Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r., II UK 326/07

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r., II UK 326/07

Tekst

1 Wyrok z dnia 2 lipca 2008 r.

2 II UK 326/07

3 Renta z tytułu niezdolności do pracy, o której mowa w art. 29 ust. 2 pkt 2 in fine ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) powinna wynikać z pracowniczego ubezpieczenia społecznego.

4 Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN:

5 Katarzyna Gonera, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

6 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lipca 2008 r. sprawy z wniosku Ryszarda R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 kwietnia 2007 r. [...] 1. o d d a l i ł skargę kasacyjną,

7 2. przyznał radcy prawnej Elżbiecie G. [...] od Skarbu Państwa kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. U z a s a d n i e n i e

8 Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2007 r. [...] Sąd Apelacyjny w Szczecinie zmienił, na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S., wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z dnia 17 listopada 2006 r. i oddalił odwołanie wnioskodawcy Ryszarda R. od decyzji ZUS z dnia 30 sierpnia 2005 r. w sprawie z jego wniosku o emeryturę. Sąd Apelacyjny, podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, nie zaaprobował jednak ich oceny prawnej i uznał, że wnioskodawca nie spełnił przesłanek określonych w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), a tym samym nie nabył prawa 2

9 do dochodzonego świadczenia, gdyż jego ostatnim ubezpieczeniem nie było ubezpieczenie pracownicze.

10 Według ustaleń faktycznych, wnioskodawca (urodzony 7 kwietnia 1945 r.)

11 ukończył 60 lat, wykazał łącznie 33 lata i 6 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych z czego 13 lat, 7 miesięcy i 24 dni z tytułu ubezpieczenia pracowniczego. Decyzją z dnia 27 lutego 1996 r. ZUS Oddział w S. przyznał ubezpieczonemu od dnia 5 lutego 1996 r. (dzień zaprzestania pobierania zasiłku chorobowego) - rentę inwalidzką drugiej grupy (a później rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy). Bezpośrednio przed przyznaniem renty wnioskodawca był ubezpieczony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Następnie w okresie od dnia 1 lutego 2004 r. do dnia 30 czerwca 2006 r. pobierał rentę z tytułu okresowej całkowitej niezdolności do pracy. W dniu 29 czerwca 2005 r. złożył wniosek o przyznanie mu emerytury, a decyzją z dnia 30 sierpnia 2005 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do tego świadczenia.

12 Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik wnioskodawcy i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez przyjęcie że „renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy o jakiej mowa w art. 29 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, musi być pochodną pracowniczego stosunku ubezpieczenia”, oraz przepisów postępowania - art. 233 § 1 k.p.c., poprzez pominiecie dowodu „z zaświadczenia z urzędu pracy wskazującego, iż powód w okresie przed uzyskaniem prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy zarejestrowany był jako osoba bezrobotna”, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania.

13 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

14 Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona. Na wstępie trzeba zauważyć, że art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych już w tekście pierwotnym dotyczył tylko ubezpieczonych będących pracownikami (podlegających pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu). Na gruncie tego przepisu Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że prawa do emerytury na jego podstawie nie może nabyć 3

15 osoba objęta ubezpieczeniem niepracowniczym (por. wyrok z dnia 7 grudnia 2001 r., II UKN 846/00, OSNP 2003 nr 18, poz. 445). Z kolei w wyroku z dnia 12 lutego 2004 r., II UK 239/03 (OSNP 2004 nr 20, poz. 356), Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do wcześniejszej emerytury mogą nabyć osoby będące pracownikami „w dacie, z jaką mogą przejść na emeryturę”, a w wyroku z dnia 24 września 2004 r., II UK 471/03 (OSNP 2005 nr 6, poz. 88) - także osoby, które w dniu rozwiązania stosunku pracy posiadały wymagany staż emerytalny oraz ustalone prawo do renty i w czasie pobierania tej renty osiągnęły wiek emerytalny uprawniający do wcześniejszej emerytury. Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264) został zmieniony art. 29 ustawy (art. 1 pkt 14). Według tego przepisu w wersji obowiązującej od 1 lipca 2004 r., wcześniejsza emerytura przysługuje ubezpieczonym, którzy ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli pracownikami oraz w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozostawali w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę są uprawnieni do renty z tytułu niezdolności do pracy. Warunków tych nie muszą spełniać osoby, które przez cały wymagany okres podlegały ubezpieczeniu z tytułu pozostawania w stosunku pracy. Stąd prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 29 ustawy przysługuje wyłącznie ubezpieczonemu z tytułu zatrudnienia (pozostawania w stosunku pracy). Nie przysługuje zatem ubezpieczonym z innych tytułów. W przypadku wnioskodawcy ziściły się warunki zawarte w art. 29 ust. 1, był on bowiem na dzień wydania decyzji ponad 60-letnim całkowicie niezdolnym do pracy mężczyzną legitymującym się stażem ubezpieczeniowym przekraczającym 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, jednakże błędnie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż spełnił on również przesłanki wymienione w ust. 2, co przesądziło o podjęciu wadliwego rozstrzygnięcia. Fakt, że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę wnioskodawca był uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy, nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia, skoro renta taka - równoważąca pozostawanie w stosunku pracy - winna wynikać z pracowniczego ubezpieczenia społecznego.

16 Jest niewątpliwe, że warunki wyrażone w art. 29 ust. 1 i 2 ustawy emerytalno - rentowej muszą został spełnione łącznie, aby istniały podstawy do przyznania ubezpieczonemu prawa do wcześniejszej emerytury. Jedyny wyjątek wprowadza ust. 3 4

17 tego artykułu, który wyłącza wymóg spełnienia przesłanek z ust. 2, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych, którzy przez cały wymagany okres, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 podlegali ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy. W przedmiotowej sprawie to wyłączenie jednakże nie znajduje zastosowania, ponieważ wnioskodawca w swym stażu ubezpieczeniowym legitymuje się jedynie okresem 13 lat, 7 miesięcy i 24 dni ubezpieczenia pracowniczego. Przedstawioną wykładnię art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podzielaną przez skład rozpoznający niniejszą sprawę, przedstawił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 lutego 2006 r., III UZP 3/05 (OSNP 2007 nr 5-6, poz. 84). Opiera się ona na założeniu, iż emerytura przyznawana w oparciu o art. 29 ustawy o emeryturach i rentach ma charakter uprawnienia pochodnego od pracowniczego ubezpieczenia społecznego. W ten sposób ustawodawca ograniczył krąg osób mogących skorzystać z tej, stanowiącej wyjątek regulacji, przy czym tak przeprowadzone rozróżnienie uprawnień ubezpieczonych nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 września 2000 r. - K 1/00, OTK 2000 nr 6, poz. 185). W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca żadnego z warunków dodatkowych wskazanych art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie spełnił - jak trafnie przyjął Sąd Apelacyjny - co wyklucza przyznanie mu prawa do wcześniejszej emerytury.

18 Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

19 k.p.c. orzekł jak w

20 sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie § 11 ust. 2 w związku z §12 ust. 4 pkt 2 i § 15 rozrządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (...), Dz.U. Nr 163, poz.1349 ze zm.

21 ========================================