Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2009 r., II PO 1/09

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2009 r., II PO 1/09

Tekst

1 Postanowienie z dnia 5 marca 2009 r.

2 II PO 1/09

3 Na podstawie art. 4011

4 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania,

5 gdy orzeczenie sądu zostało wydane na mocy obowiązującego aktu normatywnego, który następnie Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją RP.

6 Przewodniczący SSN Romualda Spyt (sprawozdawca), Sędziowie SN:

7 Zbigniew Korzeniowski, Roman Kuczyński.

8 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 marca 2009 r. sprawy z powództwa Eugeniusza K. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym SA o odprawę emerytalną, na skutek skargi powoda o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2008 r. [...]

9 o d r z u c i ł skargę.

Uzasadnienie

10 Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 21 października 2008 r. [...] z powództwa Eugeniusza K. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym SA z siedzibą w W. o odprawę emerytalną odrzucił skargę kasacyjną powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 11 lutego 2008 r.

11 W uzasadnieniu postanowienia Sąd Najwyższy stwierdził, że na mocy art.

12 3984

13 § 1 pkt 3 k.p.c. skarga kasacyjna musi obligatoryjnie zawierać wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania i jego uzasadnienie. Spełnienie tego wymagania polega na wskazaniu, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne lub, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów lub, że zachodzi nieważność postępowania lub, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Uzasadnienie tego wniosku 2

14 polega na wyjaśnieniu, czyli na wykazaniu, dlaczego, w ocenie strony skarżącej, zachodzi któraś z przesłanek określonych w art. 3989

15 § 1 k.p.c. Czyniąc zadość formalnemu wy-

16 moganiu skargi kasacyjnej, określonemu w art. 3984

17 § 1 pkt 3 k.p.c., skarżący powi-

18 nien przedstawić odpowiednie argumenty prawne, uzasadniające występowanie ściśle określonej w ustawie przesłanki. Nie spełnia tego wymagania sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w sposób ogólny i nieprecyzyjny (postanowienie z 28 września 2007 r., I CSK 266/07).

19 Odnosząc wskazane zasady do skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie Sąd Najwyższy wywiódł, iż skarga strony powodowej jest wadliwa konstrukcyjnie. Zagadnienie prawne przedstawione w skardze nie jest problematyczne. Było już niejednokrotnie rozważane przez Sąd Najwyższy i brakuje argumentów, które musiałyby prowadzić do zmiany dotychczasowej linii orzecznictwa. Przede wszystkim jednak przedstawione zagadnienie nie zostało uzasadnione w sposób prawidłowy. Nie towarzyszy mu odpowiednio sformułowana i rozbudowana argumentacja jurydyczna, a jedynie ogólnikowe argumenty natury faktycznej. To wszystko powoduje, że skarga nie jest konstrukcyjnie poprawna. W tej sytuacji Sąd Najwyższy na podstawie art. 3986

20 § 2 k.p.c. odrzucił wniesioną skargę kasacyjną.

21 Pismem z dnia 9 stycznia 2009 r. powód wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie [...], zaskarżając nią powyższe postanowienie. Jako podstawę wznowienia skarżący wskazał art. 407 § 2 zdanie drugie k.p.c. w związku z art. 104 § 1 regulaminu Sądu Najwyższego i wniósł o uchylenie postanowienia lub o jego unieważnienie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zaskarżone postanowienie wydane zostało w oparciu o art. 3986

22 § 2 k.p.c. i art. 3984

23 § 1 pkt 3 k.p.c., które uznane

24 zostały wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., w sprawie SK 40/07, za niezgodne z Konstytucją RP.

