Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2001 r., III RN 94/00

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2001 r., III RN 94/00

Tekst

TEZY

1 Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./.

Sentencja

2 Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Kazimierza W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 1 grudnia 1998 r. (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 5 października 1999 r. II SA/Gd 5/99 - uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.

Uzasadnienie

3 Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzja z dnia 3 września 1998 r. pozbawił Kazimierza W. przyznanych w dniu 17 lutego 1976 r. przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w T. uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w utrwalaniu władzy ludowej w okresie od 2 kwietnia 1946 r. do 31 grudnia 1947 r., wskazując jako podstawę prawną decyzji przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./.

4 Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzja z dnia 1 grudnia 1998 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję przyjmując, że Kazimierz W. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu udział w utrwalaniu władzy ludowej oraz że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowana służbą państwową.

5 Naczelny Sąd Administracyjny (...) wyrokiem z dnia 5 października 1999 r. II SA/Gd 5/99 uchylił zaskarżoną przez K. W. powyższą decyzję z dnia 1 grudnia 1998 r. i poprzedzającą ją decyzję z dnia 3 września 1998 r. W ocenie Sądu Milicja Obywatelska była niewątpliwie służbą państwową. Jeżeli zaś zmilitaryzowanie rozumieć jako zastosowanie form i metod organizacji militarnej, poddanie rygorom wojskowym, to była także zmilitaryzowana służba państwową. Milicja Obywatelska była bowiem, podobnie jak wojsko, formacją umundurowaną, uzbrojoną i zorganizowana na zasadzie hierarchicznej. Sąd wyraził pogląd, że nowelizacji przepisu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy dokonana ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 68 poz. 436/ nie miała na celu wyłączenie funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej walczących z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu spod działania ustawy o kombatantach. Funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej walczący z oddziałami UPA niewątpliwie bronili ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami tak samo jak osoby wchodzące w skład tzw. Niszczycielskich Batalionów, a zatem sytuacja prawna tych funkcjonariuszy i osób wchodzących w skład tych Batalionów /art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy/ powinna być równa.

6 Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej od powyższego wyroku zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, art. 1 ust. 2 pkt 6 oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.

7 W uzasadnieniu powyższych zarzutów Minister Sprawiedliwości przytoczył argumentację prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1999 r. III RN 93/99 /OSNAPU 2000 nr 15 poz. 572/. Sąd Najwyższy stwierdził między innymi, że "mylące w szczególności wydaje się założenie, ażeby w pewnych atrybutach "militarności", takich jak uzbrojenie i hierarchiczna struktura, upatrywać zasadniczych elementów definiujących. Przy takim rozumieniu omawianego przepisu do zakresu działalności kombatanckiej należałaby między innymi służba w organach bezpieczeństwa publicznego, którą przecież w ustawie traktuje się w sposób zasadniczo odmienny /por. przepisy art. 21 ust. 2 pkt 1 i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a"/.

8 Sąd Najwyższy zgodził się z poglądem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną, według którego "w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy nie chodzi o wszystkie uzbrojone /milicyjne - od łacińskiego słowa militus/ służby państwowe, ale o takie, które choć w swej zwykłej działalności nie miały charakteru wojskowego (...) - to zostały w określonej sytuacji "zmilitaryzowane" i w ten sposób podporządkowane zadaniom i strukturze wojskowości. Właśnie ten element przejścia w stan zmilitaryzowania wydaje się decydującym, a ma on podstawę w znaczeniu pojęcia "zmilitaryzowane". Przy definiowaniu pojęcia zmilitaryzowania do wykorzystania, zdaniem Sądu Najwyższego, byłaby także "instytucja militaryzacji służb cywilnych w zakresie powszechnego obowiązku obrony, którą obecnie określają przepisy ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /t.j. Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./. Milicja Obywatelska nie została poddana jakiemuś instytucjonalnemu zmilitaryzowaniu w zasygnalizowanym wyżej sensie. Została natomiast utworzona jako prawnopubliczna formacja służby Bezpieczeństwa Publicznego, podlegająca kierownikowi tego resortu, z zadaniami dotyczącymi ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli i ich mienia oraz mienia społecznego." W ocenie Ministra Sprawiedliwości Milicja Obywatelska miała charakter służby porządkowej nie podporządkowanej Ministrowi Obrony Narodowej.

9 Sąd Najwyższy zważył co następuje:

10 Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.

11 Sąd Najwyższy podziela przedstawioną wyżej argumentację Sądu Najwyższego, zawartą w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 października 1999 r. III RN 93/99 /OSNAPU 2000 nr 15 poz. 572/, na rzecz tezy, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./. Identyczny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 12 czerwca 2000 r. OPS 5/00 /ONSA 2001 Nr 1 poz. 3/. Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.