniem z 2 czerwca 2026 r. Przewodniczący Wydziału z uwagi na okoliczności wskazane w ww. piśmie uznał, że w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek, który usprawiedliwia rozpoznanie sprawy poza kolejnością w trybie § 79 ust. 3 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych oraz na podstawie § 65 ust. 1 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych, w związku z planowanym przejściem dotychczasowego sędziego sprawozdawcy w stan spoczynku i koniecznością podjęcia w sprawie dalszych czynności, skierował sprawę zarządził wylosowanie nowego składu sędziowskiego.

29 Nowy sędzia referent został wylosowany 2 czerwca 2026 r.

30 W dniu 29 czerwca 2026 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 23 września 2026 r., i w tym dniu w sprawie zapadł wyrok.

31 W świetle powyższego stwierdzić należy, że Sąd Apelacyjny podjął szereg czynności, w tym doręczeń, które ostatecznie doprowadziły do zakończenia sprawy.

4. Dla oceny czy w danej sprawie doszło do przewlekłości postępowania znaczenie ma nie tylko sam sztywny upływ czasu, ale wymagają również rozważenia wszystkie okoliczności wpływające na przebieg danego postępowania – w tym również podejmowane w jego trakcie przez sąd czynności. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że przewlekłość postępowania może nastąpić zarówno wtedy, gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15). Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny podejmował czynności, które zmierzały do rozpoznania sprawy (przytoczone wyżej, choć niektóre nastąpiły dopiero po dacie wniesienia skargi na przewlekłość postępowania do Sądu Apelacyjnego w Warszawie czyli 23 czerwca 2026 r.). Należyte przeprocesowanie tego szeregu czynności wymagało nakładu czasowego oraz organizacyjnego.

33 Choć nie sposób wykluczyć, że niektóre czynności mogły zostać przeprowadzone z większą sprawnością organizacyjną, to jednak całościowa analiza przebiegu postępowania apelacyjnego nie daje podstaw do stwierdzenia jego przewlekłości. Sąd Apelacyjny konsekwentnie podejmował niezbędne czynności w odpowiedzi na pisma stron oraz w celu zapewnienia formalnej gotowości sprawy do rozpoznania. Działania te – choć rozciągnięte w czasie – nie mogą być całościowo uznane za przejaw wadliwego procedowania, którego rezultatem jest zwłoka w rozpoznaniu sprawy.

34 Dlatego też upływ czasu poprzedzający rozpoznanie sprawy trudno uznać za bezczynność Sądu Apelacyjnego naruszającą prawo skarżących do uzyskania rozstrzygnięcia bez nieuzasadnionej zwłoki.

35 Ostatecznie Sąd Apelacyjny wyznaczył także termin rozprawy na 23 września 2026 r., co rokuje jej rychłe zakończenie.

5. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, orzekł jak w sentencji. Tomasz Demendecki Aleksander Stępkowski Grzegorz Żmij