Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2003 r., III RN 235/01

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2003 r., III RN 235/01

Tekst

TEZY

1 W przypadku gdy małżonkowie, pomiędzy którymi istnieje rozdzielność majątkowa, dokonali wydatków wskazujących na uzyskanie przychodu niemającego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu, organ podatkowy zobowiązany jest do ścisłego określenia, w jakiej części wydatki te zostały poniesione przez każdego z małżonków z osobna.

Uzasadnienie

2 Jeden z małżonków rozpoczął działalność gospodarczą. Następnie pomiędzy małżonkami zniesiona została wspólność majątkowa małżeńska. W roku podatkowym następującym natomiast po zniesieniu wspólności, małżonkowie dokonali wydatków na cele mieszkaniowe.

3 W związku m.in. z faktem, iż małżonek prowadzący działalność gospodarczą poniósł stratę, wszczęte zostało względem małżonków postępowanie podatkowe, w którym jednak małżonkowie, pomimo wezwań organów prowadzących postępowanie, nie wzięli czynnego udziału.

4 W związku z powyższym, organy podatkowe przyjęły w sprawie, że można domniemywać, że każdy z małżonków uzyskał przychód z nieujawnionych źródeł w wysokości 50 procent wydatków, nieposiadających pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu.

5 Małżonek nieprowadzący działalności gospodarczej, po wyczerpaniu toku instancji, wniósł skargę do NSA, który orzekł, iż organy podatkowe mają obowiązek ustalenia, osobno w stosunku do każdego z małżonków, wysokości przychodów niemających pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Decyzje organów podatkowych, które w sposób arbitralny przypisały jednemu z nich, w warunkach rozdzielności majątkowej, kwotę kwestionowanych wydatków równą ich połowie rażąco naruszają prawo, w tym art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

6 Wnoszący rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości argumentował, iż - zgodnie z art. 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - zasadą jest odrębne opodatkowanie małżonków. Przede wszystkim jednak, w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 42 Krio, zgodnie z którym, od chwili ustania wspólności ustawowej małżeńskiej stosuje się odpowiednio do majątku, który był nią objęty, przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Co więcej, art. 43 par. 1 Krio stanowi, iż oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.

7 Z powyższych norm rewidujący wnioskował, że w przypadku zniesienia wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami, ich udziały w pozostałym po podziale majątku są sobie równe. Zasada ta winna kształtować również sytuację małżonków w zakresie zryczałtowanego podatku od przychodu niemającego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Skoro bowiem każdy z małżonków posiada równy udział w majątku wspólnym, to również dokonane z tego majątku wydatki powinny, w przypadku obu małżonków, posiadać równą wartość.

8 SN oddalił jednak rewizję nadzwyczajną uznając, iż przepisy art. 42 i art. 43 Krio w żadnym stopniu nie mają w sprawie zastosowania. Przepis art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dotyczy bowiem wydatków dokonywanych przez podatnika /podatników/, nie zaś jego /ich/ majątku. Z obowiązku tego nie zwalnia organów podatkowych nawet bierna postawa i brak współpracy ze strony podatników, których postępowanie dotyczy.

9 SN podkreślił jednakże, iż NSA niesłusznie skupił się na skutkach zniesienia wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami. SN uznał także, iż nie można organom podatkowym stawiać zarzutu braku czynnego udziału stron w prowadzonym przez nie postępowaniu, skoro strony te były kilkakrotnie do tego wzywane.