25 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

26 Warunkiem możliwości rozpatrzenia skargi o wznowienie postępowania jest spełnienie obu wymagań wskazanych w art. 410 § 1 k.p.c. Stwierdzenie braku choćby jednego z nich prowadzi do odrzucenia skargi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2003 r., II CO 10/03, LEX nr 377064). W judykaturze podkreśla się, iż zawarte w art. 410 § 1 k.p.c., w jego obecnym brzmieniu, uregulowanie wykracza poza normy postępowania wstępnego ze skargi o wznowienie po- 3

27 stępowania. Zastosowanie tego przepisu oznacza, że przedmiotem badania sądu jest zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz oparcie jej na jednej z ustawowych podstaw wznowienia, a w konsekwencji - także dopuszczalność skargi z mocy ustawy i legitymacja do dokonania tej czynności procesowej. Stwierdzenie, na posiedzeniu niejawnym, dopuszczalności wznowienia nie ogranicza się do analizy, czy wskazane przez skarżącego okoliczności dają się podciągnąć pod przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, lecz obejmuje badanie i ustalenie, czy podstawa wznowienia rzeczywiście istnieje. Wskutek uchylenia art. 411 k.p.c. nastąpiła bowiem eliminacja dwustopniowego postępowania zainicjowanego wniesieniem omawianego środka zaskarżenia. Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu w trybie art. 410 § 1 k.p.c., jeżeli w okolicznościach konkretnej sprawy podnoszona podstawa wznowienia nie zostanie przez sąd stwierdzona (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05, Biuletyn Sądu Najwyższego 2005 nr 9, poz. 14). Dla przyjęcia, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, nie wystarcza zatem samo sformułowanie przez skarżącego zarzutów w sposób odpowiadający ustawowo określonym podstawom wznowienia, jeżeli z uzasadnienia skargi wynika, iż podnoszona podstawa nie zachodzi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1968 r., I CZ 122/67, OSNCP 1968 nr 8-9, poz. 154; z dnia 28 października 1981 r., I CO 5/81, OSNCP 1982 nr 5-6, poz. 77; z dnia 30 maja 1996 r., I CRN 101/95, OSNK 1996 nr 10, poz. 138; z dnia 26 marca 1999 r., III AO 5/99, OSNAPiUS 2000 nr 14, poz. 564; z dnia 28 października 1999 r., II UKN 174/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 133 i z dnia 16 maja 2007 r., III CSK 56/07, LEX nr 334985).

28 Biorąc po uwagę treść uzasadnienia rozpoznawanej skargi o wznowienie postępowania, uznać należy, że jej podstawę stanowi przepis art. 4011 k.p.c., zgodnie z

29 którym można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Przepis ten zakłada określoną sekwencję zdarzeń. Mianowicie, w pierwszej kolejności zapada orzeczenie, którego podstawą rozstrzygnięcia jest akt normatywny, który następnie traci moc na skutek uznania go przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny. Potwierdza to również treść art. 407 § 2 k.p.c., zgodnie z którym w sytuacji określonej w art. 4011

30 k.p.c. skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzech

31 miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w 4

32 chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie, o którym mowa w art. 4011

33 k.p.c., nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu, a w wypadku wydania go na posiedzeniu jawnym - od dnia ogłoszenia tego postanowienia.

34 W niniejszej sprawie kolejność jest odwrotna. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 lipca 2008 r., SK 40/07, (OTK-A 2008 nr 6 poz. 101) orzekł, że art. 3986

35 § 2 i 3 k.p.c. w związku z art. 3984

36 § 1 pkt 3 k.p.c. w zakresie, w jakim przewi-

37 duje odrzucenie - bez wezwania do usunięcia braków - skargi kasacyjnej niespełniającej wymagań określonych w art. 3984

38 § 1 pkt 3 powołanej ustawy, jest niezgodny z

39 art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji. Wyrok powyższy wszedł w życie z dniem 8 lipca 2008 r., zgodnie z art. 190 ust. 3 zdanie pierwsze Konstytucji RP, bowiem w tym dniu został opublikowany w Dzienniku Ustaw z 2008 r. Nr 120, poz. 779. Natomiast zaskarżone postanowienie zapadło w dniu 21 października 2008 r. Prowadzi to do wniosku, że wskazywana przez skarżącego podstawa wznowienia nie istnieje.

