Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1994 r., II URN 19/94

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1994 r., II URN 19/94

Tekst

1 Wyrok z dnia 22 czerwca 1994 r.

2 II URN 19/94

3 Czteroletni okres, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru emerytury (art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 paŸdziernika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o

4 zmianie niektórych ustaw - (Dz. U. Nr 104, poz. 405 ze zm.) przypadać może na

5 okres ostatnich 13 lat kalendarzowych przed zgłoszeniem wniosku o wypłatę Ÿwiadczenia, jeżeli mimo ustalenia prawa do emerytury uprawniony nie pobierał Ÿwiadczenia, pozostając w zatrudnieniu.

6 Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska, Sędziowie SN: Teresa Romer, Maria Tyszel (sprawozdawca),

7 Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu

8 w dniu 22 czerwca 1994 r. sprawy z wniosku Zygmunta P. przeciwko Zakładowi

9 Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o wysokoŸć emerytury na skutek rewizji

10 nadzwyczajnej Ministra SprawiedliwoŸci [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

11 Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 9 wrzeŸnia 1993 r. [...],

12 u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu

13 Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z dnia 24 maja 1993 r. [...] i sprawę

14 przekazał do ponownego rozpoznania organowi rentowemu.

Uzasadnienie

15 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. decyzją z dnia 5 paŸdziernika

16 1992 r. przyznał Zygmuntowi P., urodzonemu 5 czerwca 1932 r., emeryturę od dnia

17 6 czerwca 1992 r., zawieszając jej wypłatę wobec dalszego pozostawania wnioskodawcy w zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy. Za podstawę wymiaru emerytury organ rentowy przyjął zarobek wnioskodawcy z lat 1986, 1987 i

18 1988, to jest z kolejnych 3 lat kalendarzowych przypadających przed zgłoszeniem

19 wniosku. WskaŸnik wysokoŸci podstawy wymiaru wyniósł 220,93%.

20 W dniu 11 maja 1993 r. wnioskodawca zgłosił wniosek o przyjęcie za podstawę wymiaru emerytury zarobków z lat 1990, 1991 i 1992 r. załączając zaŸwiadczenie o zatrudnieniu od 1 czerwca 1985 r. do 3 stycznia 1993 r. Decyzją z dnia 24 maja 1993 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury wynagrodzenia uzyskanego we wskaza-

21 nym okresie, ponieważ nie są to lata z ostatniego 12-lecia przypadającego przed

22 zgłoszeniem wniosku o przyznanie emerytury z dnia 8 wrzeŸnia 1992 r. W odwołaniu, wniesionym do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, wnioskodawca podtrzymał swoje żądanie. Wyrokiem z dnia 9 wrzeŸnia 1993 r., [...], Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i

23 Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach oddalił odwołanie. Wnioskodawca nie zgłosił w ustawowym terminie wniosku o uzasadnienie wyroku, nie wniósł również

24 rewizji do Sądu Apelacyjnego.

25 W rewizji nadzwyczajnej od tego wyroku, Minister SprawiedliwoŸci wnosił o

26 jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ten wyrok decyzji organu rentowego

27 i przyjęcie za podstawę wymiaru emerytury wnioskodawcy jego zarobków z trzech

28 kolejnych lat kalendarzowych tj. z 1990 r., 1991 r. i 1992 r. zarzucając, że

29 zaskarżony wyrok został wydany z rażącym naruszeniem prawa, w szczególnoŸci

30 art. 33 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 paŸdziernika 1991 r. o

31 rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie

32 niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), a nadto naruszenie interesu

33 Rzeczypospolitej Polskiej.

34 Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

35 Rewizja nadzwyczajna okazała się słuszna. Wprawdzie brak jest uzasadnie-

36 nia zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego, jednakże sentencja wyroku wskazuje, że Sąd podzielił pogląd organu rentowego, iż wnioskodawca nie spełnił

37 warunków okreŸlonych w art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 17 paŸdziernika 1991 r. o

38 rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie

39 niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), zwanej dalej ustawą o rewalory-

40 zacji, ponieważ zgłosił wniosek o zmianę podstawy wymiaru emerytury po dniu 31

41 grudnia 1992 r., wobec czego jego żądanie przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury zarobków uzyskanych w innym okresie niż 3 lata z ostatniego 12- lecia

42 przed zgłoszeniem wniosku o przyznanie emerytury, nie znajduje uzasadnienia w

43 tymże przepisie.

44 Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji Ÿwiadczenia zrewaloryzowane

45 w myŸl art. 27-30 i art. 32 podlegają ponownemu obliczeniu, z zastosowaniem zasad

46 przewidzianych w art. 28-30, na wniosek emeryta lub rencisty, od podstawy wymiaru

47 ustalonej na zasadach okreŸlonych w art. 7 z okresu, o którym mowa w art. 7 ust. 1

48 pkt 1 (zdanie pierwsze). Jeżeli wniosek był zgłoszony do dnia 31 grudnia 1992 r.

