Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1996 r., II UR 1/96

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1996 r., II UR 1/96

Tekst

1 Wyrok z dnia 20 marca 1996 r.

2 II UR 1/96

3 W myśl art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) okres zatrudnienia konieczny dla przyznania emerytury oblicza się łącznie z innymi - wymienionymi w ustawie - okresami, ale bez jego istnienia (wykazania) nie są spełnione warunki do przyznania świadczenia.

4 Przewodniczący SSN: Maria Tyszel, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski, Jerzy Kuźniar (sprawozdawca),

5 Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Jana Szewczyka, po rozpoznaniu w dniu 20 marca 1996 r. sprawy z wniosku Emilianny K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w L. o rentę rodzinną, na skutek rewizji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 25 października 1995 r., [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie wnioskodawczyni Emilianny K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w L. z dnia 27 grudnia 1994 r. [...]

Uzasadnienie

6 Decyzją z dnia 2 stycznia 1985 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w L. podjął wypłatę emerytury rolniczej na rzecz Feliksa K. urodzonego 11 maja 1911 r., od dnia 17 grudnia 1984 r., tj. od dnia przekazania gospodarstwa rolnego córce Wandzie M.

7 Ze złożonego wniosku o emeryturę wynika, że Feliks K. wraz z żoną był właścicielem gospodarstwa rolnego o obszarze 3,25 ha, na którym pracował od 1934 do 1984 roku. Decyzją z dnia 2 stycznia 1986 roku organ rentowy przyznał wnioskodawcy od dnia 1 września 1985 r. dodatek kombatancki po wykazaniu działalności kombatanckiej od 1 września do 20 września 1939 r. w czasie wojny obronnej.

8 W dniu 13 kwietnia 1990 r. Feliks K. zmarł, zaś jego żona Emilianna pobierająca własną emeryturę z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego, złożyła 17 listopada 1994 r. wniosek o rentę rodzinną, powołując - poza pracą męża w gospodarstwie rolnym - okres jego służby w Wojsku Polskim od dnia 29 sierpnia 1939 r. do 20 września 1939 r., potwierdzony zaświadczeniem Wojskowej Komisji Uzupełnień w K. z dnia 17 maja 1985 r.

9 Decyzją z dnia 27 grudnia 1994 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w L. odmówił uwzględnienia wniosku stwierdzając, że mąż wnioskodawczyni nie spełniał warunków wymaganych do uzyskania renty inwalidzkiej lub emerytury z powszechnego zaopatrzenia emerytalnego, nie posiadał bowiem okresu zatrudnienia. "Udział w wojnie obronnej, nie został uznany, gdyż zaświadczenie wydane zostało na podstawie ustnego oświadczenia męża".

10 W odwołaniu od tej decyzji, wnioskodawczyni dochodziła jej zmiany podając, że zmarły mąż przepracował 49 lat w rolnictwie, nadto zaś brał udział w wojnie 1939 r. Wyrokiem z dnia 25 października 1995 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawczyni "prawo do renty rodzinnej od dnia 1 sierpnia 1994 r." ustalając, że zmarły Feliks K. w latach od 30 października 1932 r. do 15 września 1934 r. pełnił służbę wojskową w 12 Pułku Ułanów (co wynika z zaświadczenia Centralnego Archiwum Wojskowego), nadto brał udział w wojnie obronnej, pełniąc służbę wojskową od 29 sierpnia do 20 września 1939 r. Poza okresem pracy w gospodarstwie rolnym w wymiarze 46 lat 1 miesiąca i 2 dni, miał on więc "okres równorzędny z okresem zatrudnienia, zgodnie z treścią art. 11 pkt 2 ppkt 10 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) wynoszący 1 rok 11 miesięcy i 8 dni" i spełniał w dniu śmierci warunki do otrzymania emerytury. Wnioskodawczyni w chwili śmierci męża przekroczyła 50 lat, stąd ma prawo do renty rodzinnej.

11 Wobec rewizji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Lublinie przedstawił zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości "czy okres czynnej służby wojskowej...stanowi samoistną i wystarczającą podstawę do ustalenia prawa do renty rodzinnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), w sytuacji, gdy osoba zmarła nie legitymowała się żadnym okresem pracy najemnej wykonywanej w ramach pracowniczego stosunku pracy".

12 Zdaniem Sądu Apelacyjnego, okres czynnej służby wojskowej (okres składkowy w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw - Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm. - zwanej dalej ustawą o rewaloryzacji) nie jest tożsamy z "okresem zatrudnienia", tj. podlegania ubezpieczeniu społecznemu pracowników, nadto zaś wątpliwe jest, czy w sytuacji pobierania świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników, okres pracy w gospodarstwie rolnym może być uwzględniany przy ustalaniu prawa do świadczeń z powszechnego zaopatrzenia emerytalnego.

