Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2002 r., II UKN 429/01

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2002 r., II UKN 429/01

Tekst

1 1

2 Wyrok z dnia 11 lipca 2002 r.

3 2

4 II UKN 429/01

5 3

6 4

7 Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Herbert 5

8 Szurgacz, Maria Tyszel.

9 6

10 7

11 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2002 r. sprawy z 8

12 wniosku Gminnego Zespołu Obsługi Szkół i Przedszkoli Publicznych w R. przeciwko 9

13 Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w T. o składki na ubezpieczenie 10

14 społeczne, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krako- 11

15 wie z dnia 24 kwietnia 2001 r. [...]

16 12

17 13

18 z m i e n i ł zaskarżony wyrok, poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego- 14

19 Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 15 grudnia 1999 r. [...] 15

20 oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w T. z dnia 22 marca 16

21 1999 r. [...] i ustalił, że Gminny Zespół Obsługi Szkół i Przedszkoli Publicznych w R. 17

22 nie miał obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne od 18

23 nauczycielskiego dodatku mieszkaniowego.

24 19

25 20

Uzasadnienie

26 21

27 22

28 Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2001 r. [...] Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił 23

29 apelację wnioskodawcy Gminnego Zespołu Obsługi Szkół i Przedszkoli Publicznych 24

30 w R. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kra- 25

31 kowie z dnia 15 grudnia 1999 r. w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo- 26

32 łecznych-Oddziałowi w T. o składki na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Sądu 27

33 Apelacyjnego stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż dodatek mieszkaniowy przewi- 28

34 dziany w art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity 29

35 tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56 poz. 357), aczkolwiek mający charakter socjalny, jest 30

36 przychodem nauczyciela z tytułu zatrudnienia w konsekwencji czego wchodzi do 31

37 podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, jest prawidłowe. Znajduje 32

38 ono uzasadnienie zarówno w świetle obowiązujących aktualnie przepisów rozporzą- 33

39 dzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szcze- 34

40 2

41 gółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i 1

42 rentowe (Dz.U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.) jak i obowiązującego przed 1 stycznia 2

43 1999 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysoko- 3

44 ści i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpie- 4

45 czenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecz- 5

46 nego (tekst jednolity: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm.). Uzupełniając rozważa- 6

47 nia Sądu pierwszej instancji dotyczące ustalenia podstawy wymiaru składek, Sąd 7

48 Apelacyjny powołał się na treść art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o 8

49 systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), według którego 9

50 podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe pracowników sta- 10

51 nowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z 11

52 tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy. Zatem podstawę wymiaru tych składek 12

53 zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od 13

54 osób fizycznych (tekst jednolity: Dz.U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm.) stanowią 14

55 wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz świadczenia w naturze bądź ich ekwiwa- 15

56 lenty bez względu na źródło ich finansowania. W szczególności są to: wynagrodzenia 16

57 zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, czy 17

58 nagrody (...). Z regulacji powyższej wynika jednoznacznie, iż skoro nauczycielski do- 18

59 datek mieszkaniowy jest przychodem ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów o 19

60 podatku dochodowym od osób fizycznych to jako taki, zgodnie z art. 12 ust. 1 wska- 20

61 zanej ustawy oraz § 1 rozporządzenia MPiPS z dnia 18 grudnia 1998 r., wchodzi do 21

62 podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Fakt, iż dodatek ten podle- 22

63 ga wyłączeniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych na pod- 23

64 stawie § 9 ust.1 pkt 29 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 marca 1995 r. w 24

65 sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób 25

66 fizycznych (Dz.U. Nr 35 poz. 173 ze zm.) pozostaje bez wpływu na ocenę, iż stanowi 26

67 on przychód ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym. 27

68 W kasacji od tego wyroku Gminny Zespół Obsługi Szkół i Przedszkoli zarzucił 28

69 naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów rozporządzenia 29

70 Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru 30

71 składek na ubezpieczenia społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz 31

72 rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz rozporządzenia 32

73 Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych 33

74 zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w 34

75 3

76 związku z art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, a także 1

77 naruszenie art. 2, 32 i 67 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wniósł (po przyjęcie 2

78 kasacji do rozpoznania) o zmianę zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzają- 3

79 cego go wyroku Sądu Okręgowego i uwzględnienie odwołania ewentualnie o jego 4

80 uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w 5

81 Krakowie lub Sądowi pierwszej instancji, po uchyleniu również jego wyroku. Jako 6

82 okoliczność uzasadniającą przyjęcie kasacji do rozpoznania wnioskodawca wskazał 7

83 istotność zagadnienia prawnego, a także precedensowy charakter sprawy i znacze- 8

84 nie jakie jej rozstrzygnięcie ma nie tylko dla wnioskodawcy ale i dla innych jednostek 9

85 samorządu terytorialnego.

86 10

87 11

88 Sąd Najwyższy zważył co następuje:

89 12

90 13

91 W rozpoznawanej sprawie spór dotyczył zagadnienia czy istnieje obowiązek 14

92 odprowadzania składki na ubezpieczenie społeczne od nauczycielskiego dodatku 15

93 mieszkaniowego, o którym stanowi art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. 16

94 Karta Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem nauczycielowi, posiadającemu kwalifi- 17

95 kacje do zajmowania stanowiska nauczyciela, przysługuje nauczycielski dodatek 18

96 mieszkaniowy, którego wysokość uzależniona jest od stanu rodzinnego nauczyciela. 19

97 Wysokość dodatku może być także zróżnicowana w zależności od miejscowości, w 20

98 której nauczyciel jest zatrudniony. Stanowiska sądów pierwszej i drugiej instancji 21

99 przyjmujące, że dodatek ten, pomimo iż ma charakter socjalny powinien być uznany 22

100 za przychód nauczyciela z tytułu zatrudnienia, a w konsekwencji wchodzić do pod- 23

101 stawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, nie jest trafne.

102 24

103 Szczególną uwagę należy zwrócić właśnie na socjalny charakter dodatku 25

104 mieszkaniowego. Został on przewidziany w rozdziale 7 Karty Nauczyciela regulują- 26

105 cym uprawnienia socjalne i urlopy, nie zaś wynagrodzenia. Świadczenie to nie jest, w 27

106 świetle art. 30 Karty Nauczyciela, składnikiem wynagrodzenia, nie stanowi także 28

107 permanentnego dochodu pracownika ze stosunku pracy, a jego wypłacanie związane 29

108 jest z realizacją, wynikającego z art. 54 ust. 1 Karty Nauczyciela, prawa nauczyciela 30

109 do mieszkania w miejscu pracy gdy jest on zatrudniony na terenie wiejskim oraz w 31

110 mieście liczącym do 5.000 mieszkańców. Twierdzenie to znajduje także uzasadnie- 32

111 nie w treści ust. 3 tego przepisu, w którym wysokość dodatku mieszkaniowego uza- 33

112 leżniono od stanu rodzinnego nauczyciela, wskazując nadto, iż jego wysokość może 34

113 4

114 być różnicowana w zależności od miejscowości, w której nauczyciel jest zatrudniony. 1

115 Wszystko to pozwala na stwierdzenie, że świadczenie będące przedmiotem rozpo- 2

116 znania nie jest składnikiem wynagrodzenia za pracę nauczyciela, stąd nie można 3

117 zgodzić się ze stanowiskiem, że stanowi ono przychód ze stosunku pracy wchodzący 4

118 do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników w rozumie- 5

119 niu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. Również obecnie obo- 6

120 wiązujące przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grud- 7

121 nia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na 8

122 ubezpieczenia emerytalne i rentowe, nie uzasadniają przyjęcia odmiennego stanowi- 9

123 ska. Trzeba także mieć na względzie, aczkolwiek nie dotyczy to wprost materii będą- 10

124 cej przedmiotem oceny, że dodatek mieszkaniowy, podobnie jak kwoty częściowego 11

125 zwrotu czynszu i opłat eksploatacyjnych oraz zasiłki na zagospodarowanie, wypłaca- 12

126 ne nauczycielom na podstawie Karty, są zwolnione od podatku dochodowego (§ 9 13

127 ust 1 pkt 29 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 marca 1995 r. w sprawie 14

128 wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycz- 15

129 nych).

130 16

131 Nie można zgodzić się z twierdzeniem Sądu Apelacyjnego, że nie ma znacze- 17

132 nia w sprawie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 stycznia 1998 r., U 15/97 18

133 (OTK 1998 Nr 1, poz. 2). Rozstrzygnięcie w nim zawarte dotyczy co prawda innej 19

134 materii (zgodności niektórych przepisów zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 20

135 dnia 4 marca 1997 r. z przepisami Karty Nauczyciela i ustawy z dnia 7 września 1991 21

136 r. o systemie oświaty - jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 67, poz.329 ze zm.), ale 22

137 rozważania Trybunału co do charakteru prawnego tego świadczenia zawarte w uza- 23

138 sadnieniu wyroku nie są obojętne dla rozpoznawanej sprawy, na co trafnie zwraca 24

139 uwagę skarżący. Według tych rozważań dodatek mieszkaniowy nie jest składnikiem 25

140 wynagrodzenia za pracę nauczyciela, nie posiadając podstawowych cech wynagro- 26

141 dzenia (osobistego, indywidualnego i niepodzielnego charakteru). Z wywodów tych 27

142 nadto wynika, iż prawo nauczyciela do dodatku jest pochodną prawa do mieszkania 28

143 w miejscu pracy, a „skoro nie można rozsądnie twierdzić, że przepis ten daje każde- 29

144 mu nauczycielskiemu małżeństwu zatrudnionemu w jednej miejscowości prawo do 30

145 uzyskania dwóch odrębnych mieszkań, to nie ma podstaw, by przypisywać ustawo- 31

146 dawcy intencję do indywidualizacji dodatku mieszkaniowego”. Sąd Najwyższy w 32

147 składzie rozpoznającym sprawę wywody te w pełni podziela i w związku z tym 33

148 uważa, że dodatek mieszkaniowy przysługujący nauczycielom na podstawie wymie- 34

149 5

150 nionych wyżej przepisów nie jest składnikiem wynagrodzenia za pracę i w konse- 1

151 kwencji nie podlega składce na ubezpieczenie społeczne. Warto też zwrócić uwagę, 2

152 że gdyby przyjąć obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne od 3

153 przysługującego nauczycielom dodatku mieszkaniowego, składki te należałoby 4

154 uwzględnić przy ustalaniu prawa do emerytury, skoro zasadą jest, że podstawę obli- 5

155 czenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnie- 6

156 niem waloryzacji składek (art. 25 ust.1ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emerytu- 7

157 rach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze 8

158 zm., § 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie 9

159 szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent - jednolity tekst: 10

160 Dz.U. z 1989 r. Nr 11, poz. 63 ze zm.). Prowadziłoby to w istocie do sankcjonowania 11

161 różnej wysokości świadczeń nauczycieli, także zatrudnionych w podobnych warun- 12

162 kach, co sprzeciwiałoby się konstytucyjnej zasadzie równości (art. 32 Konstytucji). 13

163 Mając to wszystko na uwadze należało uznać kasację za w pełni uzasadnioną 14

164 i orzec jak w sentencji na podstawie art. 393 15

KPC.

165 15

166 ========================================

167 16