Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2006 r., IV CK 408/05

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2006 r., IV CK 408/05

Tekst

1 Sygn. akt IV CK 408/05

POSTANOWIENIE

2 Dnia 29 marca 2006 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie :

4 SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

5 SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

6 SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

7 w sprawie z wniosku Syndyka masy upadłości „A.” Spółki z o.o.

8 przy uczestnictwie „S.” GmbH z siedzibą w B. (Niemcy) i "T." Spółki z o.o. o wpis,

9 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 marca 2006 r.,

10 kasacji wnioskodawcy

11 od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

12 z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. akt [...],

13 uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania oraz

14 rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

15 2

Uzasadnienie

16 Sąd Rejonowy dokonał w dniu 3 października 2001 r. wpisu hipoteki kaucyjnej (w dziale IV księgi wieczystej nr [...]) do kwoty 600 000 DEM, zgodnie z wnioskiem A. Spółki z o.o. z dnia 8 sierpnia 2000 r. Hipotekę tę wpisano na rzecz S.. GmbH (Niemcy). Podstawę wniosku o wpis stanowiło oświadczenie o ustanowieniu hipoteki w akcie notarialnym z dnia 26 lipca 2000 r. W dziele II księgi wieczystej [...] w dniu 25 czerwca 2003 r. wpisano jako właściciela – „T.” – Spółkę z o.o. na podstawie umowy o przeniesienie własności nieruchomości.

17 W apelacji od wpisu z dnia 3 października 2001 r. wnioskodawca (Syndyk Masy Upadłości wnioskodawcy) wskazywał na naruszenie art. 27 prawa upadłościowego z 1934 r. Podniósł, że w dniu 12 września 2000 r. ogłoszono upadłość wnioskodawcy, a w dniu 13 września tego roku o takiej upadłości powiadomiony został sąd wieczystoksięgowy. Uczestnik postępowania (wierzyciel hipoteczny) wnosił o oddalenie apelacji jako nieuzasadnionej.

18 Sąd Okręgowy oddalił apelację, przyjmując ogólnie, że przepis art. 27 prawa upadłościowego z 1934 r. nie ma zastosowania w danej sprawie. Przepis ten obejmuje bowiem tylko takie postacie hipoteki, które powstają w sposób niezależny, bez współdziałania właściciela nieruchomości. W niniejszej sprawie właściciel nieruchomości złożył oświadczenie o ustanowieniu hipoteki kaucyjnej i następnie sam wniósł o dokonanie wpisu tej hipoteki. Nie jest możliwe dokonywanie wykładni rozszerzającej omawianego przepisu. Nie bez znaczenia też pozostaje treść art. 26 prawa upadłościowego, który reguluje materialno-prawną skuteczność czynności prawnej dokonanej w przedmiocie ustanowienia hipoteki. Skuteczność ta bowiem nie może być badana przez sąd wieczystoksięgowy z racji ograniczonej kognicji tego sądu (art. 628 § 2 k.p.c.).

19 W kasacji wnioskodawcy (Syndyka) zakwestionowano wykładnię art. 27 prawa upadłościowego dokonaną przez Sąd drugiej instancji. W ocenie skarżącego, przepis ten obejmuje także hipotekę kaucyjną. Oznacza to, że wpis hipoteki kaucyjnej nie może nastąpić na nieruchomości upadłego po ogłoszeniu upadłości, nawet wówczas, gdyby wniosek o wpis został złożony przez upadłego 3

20 (przyszłego) jeszcze przed ogłoszeniem upadłości. W rezultacie skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wpisu i wykreślenie hipoteki kaucyjnej, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego postanowienia o wpis i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

