Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., I CSK 527/07

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., I CSK 527/07

Tekst

1 Sygn. akt I CSK 527/07

POSTANOWIENIE

2 Dnia 13 czerwca 2008 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie:

4 SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

5 SSN Józef Frąckowiak

6 SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

7 w sprawie z powództwa W. F. i A. R.

8 przeciwko Miastu W., W. J., T. K., E. C., H. S., D. C., K. C. i A. S.

9 z udziałem interwenienta ubocznego Skarbu Państwa - Komendanta Głównego Policji o eksmisję,

10 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 czerwca 2008 r., skargi kasacyjnej powoda W. F.

11 od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 23 maja 2007 r., sygn. akt V Ca (…), uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w W.

12 do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

13 Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 24 listopada 2006 r. oddalił powództwo W. F. i A. R. o nakazanie opróżnienia i wydania:

14 - pozwanym Miastu W., T. K., E. C., H. S., D. C., K. C. i A. S. – lokalu mieszkalnego nr (...) w budynku przy ulicy Ś. oraz - pozwanym Miastu W. i W. J. – lokalu mieszkalnego nr (...) znajdującego się w tym samym budynku.

15 Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i wnioski.

16 Powodowie są współwłaścicielami przedmiotowych lokali. Zostały one przejęte przez resort spraw wewnętrznych. Pierwszy z nich przydzielono E. K., mężowi pozwanej 2

17 T. K., drugi – W. J. Oba lokale pozostają w dyspozycji Komendy Głównej Policji. Do zamieszkiwania w lokalu nr (...) uprawnieni są T. K., E. C., H. S., D. C., K. C. i A. S. Zgodnie z art. 90 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (jednolity tekst: Dz. U. z 2007 r. Nr 43, poz. 266) właściciele lokali mieszkalnych pozostających w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów, mogą zostać ograniczeni w prawie rozporządzania tymi lokalami, jak też korzystania z nich, dopóki nie zostały one opróżnione trybie określonym w tej ustawie. Pozwanym przysługuje skuteczne względem powodów uprawnienie do korzystania z lokali nr (...) i (...), dlatego też żądanie nakazania ich opróżnienia i wydania nie znajduje usprawiedliwienia. Sąd Okręgowy w W., na skutek apelacji powoda W. F., postanowieniem z dnia 23 maja 2007 r. uchylił wyrok Sądu Rejonowego, odrzucił pozew i orzekł o kosztach procesu.

18 Sąd Okręgowy wskazał, że skoro bezspornie lokale, których opróżnienia i wydania domagają się powodowie, pozostają w dyspozycji Komendanta Głównego Policji, to przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów (Dz. U. Nr 31, poz. 266 ze zm.) mogłyby mieć do nich zastosowanie – stosownie do dyspozycji art. 3 ust. 2 tej regulacji - jedynie w przypadku braku odrębnych przepisów dotyczących tych lokali, stanowiących inaczej. Tymczasem takie odmiennie uregulowania przewidziane zostały w art. 90 i art. 97 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji. Ten ostatni przepis zastrzega wyraźnie, że przydział i opróżnienie lokali mieszkalnych pozostających w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Odesłanie do tych przepisów zawiera art. 29 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz członków ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 67 ze zm.; dalej: „ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy”). W świetle tych odrębnych regulacji, droga sądowa w sprawach o opróżnienie przedmiotowych lokali jest niedopuszczalna i to niezależnie od tego, czyją są one własnością.

19 W skardze kasacyjnej skierowanej przeciwko rozstrzygnięciu dotyczącemu eksmisji z lokalu nr (...) w budynku przy ulicy Ś. w W., opartej na podstawie określonej w art. 3983

20 § 1 pkt 1 k.p.c., powód W. F. zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenie:

21 3

22 - art. 2 § 3 i art. 379 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 90, art. 95 i art. 97 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji i w związku z art. 29 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy przez uznanie, że żądanie opróżnienia i wydania wymienionego lokalu nie podlega rozpoznaniu w drodze postępowania przed sądem powszechnym;

23 - art. 365 § 1 k.p.c. przez pominięcie mocy wiążącej prawomocnego postanowienia Sądu pierwszej instancji oddalającego wniosek o odrzucenie pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej.

24 Powołując się na tak ujęta podstawę kasacyjną skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

25 W odpowiedziach na skargę kasacyjną interwenient uboczny po stronie pozwanej - Skarb Państwa – Komendant Główny Policji zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa oraz pozwani uprawnieni do zamieszkiwania w lokalu nr (...) wnieśli o jej oddalenie.