40 Niezależnie od powyższego, uważna lektura uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że nie tyle chodzi o brak uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a o jego niedomagania merytoryczne. Wszak Sąd Najwyższy wskazał, że przedstawione zagadnienie nie zostało uzasadnione w sposób prawidłowy, bowiem nie towarzyszy mu odpowiednio sformułowana i rozbudowana argumentacja jurydyczna, a jedynie ogólnikowe argumenty natury faktycznej. Prowadzi to do wniosku, że odrzucenie skargi kasacyjnej nastąpiło nie z uwagi na brak formalny polegający na niezawarciu (niezwerbalizowaniu) uzasadnienia wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania, lecz z powodu sformułowania tego uzasadnienia w sposób nieodpowiadający wymaganiom z art. 3984

41 § 1 pkt 3 k.p.c. w związku z art.

42 3989

43 § 1 k.p.c. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że podlega odrzuceniu nie tylko skarga, która w ogóle nie zawiera uzasadnienia wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, jak również skarga, która takie uzasadnienie zawiera, lecz nie spełnia ono wymagań z art. 3984

44 § 1 pkt 3 k.p.c. (por. np. postano-

45 wienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II PK 302/07, LEX nr 452475, z dnia 8 stycznia 2008 r., II UZ 40/07, LEX nr 442665, z dnia 29 listopada 2006 r. II PK 213/06, LEX nr 317809, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz.75, z dnia 20 października 2005 r., II CZ 89/05, Biuletyn Sądu Najwyższego 5

46 2005 nr 12, poz. 9). Trybunał Konstytucyjny w sprawie SK 40/07 stwierdził, że wyrok w tej sprawie ma w rzeczywistości charakter zakresowy. Oznacza on wyeliminowanie z obrotu prawnego niekonstytucyjnej normy, mieszczącej się w ramach art. 3986 § 2 i

47 3 k.p.c., nakazującej sądowi drugiej instancji i Sądowi Najwyższemu odrzucenie skargi kasacyjnej - bez wezwania do uzupełnienia braku, wyrażającego się w braku sformułowania wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienia (art. 3984

48 § 1 pkt 3 k.p.c.). Wyraźnie zatem z tego wynika, że wyrok ten dotyka formalnego braku konstrukcyjnego skargi kasacyjnej, niezawierającej w ogóle wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania czy też jego uzasadnienia, a nie uchybienia polegającego na niedochowaniu zasad, jakim powinien odpowiadać ten wniosek i jego uzasadnienie, zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego. Trudno bowiem uznać, że takie uchybienie, będące w istocie wadą merytoryczną, podlega „naprawie” poprzez wezwanie do usunięcia braków formalnych. Prowadzi to do wniosku, że zaskarżone postanowienie nie zostało oparte na niekonstytucyjnym zakresie art. 3986

49 § 2 i 3 k.p.c. w związku z art. 3984

50 § 1 pkt 3 k.p.c., stwierdzonym w wyroku

51 SK 40/07 i dlatego również z tego powodu nie można uznać, że występuje w niniejszej sprawie podstawa wznowienia postępowania oparta na przepisie art. 4011 k.p.c.

52 Na koniec stwierdzić należy, że całkowicie niezrozumiałe, a także pozbawione podstawy prawnej, jest żądanie „unieważnienia” zaskarżonego postanowienia w oparciu o § 104 ust. 1 Regulaminu Sądu Najwyższego (M.P. 2003 nr 57, poz. 898), w myśl którego postanowienie o unieważnieniu prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego w sprawie, która ze względu na osobę lub przedmiot nie podlegała orzecznictwu sądów, Sąd Najwyższy może wydać na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 64 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) Sąd Najwyższy na wniosek Prokuratora Generalnego unieważnia prawomocne orzeczenie wydane w sprawie, która ze względu na osobę lub przedmiot nie podlegała orzecznictwu sądów w chwili orzekania, jeżeli orzeczenie to nie może być wzruszone w trybie przewidzianym w ustawach o postępowaniach sądowych. Norma ta nie ma zastosowania do wznowienia postępowania na podstawie art. 399 - 4161

53 k.p.c.

54 Uznając, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania nie ma ustawowej podstawy, Sąd Najwyższy na mocy art. 410 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.

55 ========================================