Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2000 r., IV CKN 42/00

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2000 r., IV CKN 42/00

Tekst

1 Postanowienie z dnia 28 czerwca 2000 r., IV CKN 42/00

2 Rozstrzygając o otwarciu postępowania układowego, sąd nie może pomijać oceny, czy inicjatywa dłużnika jest usprawiedliwiona gospodarczo i odpowiada interesom wierzycieli w stopniu wyższym niż doprowadzenie do upadłości.

3 Przewodniczący: Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca) Sędziowie SN: Barbara Myszka, Tadeusz Żyznowski

4 Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2000 r. na rozprawie sprawy z wniosku dłużnika „P.”, S.A. w K. o otwarcie postępowania układowego, na skutek kasacji dłużnika od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 28 października 1997 r.,

5 postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

6 Postanowieniem z dnia 20 czerwca 1997 r. Sąd Rejonowy w Gdyni oddalił wniosek dłużnika „P.” S.A. w K. o otwarcie postępowania układowego. Powołując się na przepis art. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. Prawo o postępowaniu układowym (Dz.U. Nr 93, poz. 836 – dalej "Pr.ukł."), Sąd Rejonowy zauważył, że tylko taki podmiot gospodarczy może żądać otwarcia postępowania układowego, który wykaże, iż zaniechał płacenia długów lub przewiduje w najbliższej przyszłości zaprzestanie ich płacenia na skutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności. Za takie mogą być przykładowo uważane: choroba, pożar i w jego następstwie zniszczenie towarów i surowców, znaczna kradzież, strajk pracowników itp. Tymczasem dłużnik powołał się na wzrost konkurencji na rynku, co sprawiło, że nie jest w stanie wykorzystać swoich możliwości wytwórczych oraz na radykalne podwyższenie kursu marki niemieckiej z kwoty 2,1075 zł w dniu zaciągania kredytu do kwoty 1,8415 zł w chwili złożenia podania o otwarcie postępowania układowego. Tego rodzaju zjawiska należą do typowych w warunkach gospodarki rynkowej, dotyczą wszystkich przedsiębiorców, toteż skutków z nich wynikających nie można odnosić do indywidualnych wypadków.

7 Zażalenie na to postanowienie Sąd Wojewódzki oddalił, podzielając stanowisko Sądu Rejonowego. Podkreślił jednocześnie, że „otwarcie postępowania układowego jest wyjątkiem od reguły płacenia długów, a w wypadku trwałego zaprzestania spłaty tych długów – od reguły ogłoszenia upadłości”.

8 Nic w tej ocenie nie zmienia okoliczność, że poważne środki w spółce zaangażował „E.” S.A., a następnie w ogóle wycofał się z branży spożywczej, co dotkliwie ugodziło w strategiczne plany spółki „P.”. Podobnie, bez znaczenia pozostaje wycofanie aportu w postaci nieruchomości, wniesionego przez likwidatora Elektrowni Jądrowej Ż. w budowie, nawet jeżeli w następstwie tego dłużnik zmuszony był zakupić tę nieruchomość. Przeciwnie, obie te okoliczności, z braku usprawiedliwionych oczekiwań na efekty ekonomiczne, przemawiają na niekorzyść dłużnika; dowodzą bowiem, że dłużnik nie kierował się w działalności gospodarczej względami profesjonalizmu i doświadczenia.

9 W kasacji, zarzucając naruszenie art. 1 Pr.ukł., dłużnik domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Podniósł w szczególności, że nie był w stanie w krótkim czasie sprostać konkurencji licznych przedsiębiorców, których uprzywilejowana pozycja, zwłaszcza w zakresie ulg podatkowych, pozwoliła im skierować znaczne środki na intensywną reklamę oraz rozbudowę sieci sprzedaży. Wskazał wreszcie na poprawę stanu efektywności i spłacanie długów w części, co powinno prowadzić do wniosku, że otwarcie postępowania układowego sprzyjać będzie także interesowi wierzycieli .

