Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1994 r., II URN 20/94

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1994 r., II URN 20/94

Tekst

1 Wyrok z dnia 30 czerwca 1994 r.

2 II URN 20/94

3 Obniżenie świadczeń rentowych, wskutek nieprawidłowego określenia przez organ rentowy wysługi emerytalnej żołnierza, stanowi błąd tego organu i

4 uzasadnia wypłacenie renty w należnej wysokości za trzy lata wstecz od dnia

5 zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości tej renty.

6 Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska, Sędziowie SN: Teresa Romer (sprawozdawca), Maria Tyszel,

7 Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu

8 w dniu 22 czerwca 1994 r. sprawy z wniosku Krystyny O. przeciwko Wojskowemu

9 Biuru Emerytalnemu w S. o wysokość wojskowej renty rodzinnej na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu

10 Apelacyjnego w Lublinie z dnia 22 paśdziernika 1993 r. [...], u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 7 czerwca

11 1993 r., [...] i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e

12 Wnioskodawczyni Krystyna O. pobierała od 1 kwietnia 1978 r. wojskową rentę

13 rodzinną po mężu starszym sierżancie, który zmarł w czasie odbywania zawodowej

14 służby wojskowej. Początkowo rentę wypłacano zaliczkowo, do czasu orzeczenia o

15 przyczynie zgonu męża wnioskodawczyni.

16 Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w D. w orzeczeniu [...] z dnia 16 marca 1979 r. stwierdziła, że śmierć Eugeniusza O. nie pozostaje w związku ze

17 służbą wojskową.

18 Decyzją z 2 maja 1980 r. Wojewódzki Sztab Wojskowy ustalił prawo do wojskowej renty rodzinnej na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz członków ich rodzin (Dz. U.

19 Nr 53, poz. 341 ze zm.). Rentę zwiększono o 7,5% podstawy wymiaru z tytułu 15 lat

20 służby wojskowej zmarłego żywiciela. Rentę przyznano wnioskodawczyni oraz jej

21 dzieciom Renacie i Januszowi.

22 W związku z postanowieniami ustawy z dnia 23 marca 1983 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 16,

23 poz. 78) wysokość renty rodzinnej z tytułu wysługi emerytalnej podwyższono do

24 12,5%. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 3 tej ustawy, rentę rodzinną zwiększa się o 1%

25 podstawy wymiaru za każdy rok wysługi emerytalnej żołnierza (emeryta, rencisty) z

26 tytułu służby wojskowej do 10 lat włącznie oraz o 0,5% za każdy następny rok

27 wysługi. Wedle art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. do dnia wejścia w

28 życie ustawy z dnia 23 marca 1983 r ., wymienionej wyżej, renta rodzinna ulegała

29 podwyższeniu o 0,5% podstawy wymiaru za każdy rok wysługi emerytalnej żołnierza

30 z tytułu służby wojskowej. Podwyższenie to nie mogło jednak przekraczać 10%

31 podstawy wymiaru. Ustawa z dnia 23 marca 1983 r. nie tylko ustaliła wyższy procent

32 zwiększenia renty rodzinnej z tytułu wysługi emerytalnej, ale zniosła też ograniczenie

33 tego zwiększenia do 10% podstawy wymiaru.

34 Kolejnymi decyzjami renta rodzinna pobierana przez wnioskodawczynię była

35 podwyższana i waloryzowana. Decyzji tych wnioskodawczyni nie kwestionowała

36 mimo prawidłowych pouczeń o sposobie odwołania.

37 Decyzją z 31 sierpnia 1992 r. ustalono wysokość renty rodzinnej na 1.159.900

38 zł. To wyliczenie wnioskodawczyni zakwestionowała. W uzasadnieniu odwołania

39 skierowanego do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie zarzuciła, że wojskowy organ emerytalny od początku błędnie wylicza

40 należną jej rentę rodzinną po mężu. Domagała się prawidłowego wyliczenia wysokości tej renty od dnia jej wypłaty - od 1 kwietnia 1978 r. Twierdziła, że w tej

41 decyzji oraz w kolejnej, z 1 grudnia 1992 r. nie uwzględniono dodatku z tytułu 15 lat

42 wysługi emerytalnej męża.

