Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 1995 r., II PRN 8/95

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 1995 r., II PRN 8/95

Tekst

1 Wyrok z dnia 9 sierpnia 1995 r.

2 II PRN 8/95

3 Bezzasadne oddalenie powództwa przeciwko zakładowi pracy o zasądzenie renty uzupełniającej z tytułu wypadku przy pracy stanowi nie tylko rażące naruszenie prawa, ale narusza także interes Rzeczypospolitej Polskiej i stanowi podstawę rewizji nadzwyczajnej w rozumieniu art. 417 § 1 k.p.c.

4 Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Maria Tyszel,

5 Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Piotra Wiśniewskiego, po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 1995 r. sprawy z powództwa Danuty F. przeciwko: 1. Przedsiębiorstwu Robót Górniczych "Katowice" w K., 2. Przedsiębiorstwu Robót Górniczych w J.Z., 3. Przedsiębiorstwu Eksportu i Importu "K." w K. o rentę uzupełniającą, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 23 czerwca 1993 r., [...]

6 1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok w pkt 3 w części oddalającej powództwo w stosunku do Przedsiębiorstwa Robót Górniczych "K." w K.,

7 2) z a s ą d z i ł od Przedsiębiorstwa Robót Górniczych "K." w K. w upadłości na rzecz powódki Danuty F. tytułem skapitalizowanej renty uzupełniającej za okres od dnia 1 stycznia 1990 r. do 31 października 1991 r. kwotę 989,41 zł (dziewięćset osiemdziesiąt dziewięć złotych i czterdzieści jeden groszy) z ustawowymi odsetkami od dnia 1 listopada 1991 r.

8 3) nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa (kasa Sądu Wojewódzkiego w Katowicach) od Przedsiębiorstwa Robót Górniczych "K." w K. w upadłości kwotę 41,86 zł (czterdzieści jeden złotych i osiemdziesiąt sześć groszy) tytułem nie uiszczonej zaliczki na koszt opinii biegłego oraz kwotę 79,70 zł (siedemdziesiąt dziewięć złotych i siedemdziesiąt groszy) tytułem nie uiszczonej opłaty sądowej.

Uzasadnienie

9 Powódka Danuta F. domagała się, w pozwie wniesionym 4 października 1991 r., zasądzenia od Przedsiębiorstwa Robót Górniczych "K." w K. 11.890.000 zł tytułem skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od 1 stycznia 1990 r. do 31 sierpnia 1991 r., z ustawowymi odsetkami od dnia 14 września 1991 r. oraz po 800.000 zł miesięcznie od 1 września 1991 r. tytułem bieżącej renty wyrównawczej. Jako podstawę swych żądań wskazała śmiertelny wypadek męża Kazimierza F., któremu uległ we wrześniu 1984 r. pracując za granicą na rzecz pozwanego.

10 Wskazane w pozwie Przedsiębiorstwo wniosło o oddalenie powództwa w stosunku do niego, zaprzeczając faktowi zatrudnienia męża powódki.

11 Na wniosek tego pozwanego prowadzący postępowanie w sprawie Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wezwał do udziału w procesie po stronie pozwanej dwa dalsze przedsiębiorstwa, tj. Przedsiębiorstwo Robót Górniczych w J.Z., jako ewentualnego pracodawcę męża powódki oraz Przedsiębiorstwo Eksportu i Importu "K." w K., wobec twierdzenia pierwszego z pozwanych, że do tego Przedsiębiorstwa przekazany został w 1988 r. Dział Wykonawstwa Zagranicznego wraz z pracownikami. Jednakże pozwani ci także wnieśli o oddalenie w stosunku do nich powództwa. Przedsiębiorstwo Robót Górniczych w J.Z. twierdziło, że męża powódki zatrudniało tylko do 1982 r., a następnie udzieliło mu urlopu bezpłatnego w związku z podjęciem przez niego pracy na budowie P.R. w Niemczech prowadzonej przez Przedsiębiorstwo Eksportu i Importu "K.". Z kolei to ostatnie Przedsiębiorstwo twierdziło, że generalnym wykonawcą wskazanej budowy w Niemczech oraz jednostką kierującą męża powódki do tej pracy było Przedsiębiorstwo Robót Górniczych w K. oraz zaprzeczyło przejęcia zobowiązań z tytułu tej budowy.