49 podwyższenie Ÿwiadczenia następowało od dnia 1 listopada 1991 r. (zdanie trzecie).

50 Jak wyjaŸnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 8 listopada 1993 r. w

51 sprawie sygn. akt II UZP 21/93 (OSNiCP 1994 r. z. 3, poz. 67): "Przepis art. 33 ma

52 charakter przepisu przejŸciowego i w ust. 1 reguluje - w zakresie nim objętym -

53 uprawnienia emerytów i rencistów do ponownego obliczenia zrewaloryzowanego

54 Ÿwiadczenia; uwzględnieniu podlegają jednak tylko te okresy zatrudnienia, które

55 miały miejsce przed zgłoszeniem wniosku o ustalenie prawa lub wniosku o wypłatę

56 Ÿwiadczenia, zgłoszonych przed wejŸciem w życie ustawy o rewaloryzacji (15

57 listopad 1991 - art 46 ust. 1)". Sąd Najwyższy wskazał w tej uchwale również, że

58 trzyletni okres, z którego wynagrodzenie może stanowić podstawę wymiaru emerytury (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o rewaloryzacji) przypadać może na okres

59 ostatnich 12 lat przed zgłoszeniem wniosku o wypłatę Ÿwiadczenia, jeżeli mimo

60 ustalenia prawa do emerytury, uprawniony nie pobierał Ÿwiadczenia pozostając w

61 zatrudnieniu.

62 Przepis art. 33 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji ma także zastosowanie do osób

63 pobierających Ÿwiadczenia. Oprócz argumentów przemawiających za tym stanowiskiem, przytoczonych w cyt. uchwale, można podkreŸlić, że zasięg czasowy

64 działania tego przepisu został okreŸlony poprzez wskazanie, że ponowne obliczenie

65 Ÿwiadczeń następuje od podstawy wymiaru ustalonej na zasadach okreŸlonych w

66 art. 7 z okresu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, czyli kolejnych 3 lat

67 kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat kalendarzo-

68 wych, jeżeli wniosek o Ÿwiadczenie zostanie zgłoszony do dnia 31 grudnia 1992 r.

69 Do tej daty odwołuje się art. 33 ust. 1 również w zdaniu ostatnim. Orzekający w niniejszej sprawie skład Sądu Najwyższego w całej rozciągłoŸci

70 podziela pogląd wyrażony w przytoczonej uchwale z dnia 8 listopada 1993 r. sygn.

71 akt II UZP 21/93, że ponowne ustalenie wysokoŸci Ÿwiadczenia emeryta lub rencisty,

72 który po przyznaniu Ÿwiadczenia wykonywał zatrudnienie, następuje na podstawie

73 art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

74 pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) zwanej dalej ustawą o

75 z.e.p. Przepis ten, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie

76 niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206) stanowi:

77 "Na wniosek osoby zainteresowanej ustala się, na zasadach okreŸlonych w art. 16 i

78 161, nową podstawę wymiaru od wyższego wynagrodzenia - wypłaconego pracownikowi po przyznaniu Ÿwiadczenia - za cały okres wymagany do ustalenia

79 podstawy wymiaru". Zmiany w sposobie ustalania podstawy wymiaru Ÿwiadczeń wprowadzone ustawą o rewaloryzacji powodują, że zamiast art. 16-161 należy

80 stosować zasady okreŸlone w art. 7 ustawy o rewaloryzacji, który to przepis zastąpił

81 poprzednio obowiązujące art. 16-161 ustawy o z.e.p.

82 Sąd Najwyższy w szeregu swych orzeczeń rozważał zasady ponownego ustalania wysokoŸci Ÿwiadczeń emerytów i rencistów, którzy przyznanego Ÿwiad-

83 czenia nie pobierali, wykonując zatrudnienie w wymiarze lub w wysokoŸci uzasad-

84 niającej zawieszenie wypłaty. W wyroku z dnia 9 marca 1993 r. w sprawie sygn. akt

85 II URN 4/93 Sąd Najwyższy uznał, że art. 79 ustawy o z.e.p. nie ma zastosowania

86 wówczas, gdy emeryt (rencista) pomimo ustalenia prawa do Ÿwiadczenia nadal

87 pozostawał w zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy i wskutek tego nie

88 pobierał przysługującego Ÿwiadczenia, wobec zawieszenia jego wypłaty. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy powtórzył pogląd ustalony we wczeŸniej-

89 szym orzecznictwie, wskazujący na różnicę pomiędzy pojęciami: "ustalenie prawa do

90 Ÿwiadczeń" i "przyznanie Ÿwiadczenia" (uchwała z dnia 10 sierpnia 1988 r,. II UZP

91 22/88 - OSNCP 1989 z. 12 poz. 194 oraz uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 27

92 listopada 1989 r., III UZP 11/89 - OSNCP 1990 z. 6 poz. 72 oraz wyrok z dnia 17