43 Wyrokiem z 7 czerwca 1993 r. Sąd oddalił odwołanie. W uzasadnieniu Sąd

44 podkreślił, że renta rodzinna wnioskodawczyni była ustalona na podstawie zaświadczenia o wysokości uposażenia oraz świadczeń w naturze, jakie otrzymywał

45 Eugeniusz O. Kolejne decyzje podwyższające tę rentę były oparte na decyzji z 1978

46 r. Wnioskodawczynię prawidłowo pouczano o możliwości zaskarżania decyzji, o ile

47 nie zgadzałaby się z ich treścią. Sąd zaznaczył też, że do renty doliczane było

48 zwiększenie o 12,5% podstawy wymiaru z tytułu wysługi emerytalnej w służbie

49 wojskowej. Doliczenie takie zawarte jest także w zaskarżonej decyzji. Ponieważ

50 wnioskodawczyni w dodatkowym "oświadczeniu" domagała się uwzględnienia w podstawie wymiaru renty rodzinnej dodatków do uposażenia, które jej zdaniem,

51 otrzymywał Eugeniusz O., Sąd ustalił, że żaden dokument ani zaświadczenie zawarte w aktach rentowych nie zawierają informacji o dodatkach tego rodzaju,

52 wypłaconych Eugeniuszowi O.

53 Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z 22 paśdziernika 1993 r. oddalił rewizję

54 wnioskodawczyni od wyroku Sądu I instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny podkreślił, że do podstawy wymiaru renty rodzinnej przyjęto wszystkie

55 składniki uposażenia jakie otrzymywał mąż wnioskodawczyni. Brak też, zdaniem

56 Sądu Apelacyjnego, dowodów potwierdzających dłuższy okres służby wojskowej lub

57 pracy, które uzasadniałyby przyznanie zwiększenia wymiaru renty z powodu wysługi

58 lat. Wnioskodawczyni ma zwiększoną rentę rodzinną o 12,5% podstawy wymiaru z

59 tytułu 15 lat wysługi emerytalnej męża, co wedle Sądu Apelacyjnego, odpowiada

60 materiałowi dowodowemu zawartemu w aktach emerytalnych.

61 W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości zarzucił wyrokowi Sądu

62 Apelacyjnego rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 3 § 2 k.p.c. i art. 29

63 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych

64 i ich rodzin oraz naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej i wniósł o uchylenie

65 tego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

66 Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji Minister podał, że spór dotyczy

67 ustalenia wysługi emerytalnej męża wnioskodawczyni. W aktach emerytalnych brakuje zaświadczeń o pracy przed rozpoczęciem służby. Nie ma też danych jakie

68 okresy i na jakiej podstawie przyjęto do 15 lat wysługi.

69 Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

70 Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. W aktach emerytalnych (k. 121)

71 znajduje się odpis wykazu przebiegu służby wojskowej i pracy cywilnej st. sierżanta

72 Eugeniusza O. Brak jest na tym odpisie daty jego sporządzenia oraz daty samego

73 wykazu. Z przebiegu zatrudnienia i służby wojskowej wynika, iż łączny ich okres

74 wynosi ponad 25 lat.

75 W decyzji o rewaloryzacji wojskowej renty rodzinnej, Wojskowe Biuro Emerytalne przy obliczaniu podstawy wymiaru tej renty przyjęło uposażenie starszego sierżanta po 20 latach wysługi wojskowej. Decyzja ta, bez daty, wydana

76 została już po rozstrzygnięciu sprawy zaskarżonym wyrokiem Sądu Apelacyjnego.

77 Decyzję tę organ emerytalny wydał działając na podstawie przepisów ustawy z dnia

78 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich

79 rodzin (Dz. U. Nr 10 z 1994 r., poz. 36), która weszła w życie z dniem 27 lutego 1994

80 r. Spór dotyczy wysokości renty rodzinnej przewidzianej w przepisach ustawy z dnia

81 16 grudnia 1972 r, o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych [...]. Przytoczona decyzja ma dla rozstrzygnięcia tego sporu znaczenie o tyle, że przyjęto

82 w niej, iż mąż wnioskodawczyni posiadał ponad 20 lat wysługi emerytalnej. W tej

83 sytuacji dotychczasowe ustalenia zawarte w obu wyrokach, iż wysługa emerytalna

84 Eugeniusza O. została prawidłowo obliczona na 15 lat okazują się błędne. Brak jest jednak jakiegokolwiek dowodu, poza załączonym odpisem wykazu

85 przebiegu służby i pracy, który wyjaśniałby odmienne od dotychczasowego, stanowisko Wojskowego Biura Emerytalnego, co do długości wysługi emerytalnej

86 Eugeniusza O.

87 Jak już wspomniano, zgodnie z treścią art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia

88 1972 r, o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z

89 1983 r., Nr 29, poz. 139), mającego zastosowanie przy rozpatrywaniu niniejszej

90 sprawy, nie było ograniczenia długości wysługi emerytalnej żołnierza przy zwiększaniu renty rodzinnej.

