Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1997 r., II UKN 308/97

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1997 r., II UKN 308/97

Tekst

1 Wyrok z dnia 7 listopada 1997 r.

2 II UKN 308/97

3 Przed wydaniem decyzji orzekającej o odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania podatnika z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, konieczna jest ocena czy występują okoliczności uzasadniające odstąpienie od takiego orzeczenia ze względu na zasady współżycia społecznego lub inne ważne względy społeczno-gospodarcze (art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.).

4 Przewodniczący SSN: Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Maria Tyszel.

5 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 1997 r. sprawy z wniosku Barbary C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o składkę ubezpieczeniową, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 23 kwietnia 1997 r. [...]

6 o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z dnia 20 lutego 1997 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku, oddalił odwołanie wnioskodawczyni Barbary C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B. z dnia 29 sierpnia 1996 r., w której zobowiązano ją do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne za współmałżonka Jana C. i zatrudnionych przez niego pracowników. Sąd Wojewódzki ustalił, że Jan C. wykonujący działalność gospodarczą w zakresie stolarstwa pod nazwą "Firma "D.", nie opłacił składek na ubezpieczenie społeczne za siebie w okresie od 1992 r. do czerwca 1993 r. w kwocie 1.260,54 zł oraz za pracowników w okresie od grudnia 1991 r. do czerwca 1993 r. w kwocie 26.046,40 zł. Wnioskodawczyni 2

8 jako żona prowadzącego działalność gospodarczą jest odpowiedzialna solidarnie wraz z nim za jego zobowiązania z tego tytułu, skoro zaległości powyższe powstały w czasie trwania małżeństwa. Podstawą tej odpowiedzialności jest art. 41 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.) znajdujący zastosowanie na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1983 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określenia właściwości organów podatkowych w zakresie umarzania zaległości podatkowych (Dz. U. Nr 6, poz. 40). Powyższe zaległości podlegają zaspokojeniu z majątku wspólnego małżonków.

9 Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny w Białymstoku oddalając apelację wnioskodawczyni od wyroku Sądu pierwszej instancji (wyrok z dnia 23 kwietnia 1997 r. [...]).

10 Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 41 ustawy o zobowiązaniach podatkowych oraz bliżej nieoznaczonych przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r., wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

11 Zdaniem kasacji zrównanie składek ubezpieczeniowych ze zobowiązaniami podatkowymi "jest za daleko idące", skoro składki te "nie mają wyłącznie charakteru przyczynowego", co odróżnia je od zaległości z tytułu zobowiązań podatkowych. W ocenie kasacji wątpliwe są podstawy prawne zaskarżonego orzeczenia.

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

13 Błędna wykładnia prawa to - w ramach naruszenia prawa materialnego - błędne zrozumienie treści albo znaczenia określonego przepisu prawa i zawartej w nim normy prawnej, a niewłaściwe zastosowanie to - w tym przypadku - przyjęcie związku jaki zachodzi między ustalonymi faktami a określonym przepisem prawa. Tak naruszony przepis prawa materialnego to - według kasacji - art. 41 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Wskazany przepis statuuje odpowiedzialność solidarną małżonka podatnika z nim za jego zaległości podatkowe, powstałe w czasie trwania małżeństwa, ograniczając zakres tej odpowiedzialności do majątku wspólnego małżonków. Ta niewątpliwa treść przepisu - w ramach wykładni językowej - pozwala na 3

14 oddalenie podniesionego w kasacji zarzutu błędnej wykładni prawa, tym bardziej, że w skardze nie podaje się na czym błąd w rozumieniu przepisu polegał. Wnioskodawczyni w toku postępowania nie kwestionowała istnienia zobowiązania (wiedziała, że mąż nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne) ani jego wysokości, twierdząc jedynie, że z uwagi na trudną sytuację materialną nie powinna ponosić odpowiedzialności za powyższe zobowiązania. Niewątpliwy stan faktyczny (istnienie zobowiązania i jego wysokość), daje podstawę do stwierdzenia jego związku z przepisem art. 41 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, to zaś pozwala na stwierdzenie, że nie jest zasadny zarzut niewłaściwego zastosowania prawa, również podniesiony w kasacji. Nie można też podzielić twierdzeń wnoszącego kasację, że zrównanie składek ubezpieczeniowych ze zobowiązaniami podatkowymi "jest za daleko idące", gdy się weźmie pod uwagę treść § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. Przepis ten nakazuje stosowanie ustawy o zobowiązaniach podatkowych do należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w zakresie określonym między innymi przepisami art. 40-49 ustawy, a więc przepisami dotyczącymi odpowiedzialności osób trzecich.

15 Powyższe okoliczności pozwalają na stwierdzenie, że podniesiony w kasacji zarzut naruszenia art. 41 ustawy o zobowiązaniach podatkowych nie jest usprawiedliwiony. Tak Sąd Wojewódzki rozpoznając odwołanie, jak i Sąd Apelacyjny przy ocenie zarzutów apelacji wnioskodawczyni, trafnie wyłożyły i zastosowały przepis art. 41 ustawy.

16 Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji (art. 39311 KPC) ,co

17 oznacza, że jest on wiązany jej podstawami i wnioskami, zaś pod uwagę z urzędu bierze jedynie nieważność postępowania. Po stwierdzeniu, że jedyny zarzut kasacji, a więc jej podstawa, nie jest wykazany, Sąd Najwyższy oddala kasację. Z tych względów orzeczono jak w sentencji po myśli art. 39312

KPC.

18 Zauważyć należy, że przesądzenie solidarnej odpowiedzialności wnioskodawczyni za zobowiązania składkowe jej męża, nie oznacza, że nie może ona wystąpić do organu rentowego o odstąpienie od orzeczenia odpowiedzialności ze względu na zasady współżycia społecznego lub inne ważne względy społeczno-gospodarcze (art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych). Przepis ten - jak się wydaje - uszedł uwadze organu rentowego, tymczasem ocena, czy występują okoliczności w nim określone, nakazujące odstąpienie od orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej, winna poprzedzać wydanie decyzji zobowiązującej do takiej odpowiedzialności. 4

19 Użyte w przepisie sformułowanie "odstąpi" oznacza, że decyzja taka nie ma charakteru uznaniowego i podlega merytorycznej kontroli sądowej. Skoro w kasacji nie podniesiono zarzutu naruszenia tego przepisu, oceny takiej w tym postępowaniu Sąd Najwyższy nie dokonywał.

20 ========================================