93 stycznia 1992 r. II URN 86/91). W powołanej już wyżej uchwale z dnia 8 listopada

94 1993 r. Sąd Najwyższy uznał, że: "[...] w sytuacji, gdy osoba, która po ustaleniu

95 prawa do emerytury lub renty, odstąpiła od realizacji tego prawa i nie pobierała

96 Ÿwiadczenia, gdyż pozostawała w zatrudnieniu, to zgłaszając następnie wniosek o

97 realizację nabytego prawa, tj. o wypłatę Ÿwiadczenia, ma prawo do ustalenia

98 podstawy wymiaru Ÿwiadczenia z wybranego przez siebie okresu - zgodnie z art. 7

99 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji, z tym iż przez użyte w tym przepisie okreŸlenie "rok, w

100 którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę" należy rozumieć rok, w którym

101 zgłoszono wniosek o wypłatę emerytury lub renty (uprzednio nie pobieranej)."

102 Brak jest racjonalnych przesłanek, by osoby nie pobierające Ÿwiadczeń były w

103 gorszej sytuacji od osób, które mimo spełnienia przesłanek do nabycia Ÿwiadczenia,

104 nie wystąpiły o jego ustalenie.

105 Te dwie grupy osób należy traktować jednakowo, a to z uwagi na priorytetowe

106 znaczenie pobierania Ÿwiadczenia, a nie ustalenia prawa do Ÿwiadczenia. PodkreŸlić należy, że za stanowiskiem tym przemawia zasada ubezpieczeń

107 społecznych powiązania prawa i wysokoŸci Ÿwiadczeń emerytalno-rentowych z długoŸcią okresu zatrudnienia pracownika i wysokoŸcią odprowadzonych od jego

108 wynagrodzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zwłaszcza że zasada ta wyraŸnie została wzmocniona, właŸnie w przepisach ustawy o rewaloryzacji, nadających okresom składkowym decydujące znaczenie zarówno w nabyciu prawa

109 do Ÿwiadczeń, jak i ich wysokoŸci. Również regulacja art. 7 ust. 1 ustawy o

110 rewaloryzacji wydłużająca sukcesywnie okres, z którego wynagrodzenie ma stanowić podstawę wymiaru Ÿwiadczeń wskazuje na dążenie do Ÿcisłego powiązania

111 wysokoŸci Ÿwiadczenia z wysokoŸcią odprowadzonych na ubezpieczenie społeczne

112 składek.

113 W niniejszej sprawie, wnioskodawca po ustaleniu prawa do emerytury nie

114 pobierał tego Ÿwiadczenia wykonując nadal zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu

115 pracy do 3 stycznia 1993 r. Praca ta podlegała obowiązkowi ubezpieczenia społecznego i od wynagrodzenia wnioskodawcy zostały odprowadzone składki na

116 ubezpieczenie społeczne.

117 Sąd Najwyższy, w składzie orzekającym, podziela w całej rozciągłoŸci poglądy przedstawione w powołanych orzeczeniach i uważa, że brak jest przeszkód

118 prawnych do ustalenia wysokoŸci emerytury na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o

119 rewaloryzacji tj. do przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury wnioskodawcy, jego

120 zarobków osiągniętych również w okresie pomiędzy ustaleniem jego prawa do emerytury a wnioskiem o realizację tego prawa, czyli przed spełnieniem warunków

121 do podjęcia wypłaty tego Ÿwiadczenia.

122 Ponieważ jednak wnioskodawca złożył wniosek o ustalenie podstawy wymiaru i wypłatę emerytury w 1993 r., to - w myŸl art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o

123 rewaloryzacji - podstawę wymiaru emerytury stanowi kwota wynagrodzenia z kolejnych 4 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 13

124 lat kalendarzowych. Wniosek rewizji nadzwyczajnej został - na rozprawie w dniu 22

125 czerwca 1994 r. - zmodyfikowany w kierunku uwzględnienia w podstawie wymiaru

126 emerytury wnioskodawcy również jego wynagrodzenia z 1989 r.

127 Sąd Najwyższy podziela pogląd wyrażony w rewizji nadzwyczajnej, że zaskarżony wyrok narusza również interes Rzeczypospolitej Polskiej. Pozbawienie

128 wnioskodawcy Ÿwiadczenia w należnej mu wysokoŸci jest bowiem sprzeczne z konstytucyjną zasadą państwa prawnego i polityką socjalną; ponadto - jak to Sąd

129 Najwyższy wielokrotnie podnosił w swych orzeczeniach - naruszenie wyrokiem

130 sądowym prawno-konstytucyjnej zasady ustrojowej zasady zaufania obywatela do

131 Państwa i jego organów, stanowi naruszenie interesu Rzeczypospolitej w rozumieniu

132 art. 421 § 2 k.p.c.

133 Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy z mocy powołanych przepisów oraz art. 422 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.

134 =========================================