12 Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, wyrokiem z dnia 23 czerwca 1993 r. [...], zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa Eksportu i Importu "K." na rzecz powódki 9.894.105 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 22 lutego 1992 r. tytułem skapitalizowanej renty, a w pozostałej części wobec tego pozwanego oraz w całości wobec pozostałych pozwanych powództwo oddalił, a także zasądził od wyżej wskazanego pozwanego koszty postępowania. Podstawę wyroku stanowiło ustalenie, że pracodawcą Kazimierza F. na przedmiotowej budowie w Niemczech było pozwane Przedsiębiorstwo Eksportu i Importu "K.". Ustalenie to Sąd Wojewódzki wywiódł z akt osobowych Kazimierza F., z których - zdaniem tego Sądu - wynika, że Kazimierz F. został oddelegowany do pozwanego "K.", że pracował na budowie zagranicznej i uległ tam wypadkowi, którego dokumentację posiadał pozwany "K.". Jeżeli chodzi o wysokość zasądzonej należności, to odpowiada ona połowie zarobków, które uzyskiwałby Kazimierz F., gdyby nie uległ śmiertelnemu wypadkowi i które przeznaczałby na utrzymanie powódki w okresie do dnia 31 października 1991 r. Po tej natomiast dacie żądanie pozwu nie jest zasadne, skoro powódka uzyskała wobec śmierci męża rentę rodzinną przewyższającą 50% zarobków jakie osiągałby jej mąż. Od wyroku tego - wyłącznie w jego części zasądzającej - wniosło rewizję pozwane Przedsiębiorstwo Eksportu i Importu "K.", w której następstwie Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 28 stycznia 1994 r., [...] zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego w zaskarżonej części zasądzającej powództwo i koszty postępowania od Przedsiębiorstwa Eksportu i Importu "K." i powództwo to oddalił. W uzasadnieniu powołanego wyroku z dnia 28 stycznia 1994 r. Sąd Apelacyjny stwierdził, że zasadnicze dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenie pracodawcy Kazimierza F. w chwili jego wypadku, zostało przez Sąd Wojewódzki dokonane sprzecznie z zebranym w sprawie materiałem, bo pomija Porozumienie o współpracy w zakresie realizacji zadań eksportowych resortu górnictwa i energetyki na zasadach komisu zawarte między "K." a Przedsiębiorstwem Robót Górniczych w K. zwanym Generalnym Wykonawcą. Mianowicie - według § 31 tego Porozumienia, wszelkie czynności związane z przygotowaniem, ubezpieczeniem w kraju i delegowaniem za granicę pracowników Generalnego Wykonawcy dla wykonania świadczeń eksportowych wykonuje i załatwia Generalny Wykonawca, który także zawiera umowy z pracownikami. W świetle tego dokumentu należy przyjąć, że pracodawcą Kazimierza F. w zakresie jego pracy na zagranicznej budowie było PRG w K., natomiast "K.", nie będąc stroną umowy o pracę, wykonywał tylko niektóre obowiązki z zakresu prawa pracy (sporządzenie protokołu powypadkowego) na podstawie Porozumienia, ale z tego powodu nie ponosi odpowiedzialności za wypadek przy pracy męża powódki.

13 W świetle wyroku Sądu Apelacyjnego bezzasadnie zostało oddalone powództwo w stosunku do Przedsiębiorstwa Robót Górniczych "K." w K., jednakże ta część wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, wobec jej niezaskarżenia, uzyskała prawomocność, którą można było wzruszyć jedynie w trybie rewizji nadzwyczajnej.

14 W tej sytuacji Minister Pracy i Polityki Socjalnej wniósł rewizję nadzwyczajną zarzucając zaskarżonemu wyrokowi Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 23 czerwca 1993 r., w części oddalającej powództwo w stosunku do Przedsiębiorstwa Robót Górniczych "K." w K., rażące naruszenie art. 3 § 2 k.p.c. W uzasadnieniu Minister Pracy i Polityki Socjalnej stwierdził, że pominięcie przez Sąd Wojewódzki zasadniczego dowodu, z którego wynikało, że mąż powódki uległ wypadkowi w czasie pracy świadczonej na podstawie umowy o pracę z PRG "K." i w konsekwencji - sprzeczne z prawem oddalenie roszczenia powódki - stanowi nie tylko rażące naruszenie prawa, ale także narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej. Pozbawia bowiem powódkę renty wyrównawczej za okres od dnia 1 stycznia 1990 r. do dnia 31 października 1991 r., jak też uniemożliwia jej czynienie starań o wypłatę takiej renty w przyszłości, gdy pobierana przez nią renta rodzinna będzie niższa niż 50% zarobków jakie uzyskiwałby jej mąż gdyby żył. W konkluzji Minister Pracy i Polityki Socjalnej wniósł o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach w zaskarżonej części i zasądzenie od Przedsiębiorstwa Robót Górniczych "K." w K. na rzecz powódki, tytułem skapitalizowanej renty uzupełniającej za okres od dnia 1 stycznia 1990 r. do dnia 31 października 1991 r. kwotę 9.894.105 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 4 października 1991 r.

