Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2026 r., I CSK 577/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2026 r., I CSK 577/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 22 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Roman Trzaskowski

4 na posiedzeniu niejawnym 22 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa J.O. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o ustalenie i zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej J.O. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 29 września 2025 r., V ACa 1106/24,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. obciąża powódkę kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z dnia 29 września 2025 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji pozwanego, w punkcie pierwszym (1) zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 26 stycznia 2024 r. - ustalający, że bliżej oznaczona umowa kredytu z dnia 20 czerwca 2008 r. zawarta między powódką i R.M. a poprzednikiem prawnym pozwanego Banku jest nieważna w całości (pkt I), zasądzający od pozwanego Banku na rzecz powódki kwoty 135.550,03 zł oraz 11.572,73 CHF z bliżej oznaczonymi odsetkami (pkt II) oraz oddalający powództwo o zapłatę w pozostałej części (pkt III) – w punkcie drugim (II) w ten sposób, że zasądzone w nim od pozwanego na rzecz powódki kwoty 135.550,03 zł oraz 11.572,73 CHF z odsetkami obniżył do kwoty 2.263,64 CHF z bliżej oznaczonymi odsetkami i oddalił powództwo o zapłatę w pozostałym zakresie, a w punkcie drugim (2) oddalił apelację w pozostałym zakresie.

8 W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, pozwany wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. Jego zdaniem w sprawie występuje niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność wyroku z przepisami prawa niepodlegającymi różnej wykładni. Wyrok ten bowiem nie respektuje ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego, zgodnie z którym bank, nie przesądzając, czy jego własna wierzytelność w ogóle istnieje, nie może postawić jej w stan wymagalności, co w konsekwencji wyłącza możliwość skutecznego potrącenia; warunkowe podniesienie w postępowaniu sądowym zarzutu potrącenia w sytuacji przedstawienia do potrącenia niewymagalnej wierzytelności jest nieskuteczne.

9 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

10 Z art. 398¹ § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 398⁴ § 2 k.p.c.). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;

11 z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).

12 Skarżący nie wykazał, by zaskarżony wyrok był dotknięty tego rodzaju nieprawidłowościami. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi już obecnie wątpliwości, że skuteczności oświadczenia o skorzystaniu z zarzutu potrącenia nie podważa jego złożenie na wypadek uznania przez sąd, iż umowa kredytu jest nieważna, gdyż podniesienie takiego zarzutu w sposób ewentualny jest dopuszczalne. Trzeba bowiem mieć na względzie, że zarzut taki zostaje złożony w związku z prowadzonym postępowaniem sądowym, w sytuacji niepewności prawnej co do tego, czy umowa jest nieważna, a tym samym, czy stronie przeciwnej w rzeczywistości przysługuje roszczenie o zwrot świadczenia. Niepewność ta ustaje dopiero z chwilą wydania prawomocnego wyroku, a uwzględnienie zarzutu zatrzymania przez sąd jest możliwe tylko wtedy, gdy sąd ostatecznie uzna, że doszło do nieważności umowy. Nie ma też podstaw, by niepewność tę utożsamiać ze zdarzeniem przyszłym i niepewnym (art. 89 k.c.), ponieważ chodzi tu o stan już obiektywnie istniejący, a niepewność ma jedynie charakter procesowy. Nie zachodzi tu również kolizja z zakazem warunkowych czynności procesowych, gdyż nie uniemożliwia on jednoczesnego korzystania przez pozwanego z kilku, pozostających w zależności sposobów obrony; w takiej sytuacji pozwany podnosi zarzuty w sposób ewentualny, na wypadek gdyby zarzuty podnoszone przez niego w pierwszej kolejności okazały się bezzasadne (por. co do dopuszczalności ewentualnego zarzutu zatrzymania wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2024 r., II CSKP 183/23, niepubl.; co do potrącenia por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2008 r., V CSK 169/08, niepubl., z dnia 9 listopada 2011 r., II CSK 70/11, niepubl., z dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1183/22, niepubl.). Również w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznaje się, że prawo unijne nie sprzeciwia się podnoszeniu zarzutu potrącenia na wypadek uznania przez sąd, iż umowa kredytu jest nieważna (por. co do dopuszczalności ewentualnego zarzutu potrącenia wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 22 stycznia 2026 r., C-902/24, Herchoski, pkt 68-72). Co najmniej implicite koncepcja ta zakłada, że związane z tym odroczenie wymagalności roszczenia restytucyjnego – zgodnie ze stanowiskiem Trybunału wezwanie, które bank doręcza konsumentowi w celu zwrotu pożyczonego kapitału, nie może wywoływać skutków, w szczególności do celów zapłaty odsetek za opóźnienie, do czasu ostatecznego stwierdzenia nieważności tej umowy (pkt 74) - nie podważa skuteczności potrącenia. Jeżeli bowiem konsument może żądać od właściwego sądu, aby w razie stwierdzenia przez ten sąd nieważności umowy, którą konsument zawarł z przedsiębiorcą, nakazał temu przedsiębiorcy zwrot świadczeń otrzymanych przez wspomnianego konsumenta na podstawie tej umowy, zasada równości broni, która jest odpowiednikiem samego pojęcia rzetelnego procesu wymaga, aby przedsiębiorca ten miał z kolei możliwość uzyskania zwrotu świadczeń, które spełnił na rzecz tego samego konsumenta, w tym w drodze ewentualnego zarzutu potrącenia, podniesionego na wypadek oddalenia głównego zarzutu obrony tego przedsiębiorcy opartego na ważności wspomnianej umowy (pkt 72).

13 W świetle tego orzecznictwa rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego nie może być uznane za oczywiście nieprawidłowe.

14 Z tych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.