Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1998 r., II UKN 69/98

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1998 r., II UKN 69/98

Tekst

1 Wyrok z dnia 27 maja 1998 r.

2 II UKN 69/98

3 Okres pobytu za granicą w oczekiwaniu na przyznanie statusu uchodźcy politycznego nie jest ani okresem składkowym, ani okresem nieskładkowym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U Nr 104, poz. 450 ze zm.).

4 Przewodniczący SSN: Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN:

5 Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka.

6 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 27 maja 1998 r. sprawy z wniosku Ryszarda O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o rentę inwalidzką, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 5 listopada 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

7 Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 9 października 1996 r. [...] oddalił odwołanie Ryszarda O. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K., odmawiającej przyznania renty inwalidzkiej ze względu na brak wymaganego okresu zatrudnienia. Sąd ustalił, że wnioskodawca jest inwalidą II grupy od stycznia 1995 r. W okresie dziesięciu lat poprzedzających powstanie inwalidztwa, tj. od 31 stycznia 1985 r. do 31 stycznia 1995 r., ubezpieczony legitymuje się stażem rentowym wynoszącym 2 lata, 6 miesięcy i 14 dni. Od 15 września 1987 r. do 13 maja 1993 r. przebywał w Republice Federalnej Niemiec. Nie był tam zatrudniony. Jako osoba ubiegająca się o azyl polityczny korzystał ze świadczeń socjalnych. Sąd nie znalazł podstaw do zaliczenia Ryszardowi O. pobytu w Niemczech do okresu zatrudnienia wymaganego w myśl art. 32 w 2

8 związku z art. 33 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako „ ustawa o z.e.p.”, do przyznania wnioskowanego świadczenia. Podstawy takiej nie może stanowić art. 11 ust. 2 ustawy o z.e.p., gdyż wśród enumeratywnie wyliczonych okresów równorzędnych z okresem zatrudnienia ustawodawca nie pomieścił sytuacji zaistniałej w rozpoznawanej sprawie. Sześcioletniego pobytu za granicą w oczekiwaniu na azyl polityczny nie można traktować jako czasowego pozostawania bez pracy z powodu niemożności jej otrzymania, o którym traktuje art. 11 ust. 2 pkt 14 ustawy o z.e.p.

9 Ryszard O. zaskarżył ten wyrok apelacją i nie precyzując zarzutów wniósł o jego zmianę przez ustalenie prawa do renty lub o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu albo Sądowi pierwszej instancji. Twierdził, że jako uchodźca polityczny podlegał w Niemczech ubezpieczeniu społecznemu. Pobierał świadczenie socjalne i korzystał z bezpłatnego lecznictwa. Jego zdaniem uzasadnia to, zgodnie z postanowieniami umowy o zabezpieczeniu społecznym zawartej między Polską i Niemcami w dniu 8 grudnia 1990 r., zaliczenie okresu pobytu w Republice Federalnej Niemiec do okresu zatrudnienia w kraju. Podnosił, że do wyjazdu z kraju był zmuszony przyczynami politycznymi, wobec czego błędne jest ustalenie Sądu, że wyjazd do Niemiec był jego wolnym wyborem. Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 5 listopada 1997 r. [...] oddalił apelację. Sąd uznał za prawidłowe ustalenia stanowiące faktyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. W pełni też podzielił ich ocenę prawną. W uzupełnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia wskazał na przepisy ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), powoływanej dalej jako „ustawa rewaloryzacyjna”, które przyjmują zasadę, iż przy ustalaniu prawa do świadczeń i ich wysokości priorytetowe znaczenie ma opłacenie składki na polskie ubezpieczenie. Wnioskodawca przed dniem wejścia tej ustawy w życie nie pozostawał w sytuacji, którą można by uznać za uzasadniającą zwolnienie z opłacania składki.

10 Powyższy wyrok Ryszard O. zaskarżył kasacją. Wskazując jako jej podstawę naruszenie prawa materialnego, a to art. 32 i 33 ustawy o z.e.p., przez przyjęcie, że okres pobytu w RFN nie jest okresem zaliczalnym do stażu ubezpieczenia, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie renty lub o jego uchylenie i przekazanie 3

11 sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji. Wywodził, że skoro jako uchodźca polityczny nie mógł podjąć legalnie pracy i pobierał zasiłek socjalny, to okres taki jest równorzędny z okresem zatrudnienia.