13 Przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Lublinie zagadnienie prawne zostało sformułowane na tle art. 2 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o rewaloryzacji, która w sprawie nie miała zastosowania, dlatego też Sąd Najwyższy uznał za celowe przejęcie sprawy do rozpoznania i orzeczenia co do zasadności złożonej rewizji (art. 391 § 1 k.p.c.), ważąc, co następuje:

14 Rewizja organu rentowego jest uzasadniona zaś jej uwzględnienie powoduje zmianę wyroku Sądu I instancji i oddalenie odwołania wnioskodawczyni od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z przedstawionych w części wstępnej okoliczności wynika, że co prawda wniosek o przyznanie renty rodzinnej złożony został już po wejściu w życie ustawy o rewaloryzacji, tj. po dniu 15 listopada 1991 r., jednak w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) dotyczące warunków nabycia prawa do świadczenia, skoro te wystąpiły łącznie przed datą wejścia w życie ustawy o rewaloryzacji [...] co przyjął także Sąd Wojewódzki.

15 Renta rodzinna, jako świadczenie pieniężne uregulowane przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. (art. 7 pkt 3), ma charakter świadczenia pochodnego w tym sensie, że osoby do niej uprawnione, swoje prawo wywodzą z prawa poprzednika prawnego.

16 W myśl art. 37 ust. 1 i 2 ustawy o z.e.p. renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny pracownika, który bądź to w chwili śmierci pozostawał w zatrudnieniu i miał okres zatrudnienia nie krótszy niż wymagany do uzyskania renty inwalidzkiej, bądź też jeżeli w chwili śmierci nie pozostawał w zatrudnieniu, miał ustalone prawo do emerytury lub renty, albo spełniał warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.

17 Zmarły w dniu 13 kwietnia 1990 r. Feliks K. nie miał ustalonego prawa do świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego pracowników, stąd też zbadania wymagało, czy w chwili śmierci spełniał warunki wymagane do uzyskania emerytury lub renty. Wbrew odmiennym ustaleniom Sądu I instancji, mąż wnioskodawczyni nie spełniał warunków do otrzymania emerytury na podstawie przepisu art. 26 ustawy o z.e.p. Według nich pracownik-mężczyzna - ma prawo do emerytury jeżeli osiągnął: 1) wiek emerytalny wynoszący 65 lat , oraz 2) okres zatrudnienia wynoszący łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia co najmniej 25 lat. Okres zatrudnienia konieczny dla przyznania świadczenia oblicza się łącznie z innymi - wymienionymi w ustawie okresami, ale bez jego istnienia (wykazania) nie spełnia się warunków dla przyznania emerytury, a więc dysponowanie tylko okresem równorzędnym nie jest wystarczające dla przyznania świadczenia.

18 Przytoczona treść przepisu art. 26 pkt 2 ustawy o z.e.p. nie budzi w tym zakresie wątpliwości, biorąc dodatkowo pod uwagę, że okresami zatrudnienia (a więc wykonywania pracy w ramach stosunku pracy - art. 5 pkt 2 ustawy), wymaganymi dla przyznania świadczeń, są okresy pozostawania w stosunku pracy, w czasie których pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego - art. 11 ust. 1 ustawy o z.e.p. Jest niewątpliwe, że zmarły Feliks K. nie pozostawał w stosunku pracy, a więc nie był zatrudniony, stąd nie spełniał jednego z koniecznych warunków do przyznania emerytury.

19 Służba wojskowa pełniona w Wojsku Polskim była okresem równorzędnym z okresami zatrudnienia, stosownie do art. 11 ust. 2 pkt 10 w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206), zaś prowadzenie gospodarstwa rolnego lub pracy w nim przed dniem 1 lipca 1977 r., lecz po ukończeniu 16 lat, zaliczało się do okresu zatrudnienia wymaganego do emerytury lub renty w myśl przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - art. 17 ust. 2 w zw. z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr 24, poz. 133 ze zm.), niemniej jednak okresy te nie były wystarczające dla przyznania świadczenia z ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, bez wykazania zatrudnienia w ramach stosunku pracy.

20 W tych więc warunkach, stanowisko Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie zajęte w zaskarżonym wyroku nie może być uznane za prawidłowe, stąd też w uwzględnieniu rewizji organu rentowego, należało zmienić wyrok i oddalić odwołanie wnioskodawczyni od decyzji ZUS Oddział w L. z dnia 27 grudnia 1994 r. na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

21 ========================================