Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2026 r., I CSK 2217/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2026 r., I CSK 2217/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 30 września 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Piotr Telusiewicz

4 na posiedzeniu niejawnym 30 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa Banku spółki akcyjnej w […]

5 przeciwko J.J. i B.J. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej J.J. i B.J. od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z 23 października 2025 r., V Ga 31/25,

I. odmawia przyjęcia obu skarg kasacyjnych do rozpoznania;

II. przyznaje adwokatowi M.G. od Skarbu Państwa - Sądu

8 Rejonowego w Tarnowie 6642 zł (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złote), w tym podatek od towarów i usług we właściwej stawce, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną pozwanym z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

1. Wyrokiem z 23 października 2025 r., Sąd Okręgowy w Tarnowie, w sprawie z powództwa Banku spółki akcyjnej w […] przeciwko J.J., B.J., o zapłatę, na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego B.J. i pozwaną J.J. od wyroku Sądu Rejonowego w Tarnowie z 18 lutego 2025 r., oddalił apelację (pkt 1) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt 2, 3).

2. Od wyroku Sądu Okręgowego skargi kasacyjne wywiedli pozwani, zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie pkt 1.

3. Skarżący wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na przesłanki określone w art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 398⁹ k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 398⁹ § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

5. Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania, w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie.

6. Skargi kasacyjne pozwanych nie zawierają argumentów dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazali, iż w sprawie zachodzą powołane przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

7. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

8. Złożenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący, przedstawiając – jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej „oczywiste naruszenie prawa” – powinien zatem wykazać kwalifikowany charakter tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).

9. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w obu skargach kasacyjnych wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie zostały sporządzone w ten sam sposób. Zatem poniższe uzasadnienie odnosi się do obu tych wniosków i ich uzasadnień.

19 To co ma świadczyć o oczywistej zasadności skargi nie może być jednocześnie ujmowane jako podstawa przedsądu z art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., gdyż jeżeli występuje istotne zagadnienie prawne albo poważny problem świadczący o potrzebie wykładni przepisu, to nie można jednocześnie twierdzić, że z tych samych przyczyn skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że twierdzenie o oczywistej zasadności skargi pozostaje wówczas w kolizji z problemami prawnymi warunkującymi pierwszą i drugą podstawę przedsądu. Taka konstrukcja wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dyskwalifikuje jego zasadność już na samym wstępie (zob. postanowienie SN z 24 czerwca 2021 r., III CSK 77/21). Skarżący formułują twierdzenie o występowaniu w sprawie istotnego zagadnienia prawnego o następującej treści: „czy prawidłowe wypełnienie weksla in blanco przez powodowy bank mogło nastąpić bez konieczności wypowiedzenia stosunku kredytowego (umowy limitu debetowego), lecz wystarczyło istnienie zaległości z tytułu udzielenia pozwanemu limitu debetowego i zaległości w jego spłacie (w tej sprawie na zasadach określonych w porozumieniu nr […] z dnia 06.03.2019 r.).”

20 W uzasadnieniu tej części wniosków brak jednak odniesień do stanu orzecznictwa w zakresie prezentowanego zagadnienia oraz argumentacji mającej przekonać do wpływu zagadnienia na rozwój prawa. Uzasadnienia obu wniosków zostały ograniczone do polemiki z uzasadnieniem wyroku Sądu Okręgowego oraz powoływania się na argumenty podnoszone przez pozwanych we wniesionej wcześniej apelacji. Ponadto zagadnienie nie zostało przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić udzielenie uniwersalnej odpowiedzi (jego treść jest ściśle związana ze stanem faktycznym sprawy).

21 W przypadku zaś oczywistej zasadności skargi skarżący wskazuje na następującą podstawę; „skargę należy uznać, za oczywiście uzasadnioną (art. 398⁹ § 1 pkt 4) k.p.c.), z uwagi na niebudzące wątpliwości okoliczności, iż prawidłowe wypełnienie weksla in blanco, w tym wskazanie daty płatności weksla, nie może nastąpić, gdy data płatności weksla jest wcześniejsza niż data wymagalności roszczenia ze stosunku podstawowego”. Oznacza to, że pozwani w tym przypadku odwołują się do problematyki wymagalności roszczenia ze stosunku podstawowego, o której już była mowa w kontekście przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c.. Świadczy o tym wtręt: „która to okoliczność została już rozstrzygnięta w orzecznictwie Sądu Najwyższego - orzeczenie cytowane już wyżej”.

22 Biorąc pod uwagę przywołaną argumentację należy wskazać, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został wadliwie skonstruowany w zakresie obu wymienionych w nim przesłanek (art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.). Na marginesie należy wskazać, że Sąd Najwyższy dostrzega również prawidłowość uzasadnienia Sądu Okręgowego, którą można podsumować następującym zdaniem: „…prawidłowe wypełnienia weksla in blanco przez powodowy bank mogło nastąpić bez koniczności wypowiedzenia stosunku kredytowego, lecz wystarczyło istnienie zaległości z tytułu udzielenia pozwanemu limitu debetowego i zaległości w jego spłacie na zasadach określonych w porozumieniu z dnia 6 marca 2019 r…”.

10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności nieważności postępowania (art. 398⁹ § 1 pkt 3 k.p.c.).

11. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398⁹ § 1 i 2 k.p.c.).

12. O wynagrodzeniu adwokata z tytułu pomocy prawnej świadczonej obojgu pozwanym z urzędu (wniesione zostały dwie odrębne skargi kasacyjne) orzeczono na podstawie § 8 pkt 6 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2, § 4 oraz § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (2 x 3321 zł). Sąd Najwyższy nie orzekał o kosztach postępowania kasacyjnego, gdyż w odpowiedzi na skargi kasacyjne (w pkt 3) zawarto wniosek ewentualny (o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na brak przesłanek z art. 398⁹ § 1 k.p.c.). Wniosek powoda dotyczący kosztów postępowania (zawarty w pkt 2 odpowiedzi na skargi kasacyjne) został powiązany z wnioskiem o oddalenie skargi kasacyjnej (zawartym w pkt 1 odpowiedzi na skargi kasacyjne).