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

13 Kasacja jest środkiem prawnym, którego granicami - podstawami i wnioskami - Sąd Najwyższy jest związany. Ryszard O. nie wskazał jako podstawy kasacji naruszenia przepisów postępowania wobec czego ustalony w postępowaniu apelacyjnym stan faktyczny należy uznać za prawidłowy i wiążący przy ocenie zasadności wniesionego przez niego środka zaskarżenia.

14 Jednym z warunków nabycia prawa do renty inwalidzkiej jest, zgodnie z art. 32 pkt 2 ustawy o z.e.p., posiadanie określonego okresu zatrudnienia. Dla ubezpieczonego, którego inwalidztwo powstało po ukończeniu 30 roku życia, okres ten wynosi 5 lat (art. 33 ust. 1 pkt 5 ustawy o z.e.p.). Według art. 33 ust. 2 ustawy o z.e.p. w przypadku, gdy w chwili zgłoszenia wniosku o świadczenie ubezpieczony nie pozostaje w zatrudnieniu, ów pięcioletni okres powinien przypadać na dziesięciolecie liczone wstecz od daty powstania inwalidztwa.

15 Ryszard O. jest inwalidą II grupy od stycznia 1995 r. Ani w czasie powstania inwalidztwa, ani w chwili zgłoszenia wniosku o rentę nie był zatrudniony. W okresie od 31 stycznia 1985 r. do 31 stycznia 1995 r. legitymuje się stażem rentowym wynoszącym 2 lata, 6 miesięcy i 14 dni. Od 15 września 1987 r. do 13 maja 1993 r. przebywał w RFN nie pracując tam i nie będąc ubezpieczonym z tego tytułu. Nie opłacał składki na ubezpieczenie społeczne ani w Niemczech ani w Polsce. Problem prawny w sprawie sprowadza się do tego czy ów okres pobytu za granicą jest którymś z okresów składających się na strukturę stażu rentowego. Strukturę tę tworzą okresy składkowe (art. 2 ust. 1 ustawy rewaloryzacyjnej ), okresy uważane za okresy składkowe (art. 2 ust. 2 ustawy rewaloryzacyjnej), składkowe uzupełniające (art. 5 ustawy rewaloryzacyjnej) oraz nieskładkowe (art. 4 ustawy rewaloryzacyjnej). Wszystkie one wymienione są taksatywnie.

16 Obowiązek ubezpieczenia pozostaje w związku z zatrudnieniem i to na terytorium Polski. Wnioskodawca przebywał w Niemczech nie pracując. Sąd Apelacyjny trafnie stwierdził, że okresu tego nie można zakwalifikować jako czasowego pozostawania bez pracy w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 6 ustawy rewaloryzacyjnej. W uzu- 4

17 pełnieniu podanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumentacji, że okresu sześcioletniego nie można traktować jako „czasowego” pozostawania bez pracy, należy dodać, iż pozostawanie bez pracy nie miało miejsca na obszarze Państwa Polskiego, a nadto nie wynikało z niemożności jej otrzymania. Pobytu skarżącego w Niemczech nie da się także zakwalifikować jako działalności określonej w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy rewaloryzacyjnej. Nie przedłożył on żadnego dokumentu, który w myśl art. 6 ust. 9 ustawy rewaloryzacyjnej pozwalałby na uwzględnienie tego okresu jako nieskładkowego.

18 Wbrew odmiennemu stanowisku Ryszarda O. nie jest możliwe zaliczenie spornego okresu do stażu ubezpieczeniowego na podstawie zawartej między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec umowy o zabezpieczeniu społecznym, sporządzonej w Warszawie dnia 8 grudnia 1990 r. (Dz. U. Nr 108, poz. 468). Umowa ta w zakresie ubezpieczenia rentowego dotyczy wzajemnej zaliczalności okresów ubezpieczeniowych uprawniających do świadczeń rentowych u każdej ze stron (art. 17). W odniesieniu do Ryszarda O. mogłaby mieć zastosowanie tylko w razie wykazania, że podlegał on ubezpieczeniu społecznemu na podstawie przepisów niemieckich. Zasiłek i świadczenia lecznicze, które przyznano wnioskodawcy nie są świadczeniami ubezpieczeniowymi, lecz socjalnymi, opiekuńczymi (z pomocy społecznej).

19 Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, stosownie do art. 393 12

KPC,

20 orzekł jak w sentencji.

21 ========================================