91 Od dnia 1 stycznia 1983 r., do chwili wejścia w życie zmian wprowadzonych

92 ustawą z dnia 23 marca 1983 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

93 żołnierzy zawodowych i ich rodzin [...], ograniczenie zwiększenia wysokości renty

94 rodzinnej z tytułu wysługi emerytalnej regulował art. 28 ust. 2 omawianej ustawy i to

95 nie w zakresie ilości lat przyjmowanych do wysługi, lecz tylko co do procentu

96 zwiększenia w odniesieniu do podstawy wymiaru.

97 Zgodnie z art. 52 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r, o zaopatrzeniu emerytal-

98 nym żołnierzy [...], jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń

99 pieniężnych ujawnione zostaną nowe dowody lub okoliczności mogące mieć wpływ

100 na prawo do świadczeń lub ich wysokość, które istniały przed ustaleniem prawa do

101 świadczeń, następuje ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości.

102 Natomiast art. 62 ust. 1 pkt 2 tej ustawy przewiduje, iż w razie ponownego

103 ustalenia prawa do świadczeń, wypłaca się je do dnia, w którym powstało prawo do

104 nich lub do ich podwyższenia jednakże za okres nie dłuższy niż 3 lata, jeżeli

105 odmowa przyznania lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu

106 wojskowego organu emerytalnego lub organu odwoławczego.

107 Odwołanie wnioskodawczyni od decyzji z 31 sierpnia 1992 r. było w istocie

108 wnioskiem o ponowne ustalenie wysokości renty rodzinnej. Z rażącym naruszeniem

109 art. 3 § 2 k.p.c., Sądy obu instancji nie zajęły się w ogóle wyjaśnieniem istoty

110 sprawy, tj. ustaleniem przebiegu pracy cywilnej i służby wojskowej męża wniosko-

111 dawczyni do chwili jego śmierci. Wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni a także

112 wbrew treści wspomnianego wykazu oba Sądy przyjęły jako rzecz oczywistą, że

113 wysługa emerytalna męża wnioskodawczyni nie przekraczała 15 lat. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy koniecznym będzie dokonanie ustaleń dotyczących przebiegu pracy i służby Eugeniusza O., wyjaśnienie dlaczego, mimo

114 treści znajdującego się obecnie w aktach emerytalnych wykazu przebiegu jego pracy

115 i służby, otrzymywała ona rentę rodzinną podwyższoną jedynie z tytułu 15 lat wysługi

116 emerytalnej. Wskazane wydaje się też ustalenie od kiedy organ rentowy dysponował

117 wspomnianym wykazem, i dlaczego wcześniej nie dokonał właściwego obliczenia

118 wysługi emerytalnej oraz czy wykaz ten zawiera pełne dane.

119 Obniżenie świadczeń rentowych wskutek nienależytego określenia przez organ rentowy wysługi emerytalnej żołnierza, stanowi błąd tego organu i uzasadnia

120 wypłacenie renty w należnej wysokości za trzy lata wstecz od zgłoszenia wniosku o

121 ponowne ustalenie wysokości tej renty.

122 Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

123 W związku z nadsyłanymi do Sądu Najwyższego pismami procesowymi wnioskodawczyni, Sąd Najwyższy wyjaśnia, że rewizja nadzwyczajna wniesiona w

124 jej interesie dotyczyła jedynie wysokości wysługi emerytalnej Eugeniusza O. i tylko ta

125 kwestia była przedmiotem oceny Sądu Najwyższego. Ubocznie Sąd Najwyższy zauważa, że wbrew obecnym zarzutom wnioskodawczyni, materiał dowodowy zawarty w aktach emerytalnych i sądowych wskazuje na to, że pozostałe ustalenia

126 organu emerytalnego, mające wpływ na wysokość renty rodzinnej są prawidłowe.

127 Wypłacanie osobie uprawnionej świadczeń w zaniżonej wysokości, narusza

128 konstytucyjną zasadę państwa prawnego a więc stanowi też naruszenie interesu

129 Rzeczypospolitej Polskiej i dlatego rewizja nadzwyczajna została uwzględniona

130 mimo przekroczenia terminu o jakim mowa w art. 421 § 2 k.p.c.

131 ========================================