21 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

22 W niniejszej sprawie pojawiła się kwestia zasięgu zastosowania przepisu art. 27 prawa upadłościowego z 1934 r. Zgodnie z tym przepisem, po ogłoszeniu upadłości żaden wierzyciel nie może uzyskać przeciwko upadłemu prawa zastawu ani wpisu do księgi wieczystej lub wpisu w rejestrze celem zabezpieczenia wierzytelności, chociażby powstała ona przed ogłoszeniem upadłości. Z ustaleń dokonanych przez sądy wynika to, że wpis hipoteki kaucyjnej nastąpił po ogłoszeniu upadłości wnioskodawcy. Sąd Okręgowy – konstatując istnienie różnic interpretacyjnych odnośnie do zakresu zastosowania art. 27 prawa upadłościowego – opowiedział się za stanowiskiem, zgodnie z którym przepis ten nie obejmuje hipoteki ustanowionej dobrowolnie przez dłużnika, w tym też – hipoteki kaucyjnej. Omawiany przepis obejmuje natomiast hipoteki ustanowione wbrew woli upadłego. Stanowiska takiego nie można podzielić. W literaturze nowszej oraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. up. postanowienia z dnia 22 stycznia 2002 r., IV CKN 1805/00, nie opublik.) przytoczono wystarczająco doniosłe argumenty, które mogą przemawiać za przyjęciem opinii, zgodnie z którą przepis art. 27 prawa upadłościowego z 1934 r. ma zastosowanie także do hipoteki umownej, w tym – do hipoteki kaucyjnej.

23 Za stanowiskiem prezentowanym przez Sąd Okręgowy nie przemawia językowo – stylistyczne ujęcie przepisu art. 27 prawa upadłościowego z 1934 r. Użyte w nim sformułowanie „przeciwko upadłemu” nie może być uznane za tożsame z wyrażeniem „wbrew woli upadłego” (dłużnika). Z natury swej każdy rodzaj hipoteki – niezależnie od źródła jej powstania – jest zabezpieczeniem rzeczowym ustanowionym właśnie przeciwko upadłemu dłużnikowi (podobnie też np. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2002 r., IV CKN 1805/00). Jeżeli zatem w art. 27 prawa upadłościowego nie zróżnicowano wyraźnie zabezpieczeń hipotecznych w zakresie możliwości ich ustanowienia 4

24 po ogłoszeniu upadłości dłużnika, to nie ma podstaw do twierdzenia, że sam sposób ustanowienia hipoteki (umowny lub pozaumowny) mógłby mieć w tym względzie znaczenie decydujące.

25 W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 1994 r., III CZP 4/94 (OSNC 1994, nr 9, poz. 170) wskazano m.in. na to, że prawny sens art. 27 prawa upadłościowego z 1934 r. polega na „zamrożeniu reszty majątku upadłego” w celu zaspokojenia wszystkich wierzycieli upadłego. Ogólny cel postępowania upadłościowego eliminuje zatem możliwość przyznania zróżnicowanej ochrony prawnej wierzycielom hipotecznym w zależności od sposobu ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego.

26 Należy zwrócić uwagę na to, że także de lege lata sformułowano jako zasadę zakaz obciążania składników masy upadłości, m.in. hipoteką (bez różnicowania jej postaci) w celu zabezpieczenia wierzytelności, chociażby wierzytelność powstała przed ogłoszeniem upadłości (art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r., - Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz.U. nr 60, poz. 535 ze zm.). Wyłączenie tej zasady następuje jedynie wówczas, gdy wniosek o wpis hipoteki został złożony w ciągu sześciu miesięcy przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 81 art. 1 ustawy z 2003 r.).

27 W konkluzji należy uznać, że przepis art. 27 prawa upadłościowego z 1934 r. miał zastosowanie także do umownej hipoteki kaucyjnej. Po ogłoszeniu upadłości dłużnika niedopuszczalny jest wpis hipoteki kaucyjnej na nieruchomości upadłego, nawet gdyby wniosek o wpis (jak w niniejszej sprawie) został złożony przed ogłoszeniem upadłości.

28 Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1

29 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie.