Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2000 r., II UKN 354/99

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2000 r., II UKN 354/99

Tekst

1 Wyrok z dnia 2 lutego 2000 r.

2 II UKN 354/99

3 Przy ustalaniu na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin prawa do emerytury pracownika, który wykonywał pracę górniczą nie stosuje się uregulowań szczególnych zawartych w art. 6 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 30, poz. 154 ze zm.) dotyczących zaliczania w wymiarze półtorakrotnym okresów pracy górniczej.

4 Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Teresa Romer.

5 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2000 r. sprawy z wniosku Jana S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o prawo do emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 24 marca 1999 r. [...]

6 o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

7 Decyzją z dnia 13 października 1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w K. odmówił przyznania wnioskodawcy Janowi S. prawa do wcześniejszej emerytury wobec braku wymaganego czterdziestoletniego okresu zatrudnienia. Odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 20 stycznia 1998 r. [...]. Sąd ustalił, że udowodniony przez wnioskodawcę okres zatrudnienia wynosi 38 lat 4 miesiące i 17 dni, przy czym przy ustalaniu tego okresu uwzględniony został okres pracy w gospodarstwie rolnym i okres pracy górniczej. Ten ostatni okres od 31 sierpnia 1961 r. do 14 marca 1967 r. nie może być uwzględniony w wymiarze półtorakrotnym bowiem przepis art. 6 ustawy z dnia 1 lutego1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity tekst Dz.U. z 1995 r. Nr 2

8 30, poz. 154 ze zm.) daje podstawę do takiego uwzględnienia tylko przy nabyciu uprawnień do emerytury lub renty górniczej. Wobec braku wymaganego czterdziestoletniego okresu zatrudnienia wnioskodawcy nie przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury.

9 W apelacji od tego wyroku wnioskodawca żądał uwzględnienia okresu pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym i przyznania mu prawa do emerytury.

10 Wyrokiem z dnia 24 marca 1999 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie oddalił apelację. Sąd ustalił, że jednym z warunków uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) jest posiadanie okresu zatrudnienia wynoszącego w przypadku mężczyzn 40 lat. Prawo do wcześniejszej emerytury może być przyznane na zasadach określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin zgodnie z uregulowaniem zawartym w obowiązującym w dacie zgłoszenia wniosku przepisie art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Przepis art. 6 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 17 października 1991 r, o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) nie daje podstawy do uwzględniania okresów pracy w wyższym od faktycznego wymiarze za wyjątkiem okresów pracy przymusowej i działalności kombatanckiej. Nie daje także podstawy do uwzględniania pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 30, poz. 154 ze zm.), który odnosi się wyraźnie do ustalenia prawa do emerytury lub renty górniczej. Nie ma podstawy prawnej do przenoszenia uregulowań zawartych w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym górników do świadczeń przyznawanych na zasadach ogólnych w zakresie prawa do świadczeń. Przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1994 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 84, poz. 385) daje prawo do stosowania przeliczników za każdy rok pracy górniczej przy ustalaniu wysokości emerytur i rent przysługujących na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

11 Przeliczniki te nie mają zastosowania przy ustalaniu prawa do świadczeń. Przy 3

12 uwzględnieniu okresu pracy górniczej w faktycznym wymiarze wnioskodawca nie spełnia warunku posiadania czterdziestoletniego okresu zatrudnienia.

13 Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca wskazując jako podstawę kasacji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 6 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 5, poz. 32 ze zm.), § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz.U. Nr 4, poz.27) i § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz.U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8). W uzasadnieniu kasacji wnioskodawca twierdzi, że przepisy obu rozporządzeń nie określają aby półtorakrotny wymiar zatrudnienia dotyczył jedynie osób odchodzących na emeryturę z ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin. Wnioskodawca nabył swoje prawa do półtorakrotnego zaliczenia pracy w kopalni pod ziemią i prawa tego nie można go pozbawiać niezależnie od faktu gdzie następnie pracował i z jakiej ustawy idzie na emeryturę. Sześcioletni okres pracy górniczej powinien być uwzględniony w wymiarze 8 lat 2 miesięcy i 21 dni, co łącznie z pozostałymi udowodnionymi okresami zatrudnienia daje okres przekraczający 40 lat. W związku z tymi zarzutami wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji i poprzedzającej go decyzji przez przyznanie wnioskodawcy prawa do wcześniejszej emerytury. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

14 Podstawą żądania prawa do wcześniejszej emerytury wnioskodawcy, z którym stosunek pracy został rozwiązany 30 listopada 1997 r., są przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159). Z dniem wejścia w życie tego aktu prawnego utraciło moc powołane w kasacji rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz.U. Nr 4, poz. 27). Prze- 4

15 pis § 1 ust. 1 uchylonego rozporządzenia nie był podstawą rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego zatem zarzut w tym zakresie jest chybiony.

16 Nieuzasadnione są także zarzuty dotyczące sprzecznego z prawem ustalenia okresu zatrudnienia, od którego to okresu uzależnione było skorzystanie z uprawnień określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów obowiązującym w dacie zgłoszenia wniosku o emeryturę. Przepis § 1 ust. 1 tego rozporządzenia zawiera wymóg posiadania okresu zatrudnienia łącznie z okresami równorzędnym i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia wynoszącego dla mężczyzn 40 lat. Za okresy zatrudnienia, równorzędne i zaliczalne do okresów zatrudnienia uważa się okresy składkowe i nieskładkowe wymienione w art. 2 i 4 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) a także okresy wymienione w art. 5 tej ustawy. Okres pracy górniczej wnioskodawcy jest wliczany do okresu zatrudnienia jako okres składkowy na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy w wymiarze tych lat i miesięcy, za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne. Jest to okres od nawiązania stosunku pracy do jego rozwiązania.

17 Ustawa z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 30, poz. 154 ze zm.) reguluje zasady przyznawania prawa do górniczej emerytury, renty i renty rodzinnej pracownikom, którzy wykonywali pracę górniczą i członkom ich rodzin. Korzystanie ze szczególnych uprawnień określonych w tej ustawie uzależnione jest od spełnienia warunków wymaganych do przyznania któregoś z przewidzianych w ustawie świadczeń. Twierdzenie wnioskodawcy, że z tytułu pracy w kopalni nabył uprawnienia wynikające z art. 6 ust 1 tej ustawy nie znajduje uzasadnienia w treści tego przepisu. Stanowi on, że przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury i renty pracownikom zatrudnionym pod ziemią oraz w kopalniach siarki lub węgla brunatnego zalicza się w wymiarze półtorakrotnym okresy pracy wymienione w dalszej części tego przepisu.

18 Zaliczenie okresu pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym następuje przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty górniczej a więc po spełnieniu warunków wymaganych do uzyskania jednego z tych świadczeń. Wnioskodawca nie powołuje się na spełnienie warunków do przyznania emerytury lub renty górniczej i nie domaga się żadnego z tych świadczeń. Zgodnie z art. 3 ustawy górnikom, którzy nie spełniają warunków do świadczeń określonych ustawą przysługują świadczenia na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu 5

19 emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), przy czym za pracę górniczą uważa się pracę wykonywaną w szczególnych warunkach uprawniających do świadczeń określonych w art. 54 tej ustawy.

20 Dodatkowe uprawnienia osób, które nie spełniają warunków wymaganych do uzyskania emerytury górniczej reguluje przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1994 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 84, poz. 385). Zgodnie z tym przepisem osobom wykonującym pracę pod ziemią przez okres co najmniej 5 lat przy ustalaniu uprawnień do emerytury na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym lub ubezpieczeniu społecznym obniża się powszechnie obowiązujący wiek emerytalny wynoszący dla mężczyzn 65 lat o 6 miesięcy za każdy pełny rok takiej pracy jednak nie więcej niż o 15 lat.

21 Przepisy te dotyczą osób, które legitymują się pewnym okresem pracy górniczej w rozumieniu art. 6 powołanej ustawy i rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz.U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8). Fakt, że wnioskodawca należy do tego kręgu osób został uznany za ustalony przez oba sądy, nie nastąpiło zatem naruszenie przepisu § 3 tego rozporządzenia. Jednakże ustalenie faktu wykonywania pracy górniczej nie wystarczy do przyznania żądanych uprawnień przy ustalaniu prawa do emerytury na zasadach ogólnych. Skoro poza uwzględnieniem pracy górniczej jako pracy w warunkach szczególnych i obniżeniem powszechnie obowiązującego wieku emerytalnego stosuje się zasady określone w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników, ustalenie okresów zatrudnienia następuje na podstawie powołanych przepisów ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent.

22 Należało zatem uznać, że przy ustalaniu na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin prawa do emerytury pracownika, który wykonywał pracę górniczą, nie stosuje się uregulowań szczególnych zawartych w art. 6 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników dotyczących zaliczania w wymiarze półtorakrotnym okresów pracy górniczej na określonych stanowiskach pracy. Ocena prawna dokonana przez Sąd Apelacyjny jest prawidłowa a podniesione w kasacji zarzuty okazały się nieuzasadnione. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na zasadzie art.39312

23 KPC oddalił kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

24 ========================================