15 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

16 Powódka Danuta F. w pozwie wniesionym w dniu 4 października 1991 r., skierowała roszczenie o rentę wyrównawczą w stosunku do Przedsiębiorstwa Robót Górniczych "K." w K. jako pracodawcy jej męża na budowie P.-R. w RFN, który na skutek wypadku przy pracy na tej budowie w dniu 5 września 1984 r., zmarł 16 września 1984 r.

17 Rozpoznający sprawę w pierwszej instancji Sąd Wojewódzki wezwał do udziału w postępowaniu po stronie pozwanej dwa inne przedsiębiorstwa w związku z jedyną okolicznością faktyczną, która stała się sporną, tj. które z przedsiębiorstw wskazanych przez powódkę, a następnie przez pozwane PRG w K., zatrudniało Kazimierza F. na zagranicznej budowie, na której uległ śmiertelnemu wypadkowi. To słuszne co do zasady działanie Sądu Wojewódzkiego, zmierzające do zapewnienia pełnej skuteczności zgłoszonemu w pozwie roszczeniu odszkodowawczemu powódki, nie doprowadziło jednakże do pożądanego skutku ze względu na błąd tego Sądu w ustaleniach dotyczących spornego faktu. Sąd Wojewódzki - jak to wyżej przedstawiono - o zatrudnieniu Kazimierza F. przez Przedsiębiorstwo Eksportu i Importu "K." wnioskował z okoliczności dotyczących sporządzenia i przechowywania dokumentacji wypadkowej przez to Przedsiębiorstwo, pomijając jego twierdzenie, że działało "na rachunek" zatrudniającego, którym było PRG w K., na podstawie zawartego "Porozumienia o współpracy...". Niewyjaśnienie tej okoliczności, o podstawowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, należy ocenić, podobnie jak w rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, za rażące naruszenie zasad procedury cywilnej, a w szczególności określonej w art. 3 § 2 k.p.c., zasady wszechstronnego badania i ustalania wszystkich istotnych okoliczności sprawy w celu wyjaśnienia rzeczywistej treści stosunków faktycznych i prawnych. To czego bowiem bezzasadnie zaniechał wyjaśnić Sąd Wojewódzki wyjaśnił dopiero Sąd Apelacyjny w Katowicach i okazało się, że twierdzenie pozwanego Przedsiębiorstwa Eksportu i Importu "K." ma przekonywającą podstawę w treści specjalnej umowy o współpracy (powoływane wyżej Porozumienie o współpracy... z dnia 27 października 1975 r.) pomiędzy tym Przedsiębiorstwem a Przedsiębiorstwem Robót Górniczych w K. Zwłaszcza z § 31 tego Porozumienia wynika, że do Generalnego Wykonawcy robót zagranicznych, którym było PRG w K., należały: "wszelkie czynności związane z przygotowaniem, ubezpieczeniem w kraju i delegowaniem za granicę pracowników Generalnego Wykonawcy", a także zawieranie umów z pracownikami (§ 31 pkt 2 tego Porozumienia). Wprawdzie powódka nie dysponowała dokumentem umowy o pracę na przedmiotowej budowie zagranicznej zawartej przez PRG w K. z Kazimierzem F., jednakże przedstawiła umowę o pracę w zakresie przedmiotowej budowy, zawartej przez to Przedsiębiorstwo z innym pracownikiem tej budowy, co dodatkowo wskazuje na zrealizowanie powołanego wyżej Porozumienia o współpracy, określającego rolę PRG w K. jako Generalnego Wykonawcy i zakładu pracy.

18 Błędne, wynikające z przedstawianego zaniechania wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych, ustalenie przez Sąd Wojewódzki, że zakładem pracy Kazimierza F. był pozwany "K.", zostało naprawione w toku postępowania instancyjnego na skutek rewizji tego pozwanego. Natomiast poza tym postępowaniem instancyjnym pozostawał wyrok Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanego PRG w Katowicach. Wyrok ten mógł być uchylony tylko na skutek rewizji nadzwyczajnej. Sąd Najwyższy w pełni podzielił wyrażoną w tej rewizji ocenę Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, że sprzeczne z prawem pozbawienie powódki należnej renty uzupełniającej od zakładu pracy zatrudniającego jej męża w czasie jego śmiertelnego wypadku, stanowi nie tylko rażące naruszenie prawa, ale także narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 417 § 1 k.p.c.

19 Z powyższych przyczyn, skoro pozostałe okoliczności dotyczące wysokości należnego powódce świadczenia zostały wyjaśnione w sposób nie budzący wątpliwości i nie były kwestionowane przez pozwany zakład pracy - Sąd Najwyższy uwzględnił rewizję nadzwyczajną wraz z jej wnioskiem co do orzeczenia o istocie sprawy. ========================================