10 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

11 Stosownie do treści art. 1 Pr.ukł., przedsiębiorca, który wskutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności zaprzestał płacenia długów lub przewiduje w najbliższej przyszłości zaprzestanie ich płacenia, może żądać otwarcia postępowania celem zawarcia układu z wierzycielami. Ani powołany, ani też żaden inny przepis Prawa o postępowaniu układowym nie definiuje pojęcia okoliczności „wyjątkowych i niezależnych” od dłużnika. Oznacza to konieczność ich oceny w odniesieniu do konkretnej sprawy w aspekcie treści oferowanego przez dłużnika układu. Z brzmienia art. 1 Pr.ukł. nie da się wyprowadzić wniosku, że chodzi tu wyłącznie o okoliczności nie dające się przezwyciężyć. W warunkach nieustabilizowanej gospodarki rynkowej, głębokich przemian – zwłaszcza w sferze produkcyjnej i utrzymującego się procesu inflacyjnego – nie sposób ogarnąć wszystkich zagrożeń, jakie mogą stać się udziałem przedsiębiorcy z chwilą rozpoczęcia przez niego zamierzonej działalności. Do takich należy w szczególności, wbrew odmiennemu stanowisku Sądu Wojewódzkiego, pojawienie się na rynku w krótkim okresie wielu nowych podmiotów, dysponujących wyższym potencjałem wytwórczym, np. z racji większych możliwości inwestowania, korzystania z tańszych kredytów, wykorzystania już zdobytego doświadczenia. Stąd też ocena zasadności podania o otwarcie postępowania układowego nie może się ograniczać tylko do obniżonej sprawności konkurencyjnej podmiotu gospodarczego, której następstwem jest, jak w tym wypadku, ograniczenie możliwości spłacania długów, co w razie uruchomienia odpowiednich mechanizmów naprawczych może sprawić, że mają one charakter przejściowy. Prowadziłoby to do wypaczenia istoty układu, który z założenia ma sprzyjać utrzymaniu bytu podmiotu gospodarczego, i – co szczególnie istotne – stwarza szanse zaspokojenia wierzycieli w stopniu wyższym niż by to miało miejsce w razie doprowadzenia do upadłości. Nie bez znaczenia jest także wymiar społeczny utrzymania przedsiębiorstwa w ruchu. Art. 19 Pr.ukł. nakłada na dłużnika szereg obowiązków dotyczących m.in.

12 zachowanych aktywów i rodzaju obciążających go zobowiązań. Wymowa tych obowiązków jest jednoznaczna. Pozwala ona wierzycielom ocenić, czy przedstawione przez dłużnika propozycje układowe są realne, a nade wszystko, czy oferowany układ stwarza perspektywy wymiernych korzyści z układu. Nie można przy tym nie zauważyć, że ewentualne zawarcie układu otwiera dla wierzycieli możliwość roztoczenia kontroli nad jego wykonaniem przez ustanowienie kuratora (art. 61 Pr.ukł.). Wszystko to oznacza, że w określonych sytuacjach zawarcie układu sprowadza dla wierzycieli następstwa korzystniejsze niż ogłoszenie upadłości. Prowadzi to do wniosku, że rozstrzygając w sprawie o otwarcie postępowania układowego sąd nie może pozostawić na uboczu oceny, czy inicjatywa dłużnika jest usprawiedliwiona gospodarczo i odpowiada interesom wierzycieli w stopniu wyższym niż ogłoszenie jego upadłości. Myśl taką, jakkolwiek w odmiennym stanie faktycznym, wyraził Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 16 kwietnia 1937 r., I C 1132/36 (Zb.Urz. 1938, nr 4, poz. 157).

13 Tak rozumianej kontroli zasadności wniosku dłużnika o otwarcie postępowania układowego zaskarżone orzeczenie nie odpowiada. Sąd Wojewódzki nie rozważył, czy i jak dalece uruchomione przez dłużnika postępowanie sanacyjne ma przewagę, z punktu widzenia interesu wierzycieli, nad skutkami upadłości, względnie, czy jest dla nich mniej korzystne. Należy w związku z tym zauważyć, że dłużnik, zarówno w podaniu, jak i w zażaleniu, przedstawił w miarę obszerny program naprawczy z powołaniem się na już podjęte czynności i pozytywne ich efekty, demonstrując jednocześnie przychylność niektórych wierzycieli co do zamierzonego otwarcia układu.

14 Wobec powyższego, na podstawie art. 39313

15 § 1 k.p.c., należało orzec, jak w

16 sentencji.