26 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

27 Z ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku wynika, że powodowie są współwłaścicielami lokalu mieszkalnego nr (...) w budynku przy ulicy Ś. Zgłoszone przez nich żądanie nakazania opróżnienia i wydania tego lokalu zmierza zatem do realizacji roszczenia przewidzianego w art. 222 § 1 k.c. Nie ulega więc wątpliwości, że roszczenie to wynika ze stosunku cywilnego. Do rozpoznawania spraw ze stosunków z zakresu prawa cywilnego powołane są – co do zasady – sądy powszechne. Zasadę tę statuuje art. 2 § 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, sprawy cywilne nie podlegają rozpoznaniu w postępowaniu sądowym jedynie wtedy, gdy przepisy szczególne przewidują dla nich właściwość innych organów. W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie ma zatem kwestia, czy obowiązują przepisy szczególne przewidujące - w zakresie orzekania eksmisji z lokalu mieszkalnego objętego żądaniem pozwu - właściwość innych organów. Podkreślić przy tym należy, że wyłączenie z kognicji sądu powszechnego rozpoznawania spraw cywilnych musi być wyraźne, a regulujące te kwestię przepisy podlegają wykładni właściwej dla rozwiązań stanowiących wyjątek od przyjętej zasady (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2005 r. IV CK 70/05 niepubl.).

28 Sąd Okręgowy uznał, że takim przepisem szczególnym jest art. 97 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (dalej: „ustawa o Policji”). Zgodnie z jego treścią, 4

29 odczytywaną z uwzględnieniem postanowień ust. 1 wymienionego artykułu oraz art. 90 tej ustawy, przydział i opróżnianie mieszkań będących w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów, które zostały uzyskane w wyniku ich działalności inwestycyjnej albo od terenowych organów rządowej administracji ogólnej lub stanowiących własność gminy albo zakładów pracy, a także zwolnione przez osoby dysponujące przydziałem uzyskanym z jednostek podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, następuje w formie decyzji administracyjnej. Odnosząc się do tej argumentacji trzeba zauważyć, że wskazane wyłączenie drogi sądowej może odnosić się tylko do tych lokali mieszkalnych, które pozostają w legalnej dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów (por. uzasadnienia: wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2002 r., I CKN 683/00, nie publ. oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1996 r., III CZP 189/95, OSNC 1996, nr 7-8, poz. 93). Przyjąć zatem należy, że powództwo o wydanie lokalu mieszkalnego wytoczone – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - przez osobę powołującą się na prawo własności, oparte na twierdzeniu o bezprawnym pozostawaniu tego lokalu w dyspozycji podmiotów określonych w art. 90 ustawy o Policji, podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny. Artykuł 97 ust. 5 tej ustawy nie wyłącza w takich przypadkach drogi sądowej. Pogląd taki wyraził również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 maja 2008 r., I CSK 526/07 (nie publ.) w sprawie z powództwa o eksmisję z przedmiotowego lokalu, wytoczonego przez W. F. i A. R. przeciwko Skarbowi Państwa – Komendantowi Głównemu Policji, podkreślając, że odebranie władztwa nad nieruchomością z naruszeniem prawa nie powoduje utraty roszczenia windykacyjnego, jeżeli nie zadysponowano skutecznie nieruchomością i nie stała się ona własnością innych osób fizycznych lub prawnych.

30 Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, samo "posiadanie" prawa, którego ochrony się żąda, potrzebne jest nie do wszczęcia, lecz do wygrania procesu. O dopuszczalności drogi sądowej sąd winien rozstrzygać, kierując się jedynie treścią pozwu, powołanymi w nim przepisami, a nie oceną zasadności żądania.

31 Dopuszczalność drogi sądowej nie zależy bowiem ani od wykazania istnienia materialnoprawnego roszczenia, ani też od charakteru stosunku prawnego faktycznie istniejącego między stronami (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2003 r., III CKN 564/01, nie publ.).

32 Trafnie zatem skarżący zakwestionował stanowisko Sądu Okręgowego wskazujące na niedopuszczalność drogi sądowej w rozpoznawanej sprawie.

33 5

34 Zapatrywania tego nie usprawiedliwia stwierdzenie, że skoro lokal nr (...) objęty został decyzją o przydziale, to znajdował się on w dyspozycji organu, który tę decyzję wydał. Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącego, Sąd Okręgowy rozważając przy rozpoznawaniu apelacji kwestię dopuszczalności drogi sądowej - mimo wcześniejszej prawomocnej odmowy odrzucenia pozwu z tej przyczyny – nie naruszył art. 365 § 1 k.p.c. Zgodnie bowiem z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji jest obowiązany wziąć pod uwagę z urzędu – w granicach zaskarżenia – wszystkie przyczyny nieważności postępowania. Wadliwe wnioski, jakie wysunął z tej oceny, usprawiedliwiają natomiast zarzut naruszenia pozostałych, wskazanych w skardze kasacyjnej, przepisów postępowania.

35 Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.

36 orzekł, jak w sentencji.